InfoNu.nl > Wetenschap > Diversen > Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948

Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948

Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948 Israël is uniek wat betreft steden: het heeft hele oude steden en gloednieuwe steden. De ligging van steden in verschillende historische perioden zijn sterk bepaald door natuurlijke, politieke en economische omstandigheden. Steden kenden perioden van welvaart en achteruitgang (afhankelijk van respectievelijk vrede en oorlog). Aandacht voor de stedelijke ontwikkeling in Palestina vóór 1948 en in Israël na 1948.

Steden in Palestina tot aan de 20ste eeuw

De steden in Palestina tot aan de 20ste eeuw waren vooral klein vanwege onvoldoende economische basis of agrarisch achterland voor groei en ontwikkeling. De economieën waren gebaseerd op handel en commercie en dienden als marktplaatsen voor omliggende boerendorpen en als handelsplaatsen op karavaan- en scheepvaartroutes. Palestina lag in het centrum van de Vruchtbare Halve Maan en werd gebruikt als doorgangsroute voor nomaden (Via Maris en de Berg Route). Steden lagen langs deze routes.

Steden boden ook bescherming voor de bevolking tegen nomaden en rovers. Hebron, Beer Sheva en Gaza werden vaak aangevallen. Deze lagen op de grens tussen bebouwbaar land en woestijn. Dit leidde tot spanningen tussen agrarische nederzettingen en woestijnnomaden.

Palestina c.q. Israël lag ook in een gebied waar veel oorlogen werden gevoerd. De grote steden werden hierbij het slachtoffer van plunderingen. De kuststeden waren kwetsbaarder dan de steden in het heuvellandschap. Steden werden vaak beschermd door muren. Onder alle heerschappijen (Romeinen, Byzantijnen, Arabieren, Kruisvaarders, etc.) werden versterkte steden aangelegd. Vaak zijn de restanten nog terug te vinden in het huidige landschap.

Tijdens Turkse overheersing werden steden in drie assen aangelegd (kustvlakte, langs de berg waterscheiding en in de Jordaan Vallei). De steden bleven wel binnen hun stadsgrenzen en breidden zich niet verder uit. De meeste steden lagen langs handelsroutes (Via Maris en de Berg Route). Er zijn ook steden gesticht op plekken die historische of religieuze betekenis hebben (Nazareth, Safed). Tevens speelden andere factoren een rol: voor Jericho een oase, Beth Shean en Tiberias op de scheidslijn tussen de Jordaan Vallei en de Jisraeel Vallei. Sommige plaatsen zijn verdwenen: Yavne Yam, Caesarea, Dor en Shigmona.

Stedelijke ontwikkeling in Palestina vóór de Eerste Wereldoorlog

Met de komst van de eerste Zionisten werden bestaande steden zoals Jaffo bevolkt. Ook werden er moshavot (dorpen) opgericht waarvan vele later zouden uitgroeien tot steden. In 1909 werd Tel Aviv gesticht (in 1921 werd het een lokale autoriteit). In Judea en Samaria kregen de Arabische steden Tulkarm, El Bire en Beit Jala de gemeentestatus. Beth Shean in de Jordaan Vallei kreeg deze ook.

Stedelijke ontwikkeling onder het Britse Mandaat

In 1917 kwam Palestina onder Brits Bestuur. Haifa werd als grote havenstad ontwikkeld. In de kust werden steden opgericht of groeiden moshavot uit tot steden zoals: Ramat Gan, Bnei Brak, Bat Yam, Givatayim, Herzliya. Tel Aviv ontwikkelde zich onafhankelijk van Jaffo en kreeg in 1934 de gemeentestatus. Nahariya en Holon werden ook steden. De kustvlakte kende nu 22 steden en de bergregio 12.

Het Britse stedelijke beleid werd niet door ruimtelijke verdeling bepaald maar door selectieve ontwikkeling van bestaande stedelijke infrastructuren en zaken zoals veiligheid, strategische en economische belangen. Ze brachten Europese planningstechnieken. Zoals gezegd werd Haifa tot grote havenstad ontwikkeld en in Jeruzalem kwamen allerlei overheidsinstanties. Beer Sheva zou de hoofdstad van de Negev worden en Jaffo de tweede havenstad. Lod werd centrum voor luchtvaart en spoorwegen en Ramle centrum voor de bussen. Nahariya en Netanja werden toeristencentra.

