InfoNu.nl > Wetenschap > Diversen > Mergel - de feiten en de leugens

Mergel - de feiten en de leugens

In de volksmond wordt nog steeds gesproken over de 'mergelgrotten' van Zuid-Limburg. Deze zijn te vinden in de Sint Pietersberg, nabij Valkenburg en in de Waalse gemeenten Visé en Bassenge en in de Vlaamse gemeenten Riemst en Tongeren in België. De geschiedenis van de 'mergelgrotten' gaat heel ver terug, tot aan de Romeinse tijd. Veel roemruchte verhalen doen de ronde over de mysterieuze gangenstelsels. Dit artikel presenteert de feiten en de leugens omtrent de bouwstenen van Maastricht...

Inleiding

Het gebruik van mergel dateert al uit de Romeinse tijd, maar ook tegenwoordig wordt mergel veelvuldig gebruikt in o.a. de cementindustrie. Een overbekend voorbeeld is de ENCI-fabriek nabij de St-Pietersberg ten zuiden van Maastricht. Naast de materiële waarde kent mergel ook een lange geschiedenis van geheimzinnige en spannende verhalen over de ondergrondse gangenstelsels. Van sommige van die verhalen is de waarheid al lang niet meer te achterhalen, maar een vrij recent voorbeeld wordt gegeven in [W-tje 1]. In dit artikel wordt u relevante informatie omtrent mergel gegeven en u vindt tevens doorverwijzingen naar verschillende sites over mergel. De woorden met een * erachter worden onderaan het artikel verder toegelicht.
W-tje 1: Smokkelgat
Als één van de gidsen die rond 1920 rondleidingen gaf in het labyrint van gangenstelsels in een café niet zijn mond voorbij hadgepraat, hadden we misschien wel nooit geweten van het Smokkelgat. Colen, de gids in kwestie, beschreef een 4 meter lang, 80 centimeter hoog en 60 centimeter breed gat dat de verbinding vormde tussen het Slavantestelsel en het zuidelijk gedeelte, in België (vroeger aangeduid als 'Caestert'). Na het opblazen van de Kiezelbergverbinding werd in 1918 het Smokkelgat in het grootste geheim gegraven. Veel van de toenmalige gidsen, waaronder Colen, waren betrokken bij deze illegale operatie, mede om te profiteren van de opbrengsten van de smokkelwaar die via dit gat werden verhandeld. De gidsen kenden het grillige en uitgebreide gangenstelsel natuurlijk als hun eigen broekzak en wisten op welke plaatsen men veilig kon graven.

Uiteraard werd het Smokkelgat goed verborgen gehouden: aan de noordzijde was een zinken plaat, bedekt met menie en mergel, aangebracht voor het gat. Colen had tevens een soort gecamoufleerde sleuf in de wand gemaakt met daarin een metalen ladder om de doorgang (die hoog in de wand zat) te bereiken.
Montulet, de gids die het verhaal van Colen had opgepikt, heeft jaren naar het Smokkelgat gezocht en zelfs een keer zijn lunch genuttigd terwijl hij - zonder dit te weten - recht tegen de doorgang aankeek. In 1928 ontdekte Montulet alsnog het Smokkelgat. In zijn handgeschreven verslag vertelt Montulet dat de ononderbroken wand tussen het Slavantestelsel en het zuidelijk gedeelte vier meter dik was. Tevens is uit zijn verslag op te maken dat rond 1920 alleen nog de ingang van het zuidelijk stelsel (Caestert) en het Slavantestelsel in gebruik waren om het doolhof van gangen te betreden. Helaas is door de afgravingen van de cementindustrie het nut van het Smokkelgat in 1957 volledig verloren gegaan, en is het niet langer mogelijk om ondergronds van Fort Sint Pieter naar het zuidelijk stelsel te wandelen.
(Met dank aan Rob Heckers)



Wat is mergel?

