InfoNu.nl > Wetenschap > Diversen > Israël-steden en streken 2: Jeruzalem cultuurlandschap

Israël-steden en streken 2: Jeruzalem cultuurlandschap

Israël-steden en streken 2: Jeruzalem cultuurlandschap Jeruzalem stelde in het midden van de 19de eeuw niet veel voor. Het bestond alleen uit de Oude Stad zoals die sinds de oudheid had bestaan. Het is minder dan 1 vierkante kilometer groot. In 1840 werd het inwonertal op 12.000 geschat. Met de komst van nieuwe Joodse immigranten eind 19de eeuw zou Jeruzalem gaan veranderen. Het zou groter worden dan ooit. In 2011 kent de stad al meer dan 773.000 inwoners. Een beschrijving van het veranderde cultuurlandschap van Jeruzalem.

Uitbreiding van Jeruzalem buiten de muren van de Oude Stad

Eind 19de eeuw woonden 50.000 mensen in Jeruzalem. Eind 20ste eeuw waren er ruim 500.000 inwoners (Joden en Arabieren). De stad was vooral naar het westen toe uitgebreid. Veel woonwijken liggen ver buiten de muren van de Oude Stad op toppen van heuvels.

De Oude Stad kende vele bezoekers. De Jaffapoort werd een centraal punt voor handelaars en vervoerders. Ook bij het pleintje bij de Damascuspoort was dit het geval. Er kwamen allerlei bevolkingsgroepen in de stad. Westerse machten vergrootten er hun politieke invloed. Dit gold ook voor de zakelijke belangen. Sommige consuls en bewoners kozen ervoor buiten de Oude Stad te gaan wonen. De christelijke kerken speelden ook een belangrijke rol bij de groei buiten de stadsmuren. Ze wilden hun invloed in Jeruzalem vergroten, maar in de Oude Stad was geen plek meer. Zo ontstond bijvoorbeeld de Russische 'compound'. Tegenwoordig bevindt zich hier het commerciële en administratieve centrum van Jeruzalem. In andere richting van de Oude Stad lagen Arabische dorpjes. Maar er kwamen al spoedig nieuwe woonwijken. In de Oude Stad waren namelijk slechte woonomstandigheden.

Eén van de eerste woonwijken was Mishkenoth Sha'ananiem, opgezet door Sir Moses Montefiori. De wijk bestond uit in terrassen gebouwde huizen met 20 kleine woningen en een korenmolen. De mensen moesten wel met financiële voordelen gelokt worden omdat het buiten de muren niet veilig wonen was.

Toch kwamen er steeds meer nieuwe wijken bij. Er ontstond een mozaïek van woonwijken en zakenwijken. De situatie buiten de Oude Stad was veel rooskleuriger dan binnen de muren.

Eén van de andere eerste Joodse wijken was Mahana Israël. Eind jaren 1860 vestigden hier Marokkaanse Joden met aan het hoofd een rabbijn. Het ligt ten westen van de Oude Stad. Maar omdat de meeste nieuwe Joodse wijken ten noordwesten werden gebouwd kwam Mahana Israël lange tijd niet in aanmerking voor modernisering en vernieuwing en bleef dus klein. Later vestigden zich er de YMCA en het King David Hotel.

In 1869 werd de Joodse wijk Nahalat Shi'va opgericht door een groep Ashkenazische en Sefardische Joden. De ligging langs de Jaffaweg, dat later een belangrijk verkeersader zou worden, bracht een grote stedelijke ontwikkeling met zich mee. Later werd de wijk gerenoveerd maar behield haar oude vorm zodat het een oude atmosfeer uitstraalde gunstig voor het toerisme.

In de jaren 1870 werd Mea She'ariem gesticht door religieuze orthodoxe Joden. De wijk werd gepland met moderne planologische denkbeelden en traditionele culturele opvattingen. Mea She'ariem werd een succes. Het is nog steeds een streng religieuze wijk en er kwamen nog meer (ultra) orthodoxe wijken.

In 1873 werd de Duitse kolonie gesticht door Duitse christenen. De kolonie werd langs een lange hoofdstraat gebouwd en had een typisch Duits straatbeeld. Tegenwoordig zijn de Duitsers er verdwenen en wonen er gezinnen uit de middenklasse. De Duitse kolonie werd een voorbeeld voor andere (Arabische) wijken zoals Qatamon en Baq'a

De moslims bleven voornamelijk binnen de muren van de Oude Stad wonen. Alleen de rijkere moslims vestigden zich vlak buiten de stadsmuren. Zo kwam de wijk Sheikh Jarakh ten noorden van de Oude Stad bij de Nabloesweg van de grond. Deze wijk behoorde tot de Nashashibi familie. Een andere belangrijke familie was Hoesseini die ook wijken bouwden. In het noorden ontstond zo het handels- en zakencentrum van de Arabische bevolking. In het oostelijk deel van Jeruzalem vormen de Nabloesweg en de Salah a-Dinstraat de belangrijkste wegen voor het stadscentrum van de Arabieren.

Tuinwoonwijken

Tijdens de Britse Mandaat Periode kwam de Grieks Orthodoxe Kerk in financiële moeilijkheden en moest grond verkopen. Zo ontstond op de onroerendgoedmarkt de mogelijkheid om nieuwe woonwijken uit de grond te stampen. Ook de Zionistische Beweging kwam in het bezit van grond. Zij richtte de woonwijk Rehavia op. Het was een tuinwoonwijk gepland door architect Richard Kaufman. Het idee van tuinwoonwijken was uit Groot-Brittannië over komen waaien: prettige woonomgeving en relatief grote ruimte voor tuinen.

