InfoNu.nl > Wetenschap > Diversen > Wat is filosofie?

Wat is filosofie?

Wat is filosofie? Filosofie is de wetenschap die boven alle wetenschappen staat. De filosoof heeft een metavisie; hij overziet de wereld, de wetenschappelijke wereld en de mens en kan de werkelijkheid vanuit verschillende perspectieven doorzien en relativeren. Filosofie betekent letterlijk ¨Liefde tot de Waarheid¨. De filosoof onderzoekt de waarheid die verscholen ligt achter de verschijnselen.

Inhoud:


Waarheid, moleculen en atomen

De Griekse wijsgeer Democritus zei al dat de dingen die we zien bestaan uit kleine deeltjes. Hij noemde dit atomen. Wij noemen tegenwoordig moleculen het kleinste deeltje van een stof wat nog steeds de eigenschappen van die stof heeft. Moleculen zijn per stuk onzichtbaar en toch maken ze deel uit van de werkelijkheid, ze behoren tot de waarheid. Dat geeft aan dat niet alles wat werkelijkheid is voor mensen waarneembaar is. We leven in feite in een schijnwerkelijkheid. Achter de schijn of maya dat dingen massieve objecten zijn, bestaat de waarheid dat alles bestaat uit moleculen. Deze moleculen bestaan weer uit atomen die op hun beurt weer continu in beweging zijn.

Zwarte materie

Wat de hedendaagse wetenschap nog niet weet is waarin de atomen en moleculen bewegen. In welk fluïdum bewegen ze zich voort? Want als er ruimte voor beweging is dan moet er toch ook iets zijn waar doorheen de molecuul beweegt. Die onbekende ruimte wordt ook wel aangeduid als zwarte materie. Dat is iets waarvan is vast komen te staan dat het bestaat maar het is nog nooit gemeten met een wetenschappelijk instrument of waargenomen door één van onze zintuigen. De zwarte materie is ons onbekend maar wetenschappelijke geesten hebben gezegd dat het er moet zijn, het bestaat op filosofisch niveau.

De Waarheid

De Waarheid met hoofletter ´W´ en de mening zijn twee tegenovergestelden. Socrates, de hoofdfiguur in de boeken van Plato, zegt dat hij altijd op zoek is naar de waarheid en zijn eigen mening niet interessant vindt. Tegenwoordig denken veel mensen, waaronder ook filosofen dat iedereen zijn eigen waarheid heeft. Tot op zekere hoogte is dat natuurlijk waar. Iedereen heeft zijn eigen perceptie, zijn eigen manier om dingen te zien. Maar is dat dé Waarheid? Neen! Dat behoort tot het rijk der meningen, het terrein van de subjectiviteit.

Universele waarheid en de stoel

Wat is dan Waarheid? De Waarheid moet een universeel gegeven zijn wat voor iedereen geldt, overal en altijd. Het valt nog niet mee om de Waarheid te duiden of verschijnselen in definities te vatten. Een bekend voorbeeld is de stoel. Voor dit object is nog geen sluitende definitie gevonden. Is het een zitmeubel met vier poten en een leuning? Nee want een kruk kan ook vier poten en een leuning hebben. Bovendien zijn er stoelen met drie poten, of zelfs twee. Toch weten we allemaal wat een stoel is. Er bestaat zoiets als een basisconcept ´stoel´. Wanneer we een model stoel zijn welke we nooit eerder hebben gezien dan zullen we het daarom een stoel noemen, omdat er een grondbeginsel is van het fenomeen stoel wat bestaat los van de stoel en los van mensen.

Grondvormen en archetypen

Wat voor stoelen geldt, geldt voor elk aspect van de werkelijkheid. We nemen de wereld waar met onze zintuigen. We horen redeneringen die we ook kunnen begrijpen omdat achter elk woord een grondbeginsel of schuilgaat, een universele oervorm waarin een object of intellectueel inzicht in verborgen ligt. Voor geestelijke begrippen geldt ook dat er een grondvorm aanwezig is, dit wordt een archetype genoemd. Archetypen komen vaak terug in de literatuur, theater en de kunst. Een bekend archetype is het feit dat processen zich cirkelsgewijs ontwikkelen. Neem de seizoenen der natuur, deze volgen elkaar steeds weer op. Dit archetype kan worden gesymboliseerd door een cirkel.