Voordat we een precieze definitie van mergel kunnen geven, is het natuurlijk erg belangrijk om te weten welke gesteente vallen onder de verzamelnaam 'mergel'. Om dit te kunnen bepalen is het noodzakelijk eerst het begrip sedimentgesteente af te bakenen.

Sedimentgesteente

Een sedimentgesteente is een afzetting die door exogene* processen aan de oppervlakte van de aardkorst is gevormd. Deze afzettingen zijn ontstaan door het bezinken van vaste deeltjes die eerder door water, ijs of lucht zijn getransporteerd of door het uitkristalliseren van in water opgeloste stoffen.

Afzettingsgesteenten zijn vaak afkomstig van stollings- of metamorfe* gesteenten. Wanneer deze gesteenten aan de oppervlakte komen te liggen, worden de silicaten* via chemische verwering omgezet in andere mineralen, vooral kleimineralen, ijzeroxides* en ijzerhydroxides*. Sedimentgesteenten worden onder andere gekenmerkt door poriën die zich tussen de bestanddelen van het materiaal bevinden. In deze poriën bevindt zich water of lucht. Pas na een hele lange tijd, als andere erosiematerialen als zand en steen zijn afgezet, vormt zich een dik, ondoordringbaar pakket. Dit proces heet diagenese*. Op basis van bestanddelen kan een indeling worden gemaakt van de sedimentgesteenten: klastische en niet-klastische afzettingen.

Bij de klastische* gesteenten horen zandsteen* en klei*. Onder niet-klastische gesteenten vallen carbonaten*, evaporieten*, organische* stoffen en een samenraapsel van overige stoffen als fosfaten* en kiezelschaaltjes. Bij deze indeling is echter geen rekening gehouden met mengvormen tussen deze gesteenten, zoals mergel. Daarbij komt dat wetenschappelijk gezien de term mergel onjuist is: het gesteente dat al eeuwenlang wordt gedolven in de groeven is bijna zuiver kalk dat alleen door de zachtheid van het materiaal als mergel wordt betiteld.
[W-tje II]: Marne
In Duitsland en Frankrijk is men bekend met de term mergel. (In het Frans: 'marne'.) Dit gesteente is echter niet hetzelfde als de 'mergel' ter hoogte van Zuid-Limburg. De mergel die men in Duitsland en Frankrijk bedoeld is een heel zachte afzetting, die zeker niet geschikt is als bouwsteen. Het materiaal wordt vooral gebruikt om het akkerland te verbeteren. Door middel van uitstrooiing wordt de grond losser en tegelijkertijd ontzuurd. Al voor meer dan 2000 jaar maakt men gebruik van deze methode.

Mergel is:

Na al het voorgaande is er nog zeker één vraag onbeantwoord gebleven: wat is mergel dan precies? Als dit exact wordt bekijken is mergel een gesteente dat voor 2/3 uit kalk en voor 1/3 uit klei of leem bestaat. Verder is mergel een poreus gesteente met een korrelige structuur. Onder de microscoop zijn de open ruimtes in het gesteente goed te onderscheiden. Deze eigenschap zorgt ervoor dat mergel goed water kan doorlaten.

[W-tje III]: Romeinen...
De benaming voor het Zuid-Limburgse "mergel" is waarschijnlijk afkomstig van het Latijnse 'marga'. De Romeinen verstonden onder deze term alle niet verharde kalkhoudende sedimenten.

Als we refereren aan [W-tje II] is de benaming 'mergel' voor het gesteente in Nederlands en Belgisch Limburg eigenlijk onjuist. Het materiaal gewonnen uit de mergelgroeven bestaat namelijk voor 96% uit kalk. De overige 4% wordt opgevuld met elementen als ijzeroxiden*. Oorspronkelijk was het woord 'mergel' een verzamelnaam voor alle kalkhoudende gesteenten die in meer of mindere mate een zachte structuur bezaten, waren opgebouwd uit fijne korrels en werden gebruikt om akkers en weilanden te bestrooien ([W-tje II]).

