InfoNu.nl > Wetenschap > Diversen > Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling Haifa 1997-2011

Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling Haifa 1997-2011

Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling Haifa 1997-2011 Op wereldschaal is sprake van een toenemende concurrentie tussen steden. Voor een internationaal concurrerend stedelijk vestigingsmilieu in Israël ligt het meest gunstige aanknopingspunt in de agglomeraties van Tel Aviv en Jeruzalem. Maar ook Haifa en haar voorsteden doen op bescheiden schaal mee. De groen 'bergstad' met een hoogopgeleide bevolking is aantrekkelijk voor hightech industrieën. In de jaren '90 zijn diverse projecten van start gegaan. Hoe is het anno 2011?
Dit artikel beschrijft de ontwikkelingen van Haifa eind jaren '90 van de vorige eeuw gebaseerd op destijds gehouden interviews. Tot slot kijken we naar de situatie in 2011

Haifa – stad van de arbeider: overdag werken en 's nachts rust

Het mooiste aan Haifa is de weg terug naar Tel Aviv, zo luidt een bekend Israëlisch grapje. Voor mensen die van een uitbundig uitgaansleven houden een waarheid als een koe. Vergeleken met Tel Aviv, de stad die 24 uur per dag in beweging is, is Haifa maar saai. Wat is er eigenlijk te doen? Wanneer je 's avonds door de straten loopt is het in vele buurten stil. Geparkeerde heilige koeien sieren de straat. In de hoofdstraten rijden nog wel auto's rond. Groepjes jongeren vermaken zich bij een winkelcentrum dat tot een uur of elf geopend is. Overig uitgaanspubliek is te vinden in bioscopen, café's of het theater. Een handjevol pubs, disco's en nachtclubs biedt vervolgens laat op de avond nog enig vertier. Taxi's rijden claxonerend rond op zoek naar mensen die in de kleine uurtjes geen gebruik meer kunnen maken van de bus of sheroet (taxi voor meerdere personen).

Is dit Theodor Herzls droomstad? Een grote bruisende internationale havenstad waar hij in zijn klassiek utopische roman 'Altneuland' (1902) over fantaseert? Misschien. Delen van zijn droom zijn uitgekomen: in de loop van de tijd is de stad over de hellingen van de Karmel uitgewaaierd, vanaf het havengebied langzaam naar boven toe. De Arabische en Joodse wijken lopen tamelijk vredelievend in elkaar over. De omgeving van Hadar vormt het Central Business District (CBD); hier bevindt zich het bestuurlijk en commercieel centrum van de stad. Verder omhoog liggen de wijken van de middenklasse; in verouderde flats wonen tegenwoordig vooral Russische immigranten. En op het topje van de Karmel liggen de duurste wijken, omgeven door langzaam verdwijnende groenvoorzieningen. Ook het havengebied heeft zich behoorlijk ontwikkeld. In de jaren '50 en '60 van de vorige eeuw kwam onder de bezielende leiding van de vermaarde socialistische burgemeester Abba Khoushy zware en licht industrie naar de stad en werd Haifa industriestad nummer één van Israël. Het werd een werkstad: overdag arbeid, 's avonds en 's nachts rust.

En daar is het zo'n beetje bij gebleven. De bewoners zijn over het algemeen tevreden. Ze wonen er mooi. Veel huizen zijn in crèmekleurige natuursteen opgetrokken. Er zijn fantastische vergezichten, alhoewel die door de nieuwe woningbouw minder worden. 's Avonds schitteren de lichtjes op de berghellingen.

Furore

Maar Haifa is aan het veranderen. Haifa moet ook veranderen. Tenminste, wil het als (inter)nationale stad furore maken. Zowel op nationale als internationaal niveau wedijveren steden met elkaar in het aantrekken van allerlei -liefst schone' bedrijven. Steden worden aantrekkelijker gemaakt met goede infrastructuur en hoogwaardige voorzieningen zoals concentraties van kleinschalige winkels, dure hotels, toeristische attracties, musea en promenades.

Haifa is in beweging. Droeg de 'rode' stad vroeger een socialistische arbeidsethos in haar vaandel -ooit door de uit Haifa afkomstige Moshe Shahal poëtisch omschreven als 'the drill and the hammer are the sweet sounds of the city'- momenteel is er een kapitalistische ethos. Het gedreun van drilboren en getik van hamers maken plaats voor de bliepjes van computers en het gerinkel van toeristische valuta. Daarmee hoopt Haifa ook tegelijk van haar negatieve imago af te komen als vervuilde stad met haar elektrische krachtcentrales, chemische industrieën en opslagplaatsen, en gastanks. Maar het is duidelijk dat zoiets niet van de ene op de andere dag kan gebeuren.

