InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > Verplichte bijdrage aan de kosten van het eigen strafproces

Verplichte bijdrage aan de kosten van het eigen strafproces

Verplichte bijdrage aan de kosten van het eigen strafproces In het wetboek van strafvordering (Sv) staat hoe in Nederland strafbare feiten worden vervolgd. De wetgever heeft vijf wetsartikelen opgesteld om aan strafvordering toe te voegen, om een veroordeelde een verplichte bijdrage op te leggen in de kosten van zijn eigen strafproces. Een deel van de opbrengst uit deze bijdrage gaat naar slachtofferzorg. Wat is de verplichte bijdrage aan de kosten van het eigen strafproces precies? Wanneer moet iemand betalen en wanneer niet? Hoe hoog worden de verplichte bijdragen? Is kwijtschelding mogelijk? Overleeft het wetsvoorstel de stemming in de Eerste Kamer?

Verplichte kosten eigen strafproces - voorstel nr 34 067 - in vogelvlucht

Regelmatig gaan stemmen op om een veroordeelde mee te laten betalen aan de kosten van zijn eigen strafzaak. “Waarom zou de belastingbetaler de kosten dragen voor iets dat buiten hem om door het gedrag van een ander in gang is gezet?”, is daarbij een veel gehoorde klacht. De overheid heeft in dezelfde trant - als uitwerking van een onderdeel van het regeerakkoord - een plan bedacht om de hoge kosten strafvordering te verlagen. Het wetsontwerp 34 067 met de klinkende titel "Eigen bijdrage van veroordeelden aan de kosten van de strafvordering en de slachtofferzorg" regelt met slechts vijf wetsartikelen en een onderliggend besluit het opleggen van griffierechten aan veroordeelden voor hun strafproces. De bijdrage is ook bedoeld om de kostenpost slachtofferzorg te verlichten. Wetsontwerp 34 068 - een verlengstuk van 34 067 over het meebetalen aan de detentiekosten - is in een eerder stadium ingetrokken.

Update

De Minister van Veiligheid en Justitie heeft eind 2016 een brief aan de Eerste Kamer (EK) gezonden over de wijzigingen van het wetsontwerp. De wijzigingen vanuit de EK tot eind 2016 zijn:
  • dat de 50% regel ook van toepassing is op de Enkelvoudige en Meervoudige Kamer;
  • dat volledig toerekeningsvatbaren geen bijdrage verschuldigd zijn.

De Eerste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie heeft de behandeling van dit voorstel op 20 juni 2017 op verzoek van de minister van Veiligheid en Justitie aangehouden tot na de vorming van een nieuw kabinet.

Afwikkeling van wetsvoorstel kosten eigen strafproces in de politiek

Wetsontwerp nr 34 067 is in juni 2015 door de Tweede Kamer aangenomen. Politieke partijen die vóór invoeren van het wetsontwerp stemden, waren onder meer de PVV, de PvdA en de VVD. Als dit zich in de Eerste Kamer doorzet, dan is een krappe meerderheid vóór het wetsontwerp te verwachten. Een stemprognose ontbreekt. De verwachte opbrengst wordt geschat op ruim 50 miljoen euro per jaar. Het is een welkome aanvulling op een slinkend overheidsbudget dat een paar behoorlijke aderlatingen heeft moeten verwerken.

Update behandeling kosten eigen strafproces in de Eerste Kamer

De regering heeft bij brief van 20 november 2015 aan de voorzitter van de Eerste Kamer laten weten het voornemen te hebben om de bedragen genoemd in het conceptbesluit eigen bijdrage 34 067 te matigen met een verlaging van rond de 25%. Die verlaging is verwerkt onder de vastgestelde bedragen bij de bespreking van 592b WvSv. Het ontwerp is (december 2015) nog in behandeling in de Eerste Kamer. De beantwoording van vele vragen die tijdens het parlementaire debat zijn gerezen staat na het zomer reces van 2016 op de agenda.