De grot van Plato

Een vaak gebruikt voorbeeld uit de Filosofie is de grot van Plato. Dat verhaal is in het kort als volgt. Stel je voor dat een groep mensen in een grot zijn en ze kunnen hun hoofd niet omkeren. Ze kijken alleen recht op de wand. Achter hen is een licht waardoor ze schaduwen op de wand zien. Maar ze zien hun lichaam niet. Ze zullen dan denken dat hun schaduwen echt zijn. Hun werkelijkheid is wat ze zien. Wanneer ze door omstandigheden hun hoofd ineens kunnen draaien dan zien ze het licht. Dan begrijpen ze ook ineens dat ze zelf de schaduw maken. Vervolgens kunnen ze ook nog buiten de grot gaan voortbewegen om te zien dat de werkelijkheid heel anders is dan ze ooit dachten. Ze schrikken ervan en accepteren deze nieuwe werkelijkheid niet direct.

We leven in de waan

Wat bedoelde Plato met deze vergelijking? Hij bedoelde dat ieder mens een leven leidt zoals de mensen in de grot. We leven in een waan, schijnwerkelijkheid of maya. Er is nog een veel grotere werkelijkheid waar we soms een glimp van opvangen maar deze is zo onbegrijpelijk dat we maar snel terugkeren in onze eigen, vertrouwde grot om vast te houden aan onze oude basisbegrippen om de wereld te begrijpen.

Pythagoras en de waan

Pythagoras was een belangrijke Griekse wijsgeer. Hij zei dat de werkelijkheid opgesloten lag in mathematische formules. Op een bepaald niveau is dat waar. We kunnen de werkelijkheid meten. In de natuur komen veel wiskundige reeksen voor zoals de getallenreeks van Fibonacci. Pythagoras steunde een hele levensfilosofie op zijn mathematische wereldbeeld. In deze filosofie waren mystiek, vegetarisme en zuiver leven belangrijke onderdelen. Pythagoras poogde om de werkelijkheid achter de schijn te begrijpen door middel van de filosofie. Zijn stelling van Pythagoras beschrijft een wet in de mathematische werkelijkheid, die achter de zichtbare wereld verscholen ligt.

Filosofie en kwantumverstrengeling

In de kwantummechanica is bekend dat we slechts 4% van de materiële werkelijkheid kennen. Filosofie bestudeert ook de verschijnselen in de kwantummechanica en de natuurkunde omdat deze waarheden iets zeggen over de Waarheid. Aangezien de mensheid nog niet in staat is om 96% van de materie te meten of waar te nemen, kan de mens eigenlijk niets zinnigs zeggen over de waarheid. We kunnen concluderen dat alleen deze ene constatering een soort kennis is die vele vragen oproept waardoor het lijkt alsof de Waarheid nog verder buiten bereik komt.

Gedachten- en kwantumverstrengeling

Zaken als telepathie, die iedereen wel eens ervaart, denk maar eens aan die keer dat je verliefd was en als het ware gedachten deelde met je geliefde, wuiven we weg als toeval. Gedachtenverstrengeling wordt dat ook wel genoemd. In de kwantummechanica bestaat er het begrip kwantumverstrengeling. Dat heeft ermee te maken dat elementaire deeltjes een relatie met elkaar hebben. Stel je voor dat je elektronen uit een atoom haalt en beide op een andere plaats neerzet. Ook al bevinden de deeltjes zich niet bij elkaar in de buurt, de deeltjes delen eigenschappen alsof ze door een onzichtbare draad verbonden zijn. Als het ene deeltje veranderd wordt, verandert het deeltje op een andere plek precies hetzelfde mee. Dat is een vooralsnog onopgelost mysterie in de kwantummechanica.

Denken met het hart

Dat zijn uiterst ingewikkelde zaken om met het hoofd te vatten. Wanneer zulke vragen teveel in het hoofd rondmalen dan kun je er persoonlijk aan onderdoor gaan. Denk aan Nietzsche, hij was geniaal maar is uiteindelijk gek geworden. Mensen hebben de neiging zich te beschermen voor dergelijke inzichten die je tot het besef doen komen dat het leven van alledag een uiterst magere vertoning is in relatie tot de werkelijke loop der dingen. Sommige filosofen zoals Ouspensky zeggen dat het hoofd niet het enige instrument is van de mens om de werkelijkheid te begrijpen. Het hart is ook een denkcentrum en kan volgens Ouspensky, een leerling van Gurdjieff, veel sneller denken dan het hoofd. Ouspensky stelt vervolgens dat een derde denkcentrum in het bekken gelegen is waar nog sneller mee gedacht kan worden. De mens is in het algemeen verleerd om andere denkcentra dan het hoofd te gebruiken.

