Hormonen van de bijnieren; (nor)adrenaline en cortisol

Adrenaline (epinefrine), noradrenaline (norepinefrine), corticosteroïden en androgenen worden geproduceerd door de bijnieren. De bijnieren liggen als een soort slagroomsoesjes bovenop de nieren. De bijnieren bestaan uit schors (cortex) en uit merg (medulla). In de schors worden de corticosteroïden geproduceerd en in de medulla worden noradrenaline en adrenaline geproduceerd. De hormonen van bijnieren worden geproduceerd wanneer er sprake is van stress. De hormonen van de bijnieren stimuleren onder andere de energiestofwisseling en verhogen het hartminuutvolume.

Adrenaline en noradrenaline (catecholaminen), fight or flight hormonen

Aan beide zijden van het lichaam liggen bovenop de nieren de bijnieren (adren genoemd). De bijnieren bestaan uit een merg en uit een schors. In het bijniermerg worden adrenaline (epinefrine) en noradrenaline (norepinefrine), ook wel de catecholaminen genoemd, geproduceerd. Van de catecholaminen die het bijniermerg produceert, is 20% noradrenaline en 80% adrenaline. De productie van catecholaminen wordt door de sympaticus gestimuleerd. De sympaticus vergroot de alertheid van het lichaam en maakt het lichaam klaar voor mogelijk gevaarlijke situaties. De hypothalamus maakt ACTH aan wat de catecholamineproductie van het bijniermerg stimuleert. In het lichaam zijn er verschillende receptoren die reageren op noradrenaline en/of adrenaline. Deze receptoren zijn:
  • De α-receptoren. De α-receptoren liggen in de bloedvaten en de spijsverteringsorganen. Stimulatie van deze receptoren zorgt voor vaatvernauwing (vasoconstrictie) en een tragere spijsvertering.
  • De β-receptoren. De β-receptoren liggen op het hart, de hersenen, de longen, de alvleesklier, de skeletspieren en het vetweefsels. Wanneer de β-receptoren worden gestimuleerd, vergroot dat het slagvolume en hartslagfrequentie van het hart (hartminuutvolume), vergroot de alertheid, verwijdt de ademwegen en vergroot het ademminuutvolume, stimuleert de alvleesklier tot productie van glucagon en remt de productie van insuline, stimuleert de afbraak van glycogeen tot glucose en vetten tot vrije vetzuren.

Samen zorgt stimulatie van deze receptoren tot het kunnen overgaan tot actie. Zowel noradrenaline als adrenaline stimuleren de α-receptoren en β-receptoren in het lichaam.

Corticosteroïden, stresshormonen, hormonen van de bijnierschors

De bijnieren bestaan uit merg en schors. De bijnierschors (cortex) bestaat uit drie verschillende lagen. Elke laag van de bijnierschors produceert een ander corticosteroïdhormoon. De drie lagen van de bijnierschors met de hormonen die het produceert staan hieronder beschreven:
  1. Zona glomerulosa (buitenste laag) produceert mineralocorticosteroïden, zoals aldosteron
  2. Zona fasciculata (middelste laag) produceert glucocorticosteroïden, zoals cortisol
  3. Zona reticularis (binnenste laag) produceert androgenen

De verschillende hormonen van de bijnierschors hebben allemaal een ander effect op het lichaam. Hieronder worden de verschillende hormonen van de bijnierschors en hun effecten in het lichaam weergegeven.

Aldosteron

Zo heeft aldosteron effect op het natriumgehalte van het bloed, vochthuishouding en de bloeddruk. Wanneer het natriumgehalte, vochtvolume en daardoor de bloeddruk teveel daalt en/of kaliumgehalte van het bloed teveel stijgt, wordt er aldosteron geproduceerd. Aldosteron zorgt ervoor dat natrium wordt vastgehouden door het lichaam en kalium wordt uitgescheiden. Het natrium zorgt weer voor vasthouden van vocht, waardoor de bloeddruk weer normaliseert. Angiotensine II en ADH stimuleren ook de aldosteronproductie.

Cortisol (stresshormoon)

Cortisol (stresshormoon) wordt door de bijnieren geproduceerd in periodes van stress, daarom wordt cortisol ook wel stresshormoon genoemd. Cortisol zorgt ervoor dat we stressvolle periodes het hoofd kunnen bieden. Cortisol zorgt ervoor dat het lichaam energie vrijmaakt die het lichaam in stressvolle periodes goed kan gebruiken. Cortisol stimuleert de lipolyse (afbraak van vet tot vrije vetzuren), de vorming van glucose uit lactaat, glycerol en aminozuren (gluconeogenese) en de vorming van glycogeen uit glucose (glycogenese). Daarnaast remt cortisol de ontstekingsreactie. Met een heftige ontstekingsreactie is het immers lastig om stressvolle periodes het hoofd te bieden. Dit is ook vaak de reden dat mensen vaak ziek worden na een stressvolle periode. Na een stressvolle periode wordt er minder cortisol geproduceerd waardoor een ontsteking heftig de kop op kan steken.

Androgenen (oestrogenen en testosteron

De laatste groep hormonen die door de bijnierschors wordt gemaakt zijn de adrogenen. Androgenen zijn geslachtshormomen (bij de vrouw oestrogenen en bij de man testosteron) en worden voornamelijk door de geslachtsorganen gemaakt. Slechts een klein gedeelte van de circulerende androgenen worden door de bijnieren gemaakt.

Lees verder

© 2014 - 2020 Wieschrijft, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De anatomie van de bijnierenDe anatomie van de bijnierenDe bijnieren zijn twee hele kleine organen, die gedeeltelijk bovenop en gedeeltelijk over de nieren liggen. Ze worden do…
Inspanningsfysiologie; vetverbrandingBij langdurig sporten en bewegen op een lage tot matige intensiteit worden relatief veel vetten verbrand. Voordat vetten…
De positieve effecten van lachen op je gezondheidDe positieve effecten van lachen op je gezondheidMensen die het niet fijn vinden om te lachen bestaan waarschijnlijk niet. Niemand krijgt natuurlijk graag de slappe lach…
Nature vs. nurture: beïnvloeden van gedragNature vs. nurture: beïnvloeden van gedragHet gedrag van mensen hangt af van nature en van nurture. Je DNA (nature) bepaalt welke mogelijkheden je hebt, tot wie j…

Hormonen van de nieren; renine, calcitriol en erytropoëtineNiet alleen de bijnieren maken hormonen (adrenaline, noradrenaline en cortisol). Ook de bijnieren maken hormonen. De hor…
Het zien; verwerking van impulsen van lichtgevoelige cellenLichtstralen vallen uiteindelijk op de lichtgevoelige cellen van het netvlies (retina). Deze lichtgevoelige cellen gener…
Bronnen en referenties
  • JE. Hall, 2006, Pocket Companion to Textbook of Medical Physiology, Elsevier Inc
  • GA Thibodeau, Patton KT 2007, Anatomy & Physiology, Mosby/Elsevier
  • EN Marieb, Hoehn K 2007, Human Anatomy & Physiology, Pearson/Benjamin Cummings

Reageer op het artikel "Hormonen van de bijnieren; (nor)adrenaline en cortisol"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Wieschrijft
Gepubliceerd: Januari 2014
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Anatomie
Special: Hormonen
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!