De laatste jaren is het erg goed gegaan met de economie van Haifa. Amerikaanse computergiganten zoals Microsoft, Intel en IBM hebben het mooiste en grootste hightech industrieterrein (Matam) in Israël gevonden. Ze maken dankbaar gebruik van het aanbod hoogopgeleide computernerds (waaronder veel Russen) van het Technion (de Technische Universiteit van Haifa). De economische groei gaat gepaard met forse investeringen in diverse ontwikkelingsprojecten. Op het Economisch Planning Bureau van de gemeente krijg ik glossy folders toegeschoven. Ze beschrijven in geuren en kleuren de nieuwe projecten: kantoren, commerciële centra en hotels die her en der in de stad zullen gaan verrijzen. Grotere plannen betreffen de ontwikkeling van een 'Israëlische Rivièra' en verbetering van de infrastructuur van de stad. Er zullen drie nieuwe industrieparken bijkomen, alsook een conferentie- en tentoonstellingscomplex (in 1997 in aanbouw - inmiddels klaar). Tot het jaar 2005 zal Haifa in totaal 3 miljard dollar investeren in de verwezenlijking van haar plannen.

Facelift

De facelift van de stad is in beweging gezet door de energieke burgervader Amram Mitzna, een voormalig generaal en hoofd van de Planning Divisie van het leger. Zijn adviseur, Moshe Tzur, die de public relations van het Economisch Planning Bureau verzorgt, is blij met de burgemeester. “We hebben dezelfde visie. We willen hetzelfde doel bereiken.”

In het stadhuis van Haifa praat ik met Tzur over de economische activiteiten van het bureau. Hij legt uit dat zijn kantoor informatie verstrekt aan geïnteresseerden (buitenlandse) bedrijven over Haifa en de mogelijkheden om zich hier te vestigen. “Hebben ze eenmaal besloten hun bedrijf hier op te zetten, dan helpen wij ze stap voor stap verder de Israëlische bureaucratische molen te passeren. Dat scheelt hen veel tijd en ongemak.” Eén van de hoogste prioriteiten van het bureau is de ontwikkeling van de toeristenindustrie. Laten we eerlijk zijn, Haifa is geen Jeruzalem. Maar volgens Tzur is dat nog reden om het toerisme niet te pushen. Doel is om Haifa's natuurlijke allure te versterken -de groene helling van de Karmel, de blauwe Middellandse Zee en het lange strand. Bovendien ligt bij Haifa lands grootste nationale park (Karmel – in 2010 is daar overigens een grote brand geweest en heeft veel natuurschoon vernield), bekend om haar schoonheid en heiligheid voor Joden, moslims en christenen. Om het natuurlijke karakter zoveel mogelijk uit te buiten is besloten een marinacomplex langs de westkust van het noordelijk punt van de stad in zee te bouwen. Vijfenveertig hectaren worden hiervoor drooggelegd (inmiddels in 2011 gereed). Promenades, winkelcentra, restaurants, hotels en hotelappartementen (1600 kamers) sieren het gebied. In een iets zuidelijker gedeelte verrijzen de Carmel Beach Towers (inmiddels in 2011 gereed). Eveneens een deel hiervan ligt in zee.

De natuur wordt door de duizenden vierkante meters cement evenwel teveel uitgebuit. Dat vindt tenminste Chava Lahav, medewerkster van de lokale branche van de Vereniging voor Natuurbehoud (SPNI). “Als de marina alleen gebruikt wordt als aanlegplaats voor pleziervaartuigjes dan is het probleem niet zo groot. Maar de toevoeging van land precies bij het mooie gedeelte waar de Karmel in zee 'valt' is onze grootse zorg.” Zij voegt daaraan toe dat de ondiepe ligging langs de kust de enige reden is waarom deze plek is gekozen. “Het is namelijk veel goedkoper om dit stuk met zand op te vullen dan een andere dieper liggend gedeelte.”

