InfoNu.nl > Wetenschap > Diversen > Israël-steden en streken 4: Kustvlakte – cultuurlandschap

Israël-steden en streken 4: Kustvlakte – cultuurlandschap

Israël-steden en streken 4: Kustvlakte – cultuurlandschap De Kustvlakte van Israël strekt zich uit van Haifa (noorden) tot Ashkelon (zuiden). Tussen deze plaatsen liggen vele steden en dorpen waarvan vele behoren tot de metropool Tel Aviv. Dit zijn vaak moshavot die zich vaak tot steden ontwikkeld hebben, oude Arabische steden waar nu Joden wonen, en steden die gewoon als kleine stad zijn gepland. Ook de Arabische steden breiden zich uit. In de Kustvlakte komen bijna alle nederzettingsvormen voor.

Verschillende nederzettingsvormen in de Kustvlakte

  • Arabische nederzettingen (dorpen en steden);
  • moshavot (Joodse landbouwnederzettingen) waarvan velen zich ontwikkeld hebben tot grote steden;
  • kibboetsiem (collectieve nederzettingen)
  • moshaviem (coöperatieve nederzettingen) waarvan vele grote voorsteden zijn geworden.

drie gebieden in de Kustvlakte

  1. de metropool Tel Aviv
  2. de vlakte van Sjaron in het noorden (inclusief de Karmel-Haifa)
  3. de zuidelijke Kustvlakte

Metropool Tel Aviv

Tel Aviv werd het economisch centrum dat er voor zorgde dat landbouw in de omliggende moshavot commercialiseerde. Door groei Tel Aviv vond een verstedelijkingsproces plaats. Dit breidde zich over de hele Kustvlakte uit. Veel jonge gezinnen zochten naar betaalbare woningen in de moshavot. Ook fabrieken verhuisden vanuit het centrum van Tel Aviv naar de omgeving. Welke plaatsen groeiden vooral?
  • Herzliya (in het noorden)
  • Petach Tikwa (noordoosten)
  • Rishon LeZion (zuidoosten)

Bevolking Metropool Tel Aviv 2009

aantal nederzettingenbevolkingsdichtheidtotale bevolking
2522.181,5 inwoners/km²3.297.800

Petach Tikwa

Petach Tikwa was oorspronkelijk als een moshava gesticht door religieuze Joden. Nu is het een stad met meer dan 200.000 inwoners. Petach Tikwa wordt de moeder van alle moshavot genoemd. Een moshava is een dorp met particulier grondbezit en eigen boerderijen (anders dan de kibboets en de moshav). Ondanks de malariamug wist Petach Tikwa de citrusteelt te introduceren die op zandgrond met meststoffen plaatsvond. Voor de citruscultuur waren ook industrie, transport, handel en diensten nodig. Zo waren er veel mensen nodig en groeide de moshava uit tot een stad. Deze trok ook andere industrieën aan. Na 1948 werd de stad overspoeld met nieuwe Joodse immigranten. Er was voldoende grond voor woningen. Petach Tikwa werd zo een voorstad van Tel Aviv. Boomgaarden werden gekapt en er kwam moderne hoogbouw. Alle sporen van de oorspronkelijke moshava werden gewist.

Bevolkingsgroei Petach Tikwa 1948-2009

20092008199519831972196119551948
209.600200.300151.300123.90093.00054.00044.80021.900

De moshavot in de zuidelijke Sharonvlakte

Naast Petach Tikwa waren er nog andere moshavot die zich ontwikkelden tot steden. Ra'anana bestond vroeger uit één hoofdstraat met kleine huizen en langgerekte stukken grond. Tegenwoordig is het een winkelstraat met supermarkten, warenhuizen en kantoren. Herzliya is van een moshava ontwikkeld tot een belangrijk zakencentrum met torenflats. De stad staat vol met villa's en bungalows. Ra'anana, Herzliya en Ramat HaSharon zijn populair bij de middenklasse die uit Tel Aviv komt.

Rishon LeZion

Rishon LeZion werd in 1882 gesticht en was een voorloper van de moshavot. Het werd het belangrijkste wijncentrum van de wijnproductie. Er waren al heel vroeg plannen om van Rishon LeZion een stad te maken maar het bleef nog lang landelijk. In 1948 had het nog maar zo'n 11.000 inwoners. Geleidelijk verstedelijkte het gebied steeds meer en werd het deel van metropool Tel Aviv. Tegenwoordig heeft het meer dan 228.000 inwoners met een bedrijvig commercieel centrum.

Bevolkingsgroei Rishon LeZion 1948-2009

20092008199519831972196119551948
228.000226.800165.200104.40055.10030.60025.50011.100

Ramat Gan

In de jaren '20 van de vorige eeuw werd Ramat Gan als tuinstad opgericht waar de middenklasse zich vestigde. Het werd één van de grootste steden van Israël met hoge kantoorgebouwen en de Diamantbeurs.