Alle zachte kalkstenen die zijn ontstaan in het Boven-Krijt, en die 50 tot 99% kalk bevatten, werden ingedeeld bij de verzamelnaam 'mergel'. Pas twee eeuwen terug begon men met een wetenschappelijke indeling van de gesteenten. De term 'mergel' is toen toebedeeld aan de groep gesteenten die zich qua structuur tussen klei- en kalksteen in bevinden. De grens tussen klei, kalk- en mergelgesteente is met het blote oog lastig te bepalen. Alleen na een chemische analyse kan uitsluitsel worden gegeven over de precieze plaats in de indeling. Zie onderstaande tabel:

De indeling wordt gemaakt op basis van de grove onstaanswijze van het sediment (niveau 2) en vervolgens wordt een indeling gemaakt op zuur en/of basisch. Deze eigenschap wordt bepaald door de dominerende aanwezigheid van kwarts (zuur) of ijzer- of magnesium (basisch).

Een site, waar ook deze tabel aan ontleend is, waar de classificatie van sedimentgesteente verder wordt uitgelegd en wetenschappelijk toegelicht, is de volgende: www.wtcb.be/homepage/.


Geologische vorming

Mergelgesteente is ontstaan in een periode genaamd het “Boven-Krijt”. Het Krijt*, de laatste periode van het Mesozoïcum*, verliep tussen 145 en 65 miljoen jaar geleden. Het Boven-Krijt begon 80 miljoen jaar geleden en eindigde 65 miljoen jaar geleden.

Het Krijt was een zeer warme periode. De zogenaamde Midoceanische Rug in het midden van de Atlantische Oceaan is een breukgebied waar door het opwellen van mantelmateriaal nieuwe aardkorst werd en nog steeds wordt gevormd. Dit proces veroorzaakte het uit elkaar bewegen van de continenten Zuid-Amerika en Afrika waardoor de Atlantische Oceaan aanzienlijk groeide. Vervolgens ontstond een steeds groter wordende sleuf tussen noordelijk en zuidelijk Amerika, wat uiteindelijk tot gevolg had dat de zeestromingen onafgebroken langs de evenaar konden bewegen. De opname van warmte uit zonnestraling is op het gebied rond de evenaar het grootst. Dit leidde ertoe dat het zeewater steeg in temperatuur en zijn warmte overal op aarde afgaf, waardoor de aarde langzaam opwarmde.

Aan de hand van isotopenonderzoek* is men er ook achtergekomen dat in de Krijt-periode de aarde te kampen had met een enorm broeikaseffect*. Het koolstofdioxidegehalte in de atmosfeer was namelijk 6%. Tegenwoordig is dat nauwelijks 0,33%.
Een logisch gevolg van de opwarming van de aarde was dat de ijskappen smolten en de zeespiegel steeg. Deze gegevens zorgden ervoor grote delen van het Europese continent behoorden tot een oceaan. Het hele verspreidingsgebied van mergel was overspoeld door een ondiepe subtropische zee. Dit verschijnsel heet transgressie*. In deze zee leefden allerlei organismen, variërend van kleine gewervelde diertjes tot de gevreesde Mosasaurus. Een sterk vertegenwoordigd organisme was de coccoliet*. Deze eencellige kalkalgjes zakten als ze dood waren naar de bodem. Slechts het skelet bleef over en na miljoenen jaren van restanten van afgestorven zeedieren ontstond een tot honderden meters dikke laag zacht sedimentgesteente. 65 miljoen jaar geleden trok de zee zich terug en kwamen de kalkafzettingen aan de oppervlakte te liggen.
De oorzaak van deze plotselinge overgang van het Krijt naar het Tertiair* is door geologen een rijk betwist onderwerp.
[W-tje IV]Meteorietinslag
Eén theorie, die over heel de wereld bekend is, beschrijft hoe een meteoriet een plotseling einde maakte aan het bestaan van de dinosauriërs. Het bewijs hiervoor is mogelijk op te maken uit hoge concentraties iridium die stammen uit de tijd van de grens tussen het Krijt en het Tertiair. Dit element komt op aarde eigenlijk alleen voor tijdens mondiale vulkaanuitbarstingen, maar is tevens vooral terug te vinden in meteorieten. Bovendien heeft men mineralen gevonden die alleen onder extreme druk kunnen ontstaan, zoals coesiet en men heeft ook metamorfe gesteenten aangetroffen die gevormd zijn als gevolg van zware, krachtige schokgolven. Hieruit heeft men verondersteld dat het plotseling uitsterven van veel dier- en plantensoorten bijna alleen mogelijk is als gevolg van een reusachtige meteorietinslag.