Afbeelding A. verplichte bijdrage eigen strafproces / Bron: Eigen verzamelingAfbeelding A. verplichte bijdrage eigen strafproces / Bron: Eigen verzameling

De doelen achter de verplichte bijdrage eigen strafproces

Het wetsvoorstel dient twee doelen: ten eerste zijn de opbrengsten bedoeld om mee te betalen aan de kosten die door de politie, het openbaar ministerie (verder OM), het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) worden gemaakt. De kosten van de reclassering (adviseren van de rechter) en de kosten van de berechting horen er ook bij. Onder de laatste kosten vallen niet alleen de kosten voor de rechtspraak, maar ook bijvoorbeeld de kosten voor het oproepen van getuigen en deskundigen. Ten tweede zijn de opbrengsten een aanvulling op het huidige budget voor slachtoffers. De overheid wil in het bijzonder met deze extra financiën een verbeterslag maken in de (online) dienstverlening aan slachtoffers en nabestaanden.

De termen "berechten" en "eerste aanleg" in verband met wetsvoorstel 34 067

Een korte toelichting op de juridische termen “berechting” en “eerste aanleg” is op zijn plaats, voordat dieper op de geplande wetsartikelen wordt ingegaan. Het maakt de gegeven uitleg bij de wetsartikelen makkelijker te volgen.

De term "berechten"

Strafzaken worden eerst berecht door ofwel een kantonrechter of een politierechter of een kamer van de rechtbank. Rechters worden als zodanig aangewezen en voor het leven benoemd tot de functie van rechter. De term berechten wordt alleen gebruikt in verband met een rechter. Een officier van justitie kan een strafbeschikking opleggen, maar dat is niet "berechten". Een kantonrechter en politierechter berechten als eenling. Een dergelijke “kamer” wordt enkelvoudig genoemd of “unus”. De rechtbank is samengesteld uit een driemanschap. Dat bestaat uit drie rechters, een voorzitter en twee bijzitters. Het wordt een meervoudige kamer genoemd. Dit onderscheid is bij bespreking van het wetsontwerp van belang, omdat zij gelinkt zijn aan de diverse op te leggen griffierechtbedragen. Wanneer een officier van justitie besluit om tot vervolging over te gaan, zal hij namens het OM de strafzaak aan de rechter voorleggen om de verdachte te berechten.

De term "in eerste aanleg"

Wanneer strafzaken voor het eerst door een rechter worden berecht, wordt dat officieel “in eerste aanleg” genoemd. De officier van justitie (ovj) vertegenwoordigt het OM. De ovj beslist of hij een persoon wil vervolgen of niet. Een onafhankelijke strafrechter berecht dan op een aanklacht van een officier van justitie (ovj) tegen een verdachte.

De conceptartikelen verplichte bijdrage eigen strafproces uitgesplitst naar onderwerp

Het ontwerp bestaat uit:

  • Een vijftal artikelen voor het wetboek van strafvordering (Sv):wetsontwerp 34067;
  • Een algemeen maatregel van bestuur (AMvB) " Het bijdragebesluit kosten strafvordering en slachtofferzorg“, waarin betaalwijze en bedragen zijn uitgewerkt.

De onderwerpen van het wetsontwerp per conceptartikel

  • Artikel 592b wetboek van strafvordering. Dit artikel legt vast, dat de veroordeelde een verplichte bijdrage moet betalen, waar de opbrengsten aan besteed worden en wie uitgezonderd is van betaling;
  • Artikel 592c wetboek van strafvordering. Dit artikel legt vast, dat een deel van de opgelegde bijdrage naar slachtofferzorg gaat;
  • Artikel 592d wetboek van strafvordering. Dit artikel legt vast, hoe het bedrag wordt geïnd, volgens welk recht en vormt de wettelijke basis voor het bijbehorende AMvB;
  • Artikel 592e wetboek van strafvordering. Dit artikel biedt de basis voor kwijtschelding;
  • Artikel 592f wetboek van strafvordering. Dit artikel biedt ook een basis voor kwijtschelding.

