InfoNu.nl > Wetenschap > Anatomie > Urinewegstelsel; regulatie van het zuur-basenevenwicht

Urinewegstelsel; regulatie van het zuur-basenevenwicht

De zuurgraad (pH) van het lichaam en dus ook het bloed moet binnen nauwe grenzen gehouden worden. Normaal ligt de pH van het lichaam tussen 7,35 en 7,45. Wanneer de pH hoger wordt dan 7,45, dan wordt het lichaam alkalisch (basisch) en spreekt men van een alkalose. Wanneer de pH lager wordt dan 7,35, dan wordt het lichaam zuur (acidotisch) en spreekt men van een acidose. De regelsystemen van het lichaam zijn erop gericht om een alkalose en acidose te voorkomen. Het gevaar van een acidose is groter, dan het gevaar op een alkalose.

Het gevaar van een acidose

Het lichaam heeft een grotere neiging tot een acidose, dan tot een alkalose. Bij veel metabole processen komen namelijk (zwakke) zuren vrij. Bij de glycolyse komt bijvoorbeeld lactaat en waterstofionen vrij en bij de volledige verbranding van brandstoffen komt koolstofdioxide vrij. Bij beide processen komen dus zuren vrij. Wanneer het metabolisme het lichaam verzuurt, spreken we van een metabole acidose. Wanneer het lichaam onvoldoende koolstofdioxide kan uitademen en daardoor verzuurt, spreken we van een respiratoire acidose. Een te zure omgeving (te lage pH) is gevaarlijk voor het functioneren van het lichaam. Een te lage pH:
  • Tast enzymen aan, waardoor bepaalde processen niet meer kunnen plaatsvinden
  • Tast de celmembranen van cellen aan, waardoor cellen kapot gaan
  • Tast eiwitten, waardoor deze hun functie verliezen
Om deze verzuring tegen te gaan heeft het lichaam verschillende systemen om zuren (waterstofionen; H+) te neutraliseren.

Het lichaam heeft verschillende regelsystemen om acidose en alkalose tegen te gaan

Om acidose en alkalose tegen te gaan, moeten waterstofionen gebufferd worden, of juist afgegeven worden. Waterstofionen verlagen namelijk de pH (maken zuur). Bepaalde stoffen zijn in staat om bij een dreigende acidose waterstofionen op te nemen (te bufferen) en bij een dreigende alkalose waterstofionen af te geven. Deze stoffen worden buffers genoemd. Buffers zijn stoffen met zwak zure en basische eigenschappen. Het lichaam heeft op verschillende plekken, verschillende buffers. Deze buffers zijn:
  • Bepaalde eiwitten in de cellen fungeren als buffers
  • De fosfaatbuffer (HPO4/H2PO4) fungeert als buffer in de cellen en in de nieren
  • Bicarbonaat (HCO3) fungeert als buffer in de extracellulaire ruimte
  • Ammonia (NH3 fungeert als buffer in de nieren)
Daarnaast is de ademhaling in staat om bij een dreigende acidose meer CO2 uit te ademen door sneller en dieper te ademen, waardoor de pH stijgt en bij een dreigende alkalose langzamer te ademen, waardoor CO2 voor het lichaam behouden blijft en de pH daalt.
Hieronder wordt verder ingegaan op de rol van de nieren bij het constant houden van de pH.

De rol van de nieren bij het zuur-basenevenwicht

De nieren kunnen op drie verschillende manieren de pH reguleren:
  • Waterstofionen uitscheiden. Waterstofionen worden uitgescheiden in de proximale tubulus, dikke deel van de lis van Henle en de distale tubulus.
  • Bicarbonaationen opnemen. Tegen elk waterstofionen wat wordt uitgescheiden, wordt een bicarbonaation opgenomen.
  • Bicarbonaationen maken. De fosfaatbuffer en de ammoniabuffer kunnen in de nieren waterstofionen opnemen die niet zijn gebonden aan bicarbonaationen, hierbij ontstaat een bicarbonaation wat aan het bloed kan worden afgegeven

Respiratoire en metabole acidose en alkalose

Wanneer in het metabolisme te veel waterstofionen ontstaan, spreekt men van een metabole acidose. Wanneer door de ademhaling onvoldoende koolstofdioxide wordt uitgeademd, spreekt men van een respiratoire acidose.
Wanneer de plasmabicarbonaatspiegel te hoog wordt, spreekt men van een metabole alkalose. Wanneer met de ademhaling te veel koolstofdioxide wordt uitgeademd, spreekt men van een respiratoire alkalose.

Lees verder

© 2014 - 2019 Wieschrijft, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Acidose: Te hoge zuurgraad van het bloedAcidose: Te hoge zuurgraad van het bloedAcidose is een aandoening waarbij te veel zuur in de lichaamsvloeistoffen aanwezig is. Normaal gesproken hebben mensen m…
Inspanningsfysiologie; verzuring tegengaanDe spieren van het lichaam hebben tijdens fysieke activiteit energie nodig in de vorm van adenosinetrifosfaat (ATP) om t…
Syndroom van (De Toni-)FanconiSyndroom van (De Toni-)FanconiHet syndroom van Fanconi wordt gekenmerkt door een aantal stoffen zoals Kalium, fosfaat, en Magnesium, die door de niere…
Acidose: verzuring van het lichaam- symptomen en behandelingAcidose: verzuring van het lichaam- symptomen en behandelingAcidose is een ziekte waarvan de varianten metabolische acidose en respiratorische acidose bekend zijn. Het heeft allema…
De werking van de nierDe werking van de nierDe nieren zijn belangrijke organen. Ze helpen om ons lichaam schoon te houden en te zuiveren van afvalstoffen. Hieronder…
Bronnen en referenties
  • JE. Hall, 2013, Pocket Companion to Textbook of Medical Physiology, Elsevier Inc
  • GA Thibodeau, Patton KT 2012, Anatomy & Physiology, Mosby/Elsevier
  • EN Marieb, Hoehn K 2012, Human Anatomy & Physiology, Pearson/Benjamin Cummings

Reageer op het artikel "Urinewegstelsel; regulatie van het zuur-basenevenwicht"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Wieschrijft
Gepubliceerd: 12-04-2014
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Anatomie
Special: Urinewegstelsel
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!