Nadat de kalkafzettingen waren blootgesteld aan erosie, zetten rivieren als de Maas, de Geul en de Gulp vervolgens klei en grind af op de achtergebleven mergelgesteenten. Onder invloed van de steeds groter wordende druk ontstond een dik pakket gesteente; de mergel zoals we die nu kennen.

Mergel aan de oppervlakte

Op sommige plaatsen is mergel met behulp van dagbouw* te winnen. De afzettingen uit de Krijtperiode zijn in het hele grensgebied van de Ardennen te vinden, zoals in Nederland in Maastricht, maar in feite is in heel Nederland in de ondergrond mergel te vinden. Nederland loopt naar het noordwesten schuin naar beneden af, waardoor in de loop van miljoenen jaren fluvatiele* afzettingen het kalkhoudende gesteente uit het Krijt hebben bedekt.

De oppervlaktemergel is te verklaren door de convergerende beweging van bepaalde continentale platen. Bekend is dat de Ardennen een zogenaamde 'kreukelzone'* zijn, maar de plaat waar de Ardennen op zijn gelegen schoof ook over de plaat waar Noord-Europa op is gelegen en op deze manier is de mergel aan de oppervlakte komen te liggen. Behalve kalk vermengd met klei bevatten de mergelsedimenten ook vuursteen. In het Tertiair deed de regen de kalk voor een deel oplossen, waardoor ondoordringbare lagen vuursteen ontstonden. Ook fossielen uit de tijd van de Krijtzee zijn terug te vinden in dit gesteente.

<STRONG>Figuur 6: </STRONG> <I>Klein stuk van een kreukelzone, waarbij ook onderliggende gesteentelagen komen bloot te liggen, zoals dit bij de Ardennen en mergel het geval is.</I> / Bron: Tcie, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)Figuur 6: Klein stuk van een kreukelzone, waarbij ook onderliggende gesteentelagen komen bloot te liggen, zoals dit bij de Ardennen en mergel het geval is. / Bron: Tcie, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)
De bovenstaande uitleg van het ontstaan van mergel (kalksteen) is slechts een redelijk eenvoudige weergave van wat geologen veronderstellen dat er is gebeurt in de afgelopen miljoen jaar. Voor de meer volledige (en ook zeker veel ingewikkeldere) uitleg van het ontstaan van kalksteen en aanverwante gesteenten als silicaten, verwijs ik door naar de volgende sites: [worden nog toegevoegd].
Voor meer informatie over de geologische vorming van mergel (en vuursteen):
http://www.worldexplorer.be/krijt_periode.htm
http://www.vuursteenmijnen.nl/rijckholt/geologie.html



Mergelgroeven

Mergelgrotten? Het begrip 'mergelgrotten' is al helemaal ingeburgerd in Nederland. Toch is deze term niet juist. De winning van mergel is eigenlijk een vorm van mijnbouw en in dat geval spreekt met over groeven. Grotten ontstaan namelijk altijd door natuurlijke oorzaken, zoals het doorsijpelen van water of eventuele verschuivingen.

Groeven dus

Al in de tijd van de Romeinen overheersing zagen de Romeinen de mogelijkheden van mergel als bouwmateriaal. Mede dankzij hun ingenieuze bouwtechnieken gebruikten zij vrijwel in elk gebied dat werd veroverd de lokale bouwsteen, waartoe in Nederland naast mergel ook stro, hout en leem behoorde. De Romeinen gebruikten echter relatief gezien weinig mergel. Het was dus niet nodig om mergelgroeven aan te leggen, want het bouwmateriaal kon gewoon aan de oppervlakte worden gewonnen, uit de geërodeerde wanden van rivieroevers.