Spilbepaling wetsartikel 592b wetboek van strafvordering nader bekeken

Wanneer de voorgenomen artikel onderwerpen worden doorgenomen, is duidelijk dat artikel 592b Sv de spilbepaling is:
Artikel 592b wetboek van strafvordering:
  1. Indien de zaak is geëindigd met oplegging van een straf of maatregel door de rechter of met toepassing van artikel 9a van het Wetboek van Strafrecht, betaalt de gewezen verdachte een bijdrage aan de kosten van de strafvordering en de slachtofferzorg.
  2. In afwijking van het eerste lid betaalt een gewezen verdachte die is berecht overeenkomstig Titel VIIIA van het Eerste Boek van het Wetboek van Strafrecht geen bijdrage aan de kosten van de strafvordering en de slachtofferzorg. Een gewezen verdachte betaalt evenmin een bijdrage in zaken waarin verzet als bedoeld in de Vijfde afdeling van Titel IVA van het Tweede Boek is gedaan.

Voor een relatief kort artikel, bevat het veel informatie. Zo wordt in artikel 592b Sv bepaald dat:
  • de bijdrageplicht alleen geldt voor strafzaken in eerste aanleg;
  • een bijdrageplicht uitsluitend bestaat in strafzaken, die bij de rechter zijn geëindigd met oplegging van een straf of maatregel of met artikel 9a wetboek van strafrecht;
  • er geen bijdrageplicht is bij jeugdstrafzaken;
  • geen bijdrageplicht bestaat bij het doen van verzet tegen een strafbeschikking via artikel 257e wetboek van strafvordering;
  • er geen bijdrageplicht is bij een vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging.

Sleutelwoord in deze bepaling is de term “rechter”. Artikel 592b Sv richt zich op zaken die uitsluitend bij een rechter in eerste aanleg volgens volwassen strafrecht zijn geëindigd. Uiteraard met oplegging van straf of maatregel of 9a Sr. Een OM-afdoening is een strafbeschikking en niet een vonnis. Artikel 592b Sv is daarom bij strafbeschikkingen niet van toepassing.

Afbeelding B. De verplichte bedragen voor het eigen strafproces Afbeelding B. De verplichte bedragen voor het eigen strafproces

De vastgestelde bijdragen aan het eigen strafproces

De hoogte van de bijdrage wordt bepaald door welke rechterlijke instantie zich over de zaak buigt. De bedragen zijn vastgelegd in het bijdragebesluit kosten strafvordering en slachtofferzorg. Daarin worden ook alle nodige spelregels opgesomd die komen kijken bij de betaling. In het Memorie van Antwoord van 11 december 2015 heeft de wetgever aangegeven de bedragen te zullen matigen naar aanleiding van de opmerkingen van de kant van het parlement. De voorgestelde bijdragen zijn geworden:
  • Bijdrage strafzaken kantonrechter € 375,-
  • Bijdrage strafzaken politierechter € 1.075,-
  • Bijdrage strafzaken meervoudige kamer € 1.975,-

De bijdrage strafzaken kantonrechter wordt verminderd, wanneer een geldboete wordt opgelegd, die lager is dan het vaste griffierecht van € 375,- In dat geval wordt de bijdrage 50% van de geldboete. Dit brengt de gemiddelde bijdrage voor de kantonrechter op € 210,- De bedragen staan overigens vast. De bestuursrechter kan de hoogte van de bijdrage niet matigen. De bijdrage voor schuldig verklaring zonder strafoplegging (9a Sr) bedraagt € 0,-

Zolang één strafproces wordt gevoerd, betaalt de veroordeelde maar één bedrag. Hoger beroep en cassatie vallen onder dezelfde heffing, daarvoor is geen griffierecht verschuldigd. Hoger beroep en cassatie vallen niet onder de eerste aanleg voorwaarde van artikel 592b Sv. De hoeveelheid strafbare feiten op de dagvaarding telt ook niet mee. Doorslaggevend is dat het om één strafproces gaat.

Elke betalingsplichtige krijgt een standaardbetalingsregeling aangeboden, die uit zes maandelijkse termijnen bestaat. Ook is een individuele betalingsregeling of (tijdelijk) uitstel van betaling mogelijk. Bij de inning wordt rekening gehouden met het inkomen van betrokkene.