Na Rehavia werden ook Talpiyyot en Bet Hakerem als tuinwoonwijk opgericht. Door de grote vraag naar bouwgrond in Rehavia kwamen er al snel zeer hoge appartementsgebouwen. Bet Hakerem maakte een soortgelijke ontwikkeling mee. In Talpiyyiot ging het allemaal wat langzamer omdat het te geïsoleerd lag t.o.v. de ander Joodse wijken. Het werd zelfs door Arabische wijken afgesneden. Pas na 1967 vond er een versnelde groei plaats. Ook hier kwam veel hoogbouw en verdween de tuinwijk.

In de periode van het Britse Mandaat werd ook de Hebreeuwse Universiteit gebouwd. Verder waren er veel bouwactiviteiten in de centrale stadsdelen langs de Jaffaweg, de Avenue King George en de Ben-Jehoeda straat. Ook in het centrale stadsdeel verscheen al snel hoogbouw.

Jeruzalem als verdeelde stad (1948-1967)

Na de Onafhankelijkheidsoorlog van 1948-1949 werd Jeruzalem een verdeelde stad. Het westen kwam in Israëlische handen. Hier vond veel stadsontwikkeling plaats. Wat werd er zoal gebouwd? De Knesset, nieuwe behuizing op de campus van de Hebreeuwse Universiteit, hoogbouw (kantoren, appartementen en hotels). Langzaam veranderde Jeruzalem in een metropool.

Jeruzalem herenigd na 1967

In 1967 kreeg Israël heel Jeruzalem in handen. In het zuiden werd de wijk Gilo gebouwd. Talpiyyot werd in het oosten uitgebreid. Andere wijken waren: Ramot Esjkol, Giv'at Shapira, Pisgat Ze'ev, Newe Ja'akov en Ramot Allon. In de jaren 1990 werd Pisgat Ze'ev uitgebreid met een woonwijk voor ultra-orthodoxe Joden. De bouw van Har Homa bij Bethlehem leidde tot veel (inter)nationaal protest.

Bouwen langs de wegen richting Jeruzalem

Ook in de buurt van Jeruzalem kwamen Joodse nederzettingen van de grond in de beginjaren:
  • moshava Moza
  • moshava Har Toov
  • kibboets Kiriyat Anaviem
  • kibboets Ma'ale Hahamisha

Oude keitjeswegen werden vervangen door geasfalteerde wegen. Na 1948 werden in de Jeruzalem Corridor Joodse nederzettingen gebouwd. Het waren vooral moshaviem waar tuinbouw werd bedreven. Omdat dit lastig was in bergachtig gebied gingen ze later meer als forensen plaatsen fungeren (met royale villa's). Ook Arabische dorpen, Abu Gosh en Rafa, werden voorsteden van Jeruzalem met voorzieningen voor weggebruikers. Het Joodse Mevasseret Tsion kreeg een voorstedelijk karakter. Hetzelfde gold voor Beth Shemesh. Het Jeruzalem Corridor werd zo langzamerhand een voorstedelijke zone met goede verbindingen (dubbelbaans autowegen).

In het oosten werd in de jaren 1970 de Joodse nederzetting Ma'ale Adoemiem opgericht. Het werd een voorstad van Jeruzalem. En er kwamen nog meer Joodse nederzettingen in Judea. Maar ook de Arabieren bouwden flink door. Zo komen er steeds meer nederzettingen (Joods en Arabisch) tot zelfs diep in de woestijn richting Jericho. Jeruzalem verstedelijkt gestaag verder in alle richtingen: noord, oost, zuid en west.

Bevolkingsgroei Jeruzalem van 1948-2009

20092008199519831972196119551948
773.000759.700602.700428.700313.900167.400146.10084.000

Lees verder

© 2011 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Jeruzalem: de Joodse hoofdstad van IsraëlJeruzalem: de Joodse hoofdstad van IsraëlJeruzalem is voor Joden uitermate belangrijk. Koning David maakte de stad destijds al tot hoofdstad van Israël. Nooit he…
Bezienswaardigheden in Jeruzalem (Israël) - Stad van GoudBezienswaardigheden in Jeruzalem (Israël) - Stad van GoudWanneer we kijken naar de geschiedenis van Jeruzalem dan zien we dat Jeruzalem hoofdzakelijk een belangrijke rol speelt…
CD recensie: Jeroesjalajiem ier hanetsach -Diverse Artiesten'Jeroesjalajiem ier hanetsach' (Jerusalem - The Eternal City in Songs), Jeruzalem de Eeuwige Stad, is een CD met de groo…
Marathon Jeruzalem 2011: eerste internationale marathonMarathon Jeruzalem 2011: eerste internationale marathonDe eerste internationale Marathon van Jeruzalem 2011 zal hardlopers uit de hele wereld naar vele historische plaatsen va…
Kruistochten en de geschiedenis ervanKruistochten zijn militaire campagnes die plaatsvonden tijdens de 11e eeuw, 12e eeuw en 13e eeuw. Deze kruistochten ware…
Bronnen en referenties
  • Yisrael: Ha-yom, etmol, shilshom : mekomot be-Yisrael, tatslume hoveh ve-avar (Hebreeuws) - Amiram Gonen en Duby Tal
  • CBS Israël

Reageer op het artikel "Israël-steden en streken 2: Jeruzalem cultuurlandschap"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 30-06-2015
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Diversen
Special: Geografie Israël
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!