Sinds het begin van de nieuwe steentijd* begon de exploitatie van mergel en vuursteen aan de oppervlakte in het zuiden van Limburg en ook in Polen. Nadat de Romeinen ons land hadden verlaten was er eeuwenlang geen behoefte aan mergel. Pas halverwege de Middeleeuwen, toen er aan de lopende band behoefte was aan kloosters, kerken en stadsmuren, werd de interesse in mergel weer gewekt. Uit deze tijd, zo rond de 10e á 11e eeuw, stammen de alleroudste mergelgroeven.

De oorsprong van de mergelgroeven in Zuid-Limburg is te vinden is het eeuwenlang delven van bouwsteen en de oudste groeven dateren zoals gezegd uit ongeveer de 11e eeuw. De meeste huidige groeven stammen uit de periode na de 17e eeuw, maar pas in de 19e eeuw kende het delven van deze twee stoffen een hoogtepunt. In de jaren van 1800 tot 1900 groeide de bevolking gigantisch snel en daarmee ook de vraag naar huizen en akkerland. Men strooide extra kalk over het bouwland heen om te voorkomen dat de bodem uitgeput raakte [W-tje 1]. En voor de bouw van huizen, kerken en stadsmuren sprak men eveneens de voorraad mergel aan.

[W-tje V] Verdwaald... In het jaar 1640 bezochten 4 paters de Sint Pietersberg ten zuiden van Maastricht. Vastgebonden aan een draadje waagden zij zich in het gangenstelsel. toen het tijd was om terug te gaan, bleek het draadje te zijna fgebroken en konden zij de ingang niet meer terugvinden. Deze tekst getuigt van de gebeurtenis:

4 Kloosterlinghe in dit spelonck
verdoold zijnde dood trug
ghefonde ten jare 1640

De groeven zijn ook geheel ontstaan door menselijke activiteit. In het begin van de ontginning gebruikte men de mergel vooral op kleine schaal en voor eigen gebruik. Pas later ontstonden de grootschalige groeven waar met enorme hoeveelheden tegelijk blokken* mergel werden uitgezaagd en geëxporteerd naar verre oorden. Bekende voorbeelden hiervan zijn, tegenwoordig, de cementfabrikant ENCI nabij Maastricht en op dit moment vindt winning van mergel als bouwmateriaal op commerciële basis nog plaats in Sibbe.

[W-tje VI] TIP
Een truc om de weg terug te vinden in het gangenstelsel van mergelgroeven, is door te kijken naar de graafrichting. Men graaft namelijk altijd de berg IN, nooit de berg UIT.

Menselijk gebruik

Winning

Zo zit het in de grond, zo woon je er in. Al sinds de nieuwe steentijd is de mens bezig om kalksteen (ofwel mergel) te winnen en sinds de Middeleeuwen begon men met het creeëren van groeven om de mergel ondergronds te delven. In Nederland zijn de mergelgroeven van Valkenburg en de Sint Pietersberg het meest bekend. Uit de Sint Pietersberg, nabij Maastricht en in 't Rooth nabij Margraten wordt nog steeds mergel gewonnen aan de oppervlakte.

Voordat mergel kan worden gebruikt als bouwsteen, moet er echter nog heel wat gebeuren.
In de Middeleeuwen maakte men gebruik van eenvoudige gereedschappenn als stootbeitels en zagen en met behulp van paard en wagen werden de blokken uit de groeven getrokken. Via een uitgedacht systeem sneden blokbrekers stukken mergel uit de wanden, die vervolgens met man- een paardenkracht naar buiten moesten worden getransporteerd. Men maakte eveneens gebruik van turfstreepjes en merktekens om de blokken te tellen en aan de juiste eigenaar af te leveren.
Voor de preciese werkwijze: http://www.geocities.com/cvhooijdonk2001/mergelgrotten/ontstaan.html