Bevolkingsgroei Ramat Gan 1948-2009

20092008199519831972196119551948
145.000143.600128.700117.100118.00090.80058.50017.200

Bnei Brak

Bnei Brak is ongeveer zo groot als Ramat Gan, maar is een echte ultra-orthodoxe stad met veel jesjivot (religieuze hogescholen). Vanaf het begin hebben er religieuze Joden gewoond. Het werd hun stad in de metropool Tel Aviv. Het vormt naast Jeruzalem het belangrijkste religieuze centrum in Israël.

Bevolkingsgroei Bnei Brak 1948-2009

20092008199519831972196119551948
154.400151.800130.70096.10075.70047.00028.0009.300

Bat Yam en Holon

Bat Yam en Holon waren oorspronkelijk ook moshavot. De Joodse arbeidersklasse uit Tel Aviv die niet meer in staat was de huur te betalen trokken naar Bat Yam en Holon. Ook vestigden vele nieuwe immigranten zich er. Er wonen honderdduizenden mensen en de oorspronkelijk zandduinen zijn niet meer te zien.

Bevolkingsgroei Bat Yam 1948-2009

20092008199519831972196119551948
130.000130.300138.500128.700100.10037.70016.0002.300

Bevolkingsgroei Holon 1948-2009

20092008199519831972196119551948
184.700176.300164.500133.50098.80049.00030.5009.600

De Sharon vlakte

De Sharon vlakte was een rijk landbouwgebied met citruscultuur. Er was voldoende grondwater en er werden moderne meststoffen gebruikt. Het was ook een heel groen gebied. Tegenwoordig is dat totaal anders. Het is één van de dichtstbevolkte gebieden van heel Israël.

Zichron Ja'akov

Deze stad was vroeger ook een moshava. Het werd in 1882 gesticht. Het kreeg financiële steun van baron Edmond de Rothschild die er wijngaarden ging aanleggen. Het is tot op heden Israëls wijncentrum. Het is tegenwoordig een geliefd gebied voor forensen.

Bevolkingsgroei Zichron Ja'akov 1948-2009

20092008199519831972196119551948
18.70018.3009.4005.0004.3004.4004.0001.900

Hadera en moshavot in de noordelijke Sharon vlakte

Deze moshavot liggen verder van de grote steden af. Aan de rand ervan liggen nieuwe woonwijken met moderne huizen. Eén van de plaatsen is Hadera, de hoofdstad van de noordelijke Sharon vlakte. Het is een welvarende stad met citrusteelt, handel en industrie. Er wonen veel forensen die of in Haifa of Tel Aviv werken.

Bevolkingsgroei Hadera 1948-2009

20092008199519831972196119551948
80.20079.40061.60038.70032.20025.60022.50011.800

Netanja/Herzliya en moshavot in de centrale Sharon vlakte

Netanja ligt ten zuiden van Hadera en is ook een forensenstad met meer dan 180.000 inwoners. Het was oorspronkelijk een moshava met citrusteelt. Tegenwoordig is Netanja bekend van het toerisme. Andere plaatsen zijn Herzliya, Even Jehoeda, Kfar Jona, Kadima en Tel Mond. De centrale Sharon werd vooral interessant toen in de jaren '80 van de vorige eeuw de grondprijzen stegen in de zuidelijke Sharon en een deel van de middenklasse verkaste naar de centrale Sharon.

Bevolkingsgroei Netanja 1948-2009

20092008199519831972196119551948
183.200180.100146.100102.30071.10041.30031.00011.600

Bevolkingsgroei Herzliya 1948-2009

20092008199519831972196119551948
87.00086.30082.90063.20041.40026.90021.0005.300

Moshaviem en kibboetsiem in de Sharon vlakte

Een aaneengesloten gebied met moshaviem en kibboetsiem ligt ten noordoosten van Netanja, in het dal van de Hefer. De moshaviem werden in de jaren '50 van de vorige eeuw gesticht door immigranten. Zij werkten in de landbouw. Tegenwoordig hebben ze een baan in de stad. De kleine huisjes zijn vervangen door ruime landhuizen met goed verzorgde tuinen.

Arabische nederzettingen in de oostelijke Sharon vlakte – de driehoek

Um el-Fahn, Baqa el-Gharbiyye, Taiyibe en Kafr Kassem zijn Arabische nederzettingen ten westen van het Samaria gebergte. Vroeger waren het kleine dorpen afhankelijk van landbouw. Nu zijn het kleine middelgrote steden waarbij veel inwoners in grotere steden werken.

Joodse voorsteden

Aan de periferie van metropool Tel Aviv liggen Joodse nederzettingen die een oase van rust vormen aan de rand van de metropool Tel Aviv:
  • Kokav Yair
  • Kfar Saba
  • Taiyibe
  • Zur Ig'al
  • Zoran
  • Bat Hefer

Zuidelijke Kustvlakte

Ook dit gebied behoort tot de dichtstbevolkte van Israël. Grote steden zijn de al eerder genoemde Rishon LeZion en Rechovot. Kleinere steden zijn Be'er Ja'akov, Mazkeret Batja en Gedera.