Hadar

Hadar is Haifa's centrum. Het gros van de kantoren en winkels bevindt zich hier. Hier slentert het koopgrage Israëlische publiek langs kledingzaken, parfumeries en krantenkiosken. Auto's en bussen claxoneren zich vooruit. Het is er druk; gezellig druk vooral op de lager gelegen markt waar Arabische en Joodse kooplui hun waar aanprijzen. In andere delen van Hadar is het wat rustiger. Hier is de commercie niet echt doorgedrongen. In de jaren '70 en '80 is de commercie naar boven gegaan de middenklasse achterna. Hadar raakte hierdoor langzaam in het slop. De laatste jaren lijkt het tij evenwel te keren. De groeiende waardering voor de nostalgische Bauhaus architectuur van de jaren '20 en '30 van de vorige eeuw brengt Hadar opnieuw in de schijnwerpers.

Er vinden momenteel (eind jaren '90) diverse projecten plaats die de karakteristieke architectonische Bauhaus-kenmerken van Hadar en andere omringende buurten opnieuw moeten benadrukken. Gebouwen uit de jaren '20 en '30 worden gerenoveerd. Hoogwaardige winkels keren terug naar Hadar. Nieuwe kantoorpanden vormen creaties van moderne Israëlische architectuur. Een aantal van die panden worden in een moderne versie van de bouwstijl van de Tempeliers (een Duits christelijke gemeenschap die eind 19de eeuw de 'Duitse Kolonie' stichtte, opgetrokken. De Duitse kolonie werd destijds ontworpen door Jakob Schumacher. De bouwwerken kenmerken de Europees-Duitse architectuur van die tijd: huizen met balkons, trappen en balustraden. Deze buurt, die tussen de hoger gelegen Hangende Tuinen van de Baha'i en de lager gelegen haven lig, moet samen met deze tuinen en haven het gezicht van Haifa worden. Hier moet tot uitdrukking komen wat Haifa zo uniek maakt: het contrast van de Karmel en de zee. Vele miljoenen dollars worden in de renovatie van het drie kilometer lange project gepompt. De religieuze Baha'i-beweging, wier zetel in Haifa ligt, investeert zelf 250 miljoen dollar in uitbreiding van haar tuinen. Een gigantisch project dat een grote toeristische trekpleister moet worden (inmiddels in 2011 afgerond). Achttien terrassen elk met twee palmen, fonteinen, decoratieve tuinen, stenen balustraden en omamentele beeldwerken worden omringend door geometrisch gebogen en hellende grasperken. Elk terras ziet er in vorm en decoratie uniek uit. Langs beide zijden van een kilometer lange trap sorteren cascades (kleine watervallen) een kalmerend effect. De paden van de terrassen worden door exotische bloemen en olijfbomen omgeven.

Verbetering bereikbaarheid Haifa

Zo'n tien jaar zal het duren voordat Haifa is omgevormd van een vervuilde zware industriestad tot een schone hightech metropool, zo werd mij in 1997 medegedeeld. Dit is de wens van planologen: Haifa als groot metropolitaangebied, een soort meerkernen metropool met omliggende steden als Akko, Nazareth en Karmiel als middelgrote kernen. Te midden hiervan ligt Galilea dat als groene long functioneert.

Een goede bereikbaarheid is voor zo'n stedelijk gebied wel een levensvoorwaarde. Goede verbindingen tussen de verschillende delen zijn essentieel. En dat is eind jaren '90 Haifa' s zwakke punt. Neem het stukje Akko-Haifa. Dit stukje is berucht vanwege de eindeloze opstoppingen bij de voorsteden van Haifa. Het beruchtste stuk is Checkpost vlak voor binnenkomst Haifa. Hier komt al het verkeer samen. De één moet naar de binnen, de ander naar het westen van de stad of nog verder richting Tel Aviv (route 4). Voor de laatste is dat, in plaats van zo'n tien minuten, een dertig tot soms wel zestig minuten durende rit door de drukke havenstad alvorens de andere kant van Haifa wordt bereikt.

Karmel tunnel

Eind 2010 is een set van twee tunnel door het Carmelgebergte aangelegd als een soort bypass rond Haifa. Er zijn twee tunnels: een tunnel van 3,5 kilometer en een tunnel van 1,6 kilometer (tolwegen). Er liggen 2 x 2 rijstroken. De reistijd is nu verkort tot zes minuten. De doorstroom is nu veel sneller. Dat komt voornamelijk het zakelijk en commerciële district ten goede. Deze heeft nu minder last van het doorgaande verkeer richting het zuidelijk gelegen Tel Aviv en het noordoostelijke Galilea. Ook het industriepark Matam en de nieuwe hotels aan de kust profiteren van de toltunnel.