Toepassingen van mergel

Behalve als bouwsteen kent mergel nog vele verschillende toepassingen. De firma ENCI* produceert cement uit de mergel die wordt gewonnen uit de Sint Pietersberg. In de keramische industrie en ook in de bouw voegt met mergel toe als kleurstof in aardewerk. De wereldberoemde vervanger van porcelein, Delfts blauw, kan op deze manier worden geproduceerd. Zoals al genoemd in [W-tje II] is mergel vooral een kalkhoudend gesteente en kan daarom prima verzuring van akkerland tegengaan. Verder voegt men ook mergel toe aan veevoeder en aan een middel om schoorsteenuitlaatgassen te ontzwavelen.

Mergel als bouwsteen werd en wordt gebruikt om kerken, huizen en andere stedelijke gebouwen volledig te bouwen. Ook voor lijstwerk, raamwerk, versieringen, etc. wordt mergel gebruikt, voornamelijk vanwege de zachte structuur van mergel, die bewerking makkelijk mogelijk maakt. Mergel is echter niet te polijsten; daarvoor is de structuur te broos.

Voor gedetailleerde toepassingen:
  • www.home.tiscalie.nl/kalksteen
  • www.kalk.nl/wegenbouw
  • www.racm.nl/kalksteen

Tegenwoordig

Zoals al werd vermeld kent mergel vele toepassingen in het dagelijks leven. De overblijfselen van de exploitatie, de mergelgroeven, hebben uiteindelijk ook nog een bestemming gekregen. Zo worden er rondleidingen gegeven door de "grotten van de Sint Pietersberg", zijn in deze zelfde "grotten" champignonkwekerijen gevestigd en een groep vleermuizen. In 1978 werd de Studiegroep Onderaardse Kalksteengroeven (SOK) in het leven geroepen; een groep mensen die de mergelgroeven bestudeerd. Zij maakt kaarten van de gangenstelsels, controleert de grootte van de vleermuispopulaties, legt de oude handschriften van de blokbrekers vast, onderzoekt de manier waarop vroeger de mergel werd gewonnen en speurt de groeven af naar verloren gereedschappen of voorwerpen.

[W-tje VII] Valsemunterij
Enige jaren geleden heeft SOK een valsemunterij gevonden uit de 16e eeuw, helemaal verborgen in de gangenstelsels van de mergelgroeven.

Problemen

Helaas verloopt de winning van mergel niet helemaal vlekkeloos. Met name bij de winning van mergel uit de Sint Pietersberg door het cementbedrijf ENCI zijn in de loop der jaren een aantal problemen ontstaan, zowel op maatschappelijk als technisch gebied. Nog regelmatig zijn er protesten tegen de afgravingen van ENCI. Tegenstanders van de winning zijn van mening dat de unieke gangenstelsels niet mogen worden gesloopt en de industriële activiteiten beschadigen naast de historische cultuurwaarde van de groeven ook het omringende landschap. De provincie Limburg heeft echter het contract van ENCI tot 2034 verlengd, met name vanwege de circa 1000 banen die de winning van de mergel verschaft. De groeve naast de Sint Pietersberg is officieel in handen van Natuurmonumenten, maar vanwege de toezegging van de regering voor ENCI om nog zo`n twee decennia door te gaan met de industrie, is er weinig hoop. In het kader van EHS, de Ecologische HoofdStructuur, wil men zo rond 2018 de ENCI-groeve inlijven. De tegenstanders kunnen hier echter niet mee worden gerustgesteld, aangezien zij van mening zijn dat op dit moment al te veel schade is berokkend aan het natuurgebied en dat in de toekomst het gebied compleet verdwenen zal zijn.

Om de tegenstand van de protestanten te illusteren, zie de twee onderstaande afbeeldingen:


Meer informatie over protestacties tegen de ENCI-groeve zijn te vinden op de volgende sites:
  • http://www.soete.nl/dutch/enci.html
  • http://www.enci-stop.nl/krant/overz_div17.htm
  • http://www.strahlen.org/vp/nl/enci/enci.htm

Een meer technisch probleem is een direct gevolg van de afgravingen. Deze veroorzaaken zowel een verlaging van het landschap als van het grondwaterpeil en zo verdroogt het landschap.