Rechovot

Deze moshava werd in 1890 gesticht. Er waren toen wijngaarden. Later richtte men zich op de citrusteelt. Aan het begin van de 20ste eeuw vestigden zich Joden uit Jemen aan de rand van de moshava in een eigen wijk. Tegenwoordig zijn er talloze wijken en kent de stad veel hoogbouw, vooral in het commerciële centrum van de stad. Ook het Weizmann Instituut en de landbouwfaculteit van de Hebreeuwse Universiteit hebben zich er gevestigd.

Bevolkingsgroei Rechovot 1948-2009

20092008199519831972196119551948
112.700111.10085.20067.90039.30029.00026.00012.500

Kleine moshavot in de zuidelijke Kustvlakte

Niet alle moshavot zijn veranderd in grote steden. Wel maakten huizen plaats voor de hoge flatgebouwen en kwamen aan de rand nieuwe villawijken. Het gaat om o.a. Nes Ziyyonna, Gedera en Mazkeret Batja.

Moshaviem en kibboetsiem in de zuidelijke Kustvlakte

In deze streek liggen veel moshaviem en kibboetsiem gebouwd in de periode 1920-1940. Ze waren destijds van strategisch belang tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog van 1948-1949, zoals kibboets Negba. Na de oorlog kwamen er nieuwe Joodse nederzettingen vooral in de richting van de Negev woestijn.

Nieuwe steden in de zuidelijke Kustvlakte

De regering wilde destijds de bevolking zoveel mogelijk verspreiden over het land. Zo werden ontwikkelingssteden opgericht. In dit gebied waren dat: Ashdod, Kiriat Malachi, Sederot, Netivot en Kiriat Gat. Doel van de spreiding was om het dichtbevolkte centrum te onlasten (planologisch motief) en Joden meer in de buurt van de grenzen te laten wonen (politiek motief). Ook was de overheid bang veel vruchtbaar bouwland te verliezen aan woningbouw (economisch motief). Deze ontwikkelingssteden zouden moeten functioneren als commerciële en dienstverlenende centra voor de omliggende plattelandsgemeenten. De ontwikkelingssteden kregen voornamelijk textielfabrieken om in de werkgelegenheid te voorzien.

Geslaagde ontwikkelingssteden in de zuidelijke Kustvlakte: Ashdod en Kiriat Gat

Ashdod werd in 1956 als havenstad aan de Middellandse Zee gesticht. De stad heeft meer dan 130.000 inwoners en is de drukste havenstad van het land. In de stad wonen veel Marokkaanse Joden en Joden uit de voormalige Sovjet Unie.

Bevolkingsgroei Ashdod 1948-2009

20092008199519831972196119551948
206.400204.300129.80065.70040.3004.600--

Kiriat Gat werd midden jaren '50 van de vorige eeuw gesticht als stedelijk centrum van de Lachish met een aantal moshaviem. Ook hier vestigden zich voornamelijk Joden uit Marokko en de voormalige Sovjet Unie. Het is een stad met meer dan 47.000 inwoners geworden. Aanvankelijk groeide de stad nauwelijks maar de Sovjet Joden brachten daar verandering in. Hoge flatgebouwen domineren nu de skyline van de stad. Daaromheen liggen groene velden en boomgaarden van de nederzettingen.

Bevolkingsgroei Kiriat Gat 1948-2009

20092008199519831972196119551948
47.40047.50045.20025.50019.10010.100--

Lees verder

© 2011 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
ADSL of kabel internet?ADSL of kabel internet?Veel mensen vragen zich (terecht) af wat handiger is: ADSL of kabel internet. Hierbij een checklist die je voor jezelf k…
Geen ISRA punt in huis?Veel mensen lopen tegen het probleem aan dat ze geen ADSL aan kunnen vragen, omdat ze geen telefoonlijn naar hun huis he…
Geografie Israël: stedelijke planning na 1948Geografie Israël: stedelijke planning na 1948Met de oprichting van de staat Israël in 1948 kregen de Joden volledige zeggenschap over het stedelijk planningsbeleid i…
Geografie Israël: Tel Aviv – hard core regio IsraëlGeografie Israël: Tel Aviv – hard core regio IsraëlTel Aviv is een wereldstad. Metropool Tel Aviv vormt de hard core regio van Israël wat betreft economie, maatschappelijk…
Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948Israël is uniek wat betreft steden: het heeft hele oude steden en gloednieuwe steden. De ligging van steden in verschill…
Bronnen en referenties
  • Yisrael: Ha-yom, etmol, shilshom : mekomot be-Yisrael, tatslume hoveh ve-avar (Hebreeuws) - Amiram Gonen en Duby Tal
  • CBS Israël

Reageer op het artikel "Israël-steden en streken 4: Kustvlakte – cultuurlandschap"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 30-06-2015
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Diversen
Special: Geografie Israël
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!