Bijzonderheden rondom de verplichte bijdrage eigen strafproces

Minderjarigen

De regeling geldt niet bij jongeren die volgens het jeugdstrafrecht worden berecht. De kinderrechter kan ervoor kiezen om bij jongeren van zestien en zeventien jaar het volwassen strafrecht toe te passen. Zestien- en zeventienjarigen die volgens het ‘gewone’ volwassen strafrecht worden berecht, worden dan als volwassenen beschouwd. Zij hebben daarom ook gewoon een betalingsplicht.

CAK

De financiële afwikkeling zoals de inning verloopt op basis van het bestuursrecht. De administratieve kant wordt gedaan door publieke dienstverlener: het Centraal Administratie Kantoor (verder CAK). Dit heeft de wetgever nadrukkelijk gedaan, zodat het als een afgescheiden geheel wordt gezien van de strafrechter. Het is niet bedoeling dat het wordt opgevat als een extra, verkapte straf. Verder zijn de invorderingsmiddelen beperkt tot verhaal (met dwangbevel). Gijzeling is niet mogelijk. Gijzeling hoort thuis is het strafrecht.

Positie van het slachtoffer

De positie van het slachtoffer is de laatste jaren flink verbeterd. Het slachtoffer heeft officieel spreekrecht gekregen, recht op rechtsbijstand en recht op zorg. Er zijn speciale slachtofferloketten opgezet om het slachtoffer beter te begeleiden. Aan dit alles hangt een flinke prijskaart. Met de voorgestelde vaste bijdrage zullen veroordeelden zelfs bij een ‘slachtofferloos’ delict meebetalen aan slachtofferzorg.

De schadevergoedingsmaatregel voor de benadeelde in de strafzaak zelf, regelt de vergoeding aan het slachtoffer in verband met zijn geleden schade. Denk bijvoorbeeld aan medische kosten, gederfde inkomsten of schade vanwege geestelijk leed. De schadevergoedingsmaatregel op zitting heeft niets te maken met het doel van het wetsontwerp (artikel 592c Sv). De bijdrage aan de kosten van de strafvordering en slachtofferzorg komt dus bovenop een eventuele verplichting om een schadevergoeding voor geleden schade aan het slachtoffer te betalen. De rechten van het slachtoffer worden niet aangetast.

Kwijtschelding bijdrage eigen strafproces

Kwijtschelding is geregeld in de wetsartikelen 592e en 592f Sv. Artikel 592e Sv maakt het mogelijk om een nog verschuldigde bijdrage (gedeeltelijk) kwijt te schelden. Bij kwijtschelding gaat het wetsartikel uit van drie mogelijke situaties.
  • Een persoon heeft vijf jaar lang steeds volledig aan zijn betalingsverplichtingen voldaan;
  • Een persoon heeft niet steeds aan zijn verplichtingen voldaan. Hij moet dan wel het achterstallige bedrag, vermeerderd met rente en de invorderingskosten, alsnog betalen om in aanmerking te komen voor kwijtschelding;
  • Een persoon heeft vijf jaar lang geen betalingen gedaan en het is niet aannemelijk dat hij deze op enig moment zal gaan verrichten.

Om te voorkomen dat personen vijf jaar lang bewust geen betalingen verrichten, terwijl zij daar wel toe in staat zijn, om vervolgens hun schulden kwijtgescholden te krijgen, is de laatste optie opgenomen. Voor gedetineerden geldt een aangepaste tijdvak in verband met de hechtenisperiode.

Artikel 592f wetboek van strafvordering biedt een kwijtscheldingsoptie in uiterste situaties: wanneer een persoon niet langer zijn schulden kan afbetalen, kan (gedeeltelijke) kwijtschelding plaatsvinden. Die persoon moet dan wel succesvol deelnemen aan een minnelijke schuldregeling.

Om opgegeven feiten te controleren wisselen instanties zoals het UWV, de SVB en de Belastingdienst gegevens uit met het CAK. Het gaat om het inkomensdossier van het UWV, waarin de loongegevens en uitkeringen van het actuele jaar zijn opgenomen. Bij de SVB kan informatie over een uitkering worden opgevraagd. Bij de Belastingdienst kunnen gegevens worden opgevraagd over vermogen, het voorlopige verzamelinkomen, het definitieve verzamelinkomen en het belastbaar loon (indien er geen aangifte is gedaan).