Toekomst

Een heel belangrijk potentiële toepassing van mergel is hoogst waarschijnlijk weggelegd op chemisch industrieel gebied. Wetenschappers zoeken namelijk al jaren naar een manier om de groeiende hoeveelheid koolstofdioxide in de atmosfeer te verlagen. Door de korrelige structuur van mergel en de aanwezige poriën in het gesteente, vormt mergel een uitstekende opslagplaats voor koolstofdioxide.

Disclaimer

Bovenstaand artikel was een praktische opdracht voor VWO 6. Dit artikel is dan ook niet voorzien van een correcte (wetenschappelijke) bronvermelding. De informatie die in het artikel wordt gepresenteerd is eveneens niet gebaseerd op wetenschappelijke bronnen, en daarom staan er helaas (maar goed opgemerkt door de attente lezer) onjuistheden in dit artikel.
© 2008 - 2019 Renanifa, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Ondergronds Maastricht: stad van mergel, grotten, kazemattenOndergronds Maastricht: stad van mergel, grotten, kazemattenMaastricht verkennen kan op eigen houtje, aan de hand van een plattegrond. Om een indruk te krijgen en de stad eerst een…
Zuid-Limburg (Nederland)Zuid-Limburg (Nederland)Zuid-Limburg is het zuidelijkste deel van Nederland. Zuid-Limburg bevat een prachtige, omvangrijke natuurlijke omgeving,…
Valkenburg een perfecte vakantie stadValkenburg is een gezellig stadje met een historie. Er zijn vele dingen te beleven en het is een perfecte vakantiebestem…
Plekjes in Belgisch Limburg - de mergelgrotten in RiemstIn het oosten van Limburg, op de grens met Nederland, ligt de gemeente Riemst. Uit de ondergrond van deze gemeente werd…
Actief dagje uit in LimburgActief dagje uit in LimburgZin om er eens een dagje tussenuit te gaan en iets actiefs te ondernemen. Limburg met zijn diversiteit aan landschappen,…
Bronnen en referenties
  • *Via onderstaande lijst mijn informatieverstrekkers achterhalen:
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Mergel
  • http://members.home.nl/harria/mijnwater7.htm
  • http://www.mergelbouwsteen.nl/index.html
  • http://www.mergelgrot.nl/
  • http://web.inter.nl.net/hcc/Ed.Stevenhagen/groeven/dok/diversen/geodesia.htm
  • http://www.fossilfreak.nl/cms3/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=18
  • http://www.geocities.com/cvhooijdonk2001/mergelgrotten/ontstaan.html
  • http://www.worldexplorer.be/krijt_periode.htm
  • http://www.vuursteenmijnen.nl/rijckholt/geologie.html
  • http://www.soete.nl/dutch/enci.html
  • http://www.enci-stop.nl/krant/overz_div17.htm
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/ENCI-groeve
  • Afbeelding bron 1: Tcie, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)

Reageer op het artikel "Mergel - de feiten en de leugens"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Henri Ceha, 14-05-2010 16:52 #3
U schrijft dat mergel. i.e kalksteen, i.e. CaCO3 voor 90% uit kalk bestaat. Dat is niet juist.
CaCO3 geeft bij verhitting 44% CO2 af, over blijft CaO.
Verder is dit een goed verhaal met nog enige onnauwkeurigheden.
Waar kan ik een detail analyse van mergel vinden?
Zit er zwavel in mergel? Reactie infoteur, 18-09-2010
U heeft ongetwijfeld gelijk. Er zijn natuurlijk verschillende "kalkachtigen", i.g. CaCO3, CaO en CaOH, afhankelijk van de pH en redox van de bodem, die onder invloed van water, andere elementen en de tijd veranderen.