Stedelijke ontwikkeling in de staat Israël

Vóór 1948 was de aandacht van de Zionisten gericht op agrarische ontwikkeling. Na 1948 moest er aandacht komen voor stedelijke ontwikkeling vanwege:
  • massa immigratie die door steden opgevangen moest worden;
  • het verlangen middelgrote steden te stichten als brug tussen grote steden en agrarische nederzettingen;
  • verspreiding van de bevolking om gebieden veilig te stellen.

Aanvankelijk werden bestaande steden gebruikt voor de opvang van immigranten: Lod, Ramle, Beth Shean en Beer Sheva. Toen deze niet meer konden opnemen werden er (tenten)kampen (maabarot) opgericht naast de moshavot. Sommige kampen verdwenen na verloop van tijd, andere werden geannexeerd door de moshavot zoals Rishon LeZion, Rechovot en Hadera. Andere kampen werden zelfstandig zoals Or Akiva en Jehud.

nieuwe steden ontwikkelingssteden

Nu begon de periode van nieuwe steden verspreid over het land. Het zouden er totaal meer dan 30 worden, o.a. Sederot, Ofakim, Ramat Yishai, Netivot, Ono, Dimona, Ma'alot, Karmiel, Ashdod Eilat, etc.

suburbane gebieden rondom Tel Aviv en Haifa

Een andere ontwikkeling was het ontstaan van suburbane gebieden rondom Tel Aviv en Haifa.. Zowel de nieuwe steden als de suburbs werden bevolkt door nieuwe immigranten. Vaak bleven er velen bij aankomst in Israël ook hangen in Tel Aviv en Haifa. De andere steden, inclusief Jeruzalem, kregen veel minder nieuwe immigranten. De groei van de steden leidde ook tot economische groei (landbouw, industrie en commerciële diensten).

Qua stedelijke verdeling zien we dat de meeste groei plaatsvond in de Metropool Tel Aviv: van Herzliya en Ramat HaSharon in het noorden, naar Rishon leZion in het zuiden en Bnei Brak en Givatayim in het oosten.

De perifere gebieden (Galilea, Negev, Judea en Samaria) groeiden minder snel. Dit werd veroorzaakt door de topografische condities (Galilea, Judea en Samaria heuvelachtig terrein; Negev een woestijngebied), hun afstand tot de grote bevolkingscentra en economische activiteit in Centraal Israël, en gebrek aan grootschalige industrie. Alleen Jeruzalem en Beer Sheva vormden uitzonderingen hierop. Jeruzalem kreeg veel steun van de regering als hoofdstad van het land. Ook religieuze instituten trokken veel bevolking aan. Sinds 1967 behoort Oost-Jeruzalem bij West-Jeruzalem en heeft dit de stad een boost gegeven. Beer Sheva profiteerde van de noord-zuid route en had reeds een stedelijke infrastructuur onder Turks en Brits bestuur.

Sinds de jaren '80 is de geografische verdeling en ontwikkeling van de steden in Israël verder uitgekristalliseerd.

Lees verder

© 2011 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geografie Israël: stedelijke planning vóór 1948Geografie Israël: stedelijke planning vóór 1948In deze geografische studie willen we kijken naar de stedelijke planning in het Land Israël c.q. Palestina vóór 1948. Ge…
Geografie Israël: urbanisatie onder het Zionisme vóór 1948Geografie Israël: urbanisatie onder het Zionisme vóór 1948De Zionisten hadden gedurende de periode 1880-1948 weinig belangstelling voor de oprichting van steden in Palestina. Het…
Geografie Israël: rol immigranten bij ontwikkeling stedenGeografie Israël: rol immigranten bij ontwikkeling stedenVóór de oprichting van de staat Israël gaven de Zionisten weinig aandacht aan stedelijke planning voor de opvang van nie…
Israël-steden en streken: cultuurlandschap geografieIsraël-steden en streken: cultuurlandschap geografieSinds de komst van de Joden naar Erets Jisraeel is het land enorm veranderd. Kleine nederzettingen veranderden in grote…
Grenzen van Israël: Vanaf de Romeinen tot modern IsraëlVanaf de Romeinen tot aan de moderne staat Israël zijn er verschillende grenzen en districten geweest van het Land Israë…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipartVectors, Pixabay
  • Urbanization in Israel Elisha Efrat
  • Artikelen Etsel op de InfoNu-site

Reageer op het artikel "Geografie Israël: stedelijke ontwikkeling voor en na 1948"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Diversen
Special: Geografie Israël
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!