Samenvattend op hoofdlijnen

  • Griffierechten - de verplichte bijdrage eigen strafproces - zijn mogelijk per 1 januari 2017 verschuldigd bij strafzaken;
  • Het betreft strafzaken in eerste aanleg en bij toepassing van het volwassen strafrecht;
  • Geen verplichte bijdrage eigen strafproces is verschuldigd bij vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging;
  • De bijdrage is nihil bij oplegging van 9a Sr (schuldig verklaren zonder strafoplegging);
  • Kwijtscheldingsopties zijn beperkt en stellen veel voorwaarden;
  • Slachtofferzorg en de schadevergoedingsmaatregel zijn twee verschillende zaken;
  • Een deel van de opbrengsten uit de verplichte bijdrage gaat naar slachtofferzorg ook al is geen slachtoffer betrokken;
  • Op zitting heeft de benadeelde partij gewoon alle verworven rechten;
  • De administratieve afwikkeling zal via het CAK lopen;
  • De bedragen in het besluit bijdrage eigen strafproces dienen nog aangepast te worden;
  • Het verlagen van de bedragen betekent niet dat het ontwerp is aangenomen door de Eerste Kamer;

Lees verder

© 2015 - 2017 Meus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Eigen bijdrage GGZ 2012 & 2013Eigen bijdrage GGZ 2012 & 2013Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) wordt voor het grootste gedeelte vergoed vanuit het basispakket van de zorgverzekering…
Het recht: beslissingsschemaHet recht: beslissingsschemaHet beslissingsschema van artikel 350 Strafvordering heeft betrekking op elk strafproces. Voordat de rechter naar een za…
Bijdrage Zorgverzekeringswet (Zvw)De inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekering (Zvw) is een bijdrage aan de gezondheidszorg. Iedereen met een belastba…
Gesubsidieerde rechtsbijstand: voorwaarden & eigen bijdrageGesubsidieerde rechtsbijstand: voorwaarden & eigen bijdrageAls u de kosten voor rechtsbijstand niet kunt betalen omdat uw inkomen ontoereikend is, kunt u een beroep doen op gesubs…
Vrijwillige bijdrage in de schoolkosten: hoe zit dat?Vrijwillige bijdrage in de schoolkosten: hoe zit dat?Vrijwel alle scholen berekenen het door aan de studenten of hun ouders: een bijdrage in extra schoolkosten. Maar hoe zit…
Bronnen en referenties
  • (bron 1) https://www.parlementairemonitor.nl/9353000/1/j4nvgs5kjg27kof_j9vvij5epmj1ey0/vjv8j9z54ayw/f=/kst34067a.pdf, laatst bezocht op 23 september 2016;
  • (bron 2) https://www.slachtofferhulp.nl/algemeen/slachtofferzorg/, laatst bezocht op 23 september 2016;
  • (bron 3) EK 2015 -2016, 30467, Memorie van Antwoord 11 december 2015, noot 4;
  • (bron 4) TK 2014-2015, 34067, nr 3, Memorie van Toelichting op de wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de eigen bijdrage van veroordeelden aan de kosten van de strafvordering en de slachtofferzorg.
  • (bron 5) TK Bijlage nota naar aanleiding van het verslag inzake wetsvoorstel wijziging van het wetboek van strafvordering in verband met de eigen bijdrage van veroordeelden aan de kosten van de strafvordering een de slachtofferzorg (Bijdragebesluit kosten strafvordering en slachtofferzorg),
  • (bron 6) De inleidingsfoto en de afbeeldingen A en B in het artikel zijn afkomstig uit de persoonlijke verzameling van de auteur.
  • Afbeelding bron 1: Eigen verzameling

Reageer op het artikel "Verplichte bijdrage aan de kosten van het eigen strafproces"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Meus
Laatste update: 02-09-2017
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!