Voor de detailanalyse zou ik één of ander geologisch boek (of een geologische atlas) raadplegen. Of zwavel in mergel zit…? Ik zou het echt niet weten. Misschien in pyrietvorm (FeS2), maar ik weet niet of dat qua vorming mogelijk is.

Nogmaals, het was een opdracht voor VWO 6. Inmiddels ben ik meer van de bodem dan van de gesteenten daaronder. Ik had niet verwacht dat er zoveel animo was voor mergel…

Rene Janssen, 24-01-2009 00:02 #2
Ik bekeek uw beschrijvingen van mergel op uw site. Beschikt u over een "bodemprofiel" waaruit mij duidelijk wordt hoe de Mergelafzetting zich onder de Limburgsegrond bevindt en op welke dieptes? Dat profiel zou ik willen bekijken voor een studie van aanwezig grondwater. Reactie infoteur, 18-09-2010
Deze reactie is wellicht veel te laat, maar misschien nuttig voor toekomstige lezers: nee, ik ben helaas niet in het bezit van een bodemprofiel in Limburg. Hiervoor verwijs ik iedereen door naar de Studiegroep Onderaardse Kalksteen of een bodemkundige/geologische atlas.

Rob Heckers, 03-06-2008 09:34 #1
Als Sint Pietersberg kenner en voorzitter van de, in dit artikel genoemde, Studiegroep Onderaardse Kalksteen groeven wil ik graag reageren op bovenstaand artikel. Ondanks een gedegen voorbereiding van de schrijver(s) zijn er toch twee fouten ingeslopen waar ik even bij wil stilstaan.

Fout een:
In de kop van het artikel wordt gesproken van, ik citeer: Deze zijn te vinden in de Sint Pietersberg, nabij Valkenburg en op kleine schaal in de gemeente Luik in België. Wat het Belgische gedeelte betreft, klopt dit niet. In de gemeente Luik zijn mij geen gangenstelsels bekend. Wél in de Waalse gemeenten Visé en Bassenge en in de Vlaamse gemeente Riemst en Tongeren. In de gemeente Riemst liggen zeer veel en grote gangenstelsels die qua totaal oppervlakte makkelijk kunnen wedijveren met de Nederlandse.

Fout twee:
Het W-tje 1: Smokkelgat
Hoe de auteur(s) aan deze informatie komt is mij een raadsel, maar er klopt in ieder geval helemaal niets van. Ik raad de lezer dan ook aan om dit stukje te negeren. Hoe het wel zat is te uitgebreid om hier neer te schrijven. Ik heb onderzoek gedaan naar dit smokkelgat en heb mijn resultaten, voor een deel gebaseerd op een handgeschreven ooggetuigen verslag, gepubliceerd in SOK mededelingen 45. Ik wil de auteur van het hier gepubliceerd artikel graag de tekst ter beschikking stellen.

Bovenstaand moet niet gezien worden als commentaar maar als aanvulling op een goed geschreven artikel.

Vriendelijke groet,
Rob Heckers
Voorzitter Studiegroepm Onderaardse Kalksteengroeven. Reactie infoteur, 09-06-2008
Geachte meneer Heckers,

Bedankt voor uw commentaar en het compliment.

Ik zal de informatie in de kop van het artikel veranderen: de bronnen die ik hiervoor heb geraadpleegd zijn o.h.a. van amateuristische herkomst, dus ik ben blij dat een expert als u mij op deze fout wijst.

Ik zou heel graag de tekst over het smokkelgat ontvangen. Mijn artikel is van oorsprong een praktische opdracht voor school; ik heb hier en daar wat grappige feiten over mergel en de gangenstelsels verzameld en verder weinig aandacht besteed aan de precieze details van deze weetjes.
Mijn e-mail is volgens mij zichtbaar op deze site, maar niettemin plaats ik deze nog even in deze reactie:

nifa.rena@gmail.com

Met vriendelijke groet,

Christina Blokhuis

Infoteur: Renanifa
Laatste update: 18-09-2010
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 14
Reacties: 3
Schrijf mee!