Het probleem begint echter op het moment dat vele tienduizenden auto's uit de tunnel komen op weg naar Galilea. Samen met het verkeer uit het stadscentrum doen zij de kustweg uitpuilen. Er wordt momenteel gewerkt aan route 22. Deze moet van Haifa naar Kfar Masarik lopen en zal dan 17 kilometer lang zijn. Ook wordt het openbaar vervoer van forensen uit de voorsteden naar Haifa aantrekkelijker gemaakt.

Haifa in 2011 – Haifa heeft het potentieel om stedelijk magneet te worden maar stadsvernieuwing lijkt de verkeerde kant op te gaan

In Haifa heeft men, zoals in zoveel Israëlische steden, vooral op onbewoond land gebouwd. Zo ontstond op de berg Karmel een ketting van buurten verbonden door een centrale weg. De laatste jaren is meer aandacht gekomen voor het herstel van oude wijken. Het project dat de meeste aandacht trok in Haifa is Port Campus waarbij het lagere gedeelte van de stad moet worden omgetoverd in een universiteitscomplex dat studenten aantrekt en zo een jeugdige creatieve aura krijgt. Hierin zijn het Technion en de Universiteit van Haifa, die hoog liggen, niet in geslaagd.

Er zijn twee colleges in Port Campus en de gemeente heeft verschillende gebouwen gerenoveerd die nu dienen als studentenhuisvesting. Nadeel is dat studenten slechts tijdelijke bewoners zijn. Voor succesvolle stadsvernieuwing is een toegewijde bevolking nodig. Helaas laat de gemeente alleen studenten toe. Wanneer deze in het weekend naar huis gaan is het een saaie beweging. De bestaande Arabische bevolking in het gebied wordt genegeerd.

Projectontwikkelaars en de gemeente dromen van het Neve Tzedek effect. Neve Tzedek is een buurt in Tel Aviv dat een laag sociaal-economisch profiel had maar met kleine onderscheidende huizen een aantrekkelijk gebied is geworden. In Haifa zou de Wadi Salib buurt een attractie kunnen worden met een oriëntaalse sfeer. De prijzen zijn er laag en de stenen gebouwen en het uitzicht bieden perspectief. Maar de inflexibiliteit van de gemeente ontmoedigt projectontwikkelaars er in te investeren. Er wordt wel gerenoveerd maar alles blijft bij hetzelfde.

Haifa is anno 2011 nog steeds on the move. Maar ondanks alle veranderingen zal Haifa altijd Haifa blijven. Niet zoals wereldstad Tel Aviv of religieus centrum Jeruzalem. Doch een moderne stad op een berg aan zee met een wonderschoon vergezicht. En voor wie het niet bevalt is er altijd nog een weg terug naar Tel Aviv.

Lees verder

© 2011 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geografie Israël: Wat maakt Tel Aviv aantrekkelijk wonen?Geografie Israël: Wat maakt Tel Aviv aantrekkelijk wonen?De huizencrisis in Israël in 2011 waarbij vooral studenten demonstreren tegen hoge huizenprijzen doet de vraag rijzen wa…
Geografie Israël: stedelijke planning vóór 1948Geografie Israël: stedelijke planning vóór 1948In deze geografische studie willen we kijken naar de stedelijke planning in het Land Israël c.q. Palestina vóór 1948. Ge…
Geografie Israël: stadsgeografie Tel Aviv, Jeruzalem, IsraëlGeografie Israël: stadsgeografie Tel Aviv, Jeruzalem, IsraëlStadsgeografie Israël: Arie Shachar (1935-2006) was een groot stadsgeograaf in Israël. Hij hield zich o.a. bezig met met…
Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948Israël is uniek wat betreft steden: het heeft hele oude steden en gloednieuwe steden. De ligging van steden in verschill…
Geografie Israël: rol immigranten bij ontwikkeling stedenGeografie Israël: rol immigranten bij ontwikkeling stedenVóór de oprichting van de staat Israël gaven de Zionisten weinig aandacht aan stedelijke planning voor de opvang van nie…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling Haifa 1997-2011"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 24-06-2015
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Diversen
Special: Geografie Israël
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!