Kierkegaard, een existentialist

Kierkegaard was een van de grondleggers van het existentialisme. Kierkegaard worstelde met waarheid. Hij had theologie gestudeerd maar is nooit een dominee geworden. In plaats daarvan schreef hij boeken waarin hij verslag deed van zijn filosofische zoektocht baar de waarheid. Kierkegaard was vooral geïnteresseerd in de relatie tussen mens en waarheid.

Robbert Dijkgraaf

Robbert Dijkgraaf is een Nederlands wetenschapper die in juni 2012 bij DWDD een college hield over de huidige stand van wetenschap ten aanzien van de kosmologie. Wetenschappers kennen nog maar 4% van de werkelijkheid. We kennen nog maar 4% van alle materie die na de oerknal is ontstaan. We kennen nog maar 4% van onszelf, want wij bestaan ook uit onbekende of zwarte materie. We kennen nog maar 4% van onze lichaam en geest. Eigenlijk hebben we slechts een flauw benul van wat er in de werkelijkheid afspeelt.

Wat is mythe en wat is werkelijkheid?

De raadselen in het leven vertellen ons dat we eigenlijk niets weten. Zelfs de overleveringen uit oude tijden zijn raadsels voor ons. We noemen verhalen over reuzen, vliegende mensen, erg oude mensen, toverkracht mythen en sagen. Maar zijn ze dat wel? Door verhalen van andere, voorbijgegane culturen tot fantasie te veroordelen, beperken we onszelf in de zoektocht naar de waarheid. Een oordeel over iets vellen is het buitensluiten van mogelijke realiteiten. Net zoals een oordeel over mensen vellen het buitensluiten van visies is. Door je te beperken op één terrein van de werkelijkheid vermoei en verontrust je jezelf niet. Je accepteert de waarheid zoals deze alom maatschappelijk is geaccepteerd maar dat hoeft niet de waarachtige visie van de waarheid te zijn.

Hoe worden we opgevoed?

De werkelijkheid waarin de meeste mensen leven wordt bepaald door onderwijs, werk en media. Men leest in de kranten en kijkt op televisie en men is op scholen geleerd om te oordelen over wat men voorgeschoteld krijgt. Welbeschouwd doe je dan je kennis op uit secundaire bronnen. Wie daadwerkelijk tot de waarheidsgetrouwe inzichten wilt komen moet zich beroepen op eerstehands kennis. Je moet als het ware een instrument in jezelf ontwikkelen om waarheid van leugen te onderscheiden. Het is niet altijd in het belang van de maatschappij om naar de waarheid op zoek te gaan. Maar we staan wel in deze maatschappij en de mensen die de werkelijkheid achter de dingen een klein beetje gaan begrijpen, kunnen dat uitstralen naar de maatschappelijke werkelijkheid.

Lees verder

© 2013 - 2019 Tom008, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Logistiek & LeanLean, oude wijn in een nieuw jasje? Kan de Lean filosofie gezien worden als ‘logistiek 2.0’ of is het daadwerkelijk een…
Pythagoras, mathematicus, mysticus en musicusPythagoras, mathematicus, mysticus en musicusPythagoras was een bijzonder persoon. Hij was zowel een mathematicus, als mysticus, als musicus. We kennen hem allemaal…
Invalshoeken binnen marketingInvalshoeken binnen marketingMarketeers houden er ieder hun eigen filosofie op na. De idee dat één gezichtspunt voldoende is blijkt de facto niet alt…
Stelling van PythagorasStelling van PythagorasMet de stelling van Pythagoras kun je de lengtes van de zijden van een rechthoekige driehoek berekenen. De stelling is r…
Filosoof uitgelicht; Thales van MileteThales van Milete wordt beschouwd als de eerste natuurwetenschapper en analytische filosoof in de geschiedenis van het w…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: HikingArtist, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Kierkegaard, dagboeken
  • Ouspensky, de mens en zijn mogelijke evolutie,
  • Stöig, geschiedenis van de filosofie

Reageer op het artikel "Wat is filosofie?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tom008
Gepubliceerd: 23-07-2013
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!