InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > Een schets van alle Nederlandse strafwetten en hun rangorde

Een schets van alle Nederlandse strafwetten en hun rangorde

Een schets van alle Nederlandse strafwetten en hun rangorde De wetboeken strafrecht en strafvordering vertegenwoordigen slechts een deel van het totale aanbod aan Nederlandse strafwetten. Andere, uiteenlopende bijzondere wetten zoals de Opiumwet en regelingen in de vorm van een besluit of anders gezegd een algemeen maatregel van bestuur (amvb), vallen ook onder de strafwetgeving. Alle strafwetten bij elkaar hebben een specifieke, onderlinge rangorde. Die geeft aan wanneer één specifieke wet voorrang heeft boven een ander. Dat is niet onbelangrijk om te weten, aangezien een 'verkeerde' wetskeus in een strafzaak, kan leiden tot vrijspraak van een verdachte. Hoe is het Nederlandse strafwet georganiseerd? Een goede start in de beantwoording op die vraag, ontvouwt zich in een beknopt en helder overzicht van alle Nederlandse strafwetten.

Inhoud


Strafwetten zijn voortdurend in beweging

Strafwetgeving leeft. De regels zijn voortdurend in beweging. Zij worden telkens uitgebreid, aangevuld en waar nodig aangepast. Er zijn uiteenlopende onderwerpen te bedenken, die onder invloed van opkomende maatschappelijke opvattingen en ontwikkelingen de wetgeving beïnvloeden. Ontwikkelingen rondom DNA, de computer en verplichtingen op grond van verdragen vragen regelmatig om aanpassingen op specifieke regelgeving. Binnenkort zal het wetboek van strafvordering zelfs in zijn geheel worden aangepakt, omdat het door de vele wijzigingen minder leesbaar is geworden dan wenselijk. Om dit alles in goed banen te leiden, moet steeds nieuwe wetgeving worden gemaakt of bestaande regels aangepast. De overheid behoudt daarmee tegelijkertijd een wettelijke grondslag om rechtmatig op te treden, wanneer strafrechtelijk moet worden ingegrepen of gestuurd.

Bron: Vanna44 / PixabayBron: Vanna44 / Pixabay

Nederlandse strafwet in vogelvlucht

Het meest eenvoudige is om te beginnen bij de twee basiswetboeken binnen de strafwetgeving. Dat zijn het wetboek van strafrecht en het wetboek van strafvordering. Ze kunnen gezien worden als het fundament waarop de overige regelgeving steunt.
In deze wetboeken wordt veel geregeld binnen de strafrechtwetgeving:
  • Het wetboek van strafrecht (WvSr) geeft de overheid het recht om een verdachte te veroordelen voor misdrijven en overtredingen en een bijbehorende straf of maatregel op te leggen.
  • Het wetboek van strafvordering (WvSv) geeft de spelregels aan voor de opsporing, de vervolging, het strafproces, en de tenuitvoerlegging van rechterlijke uitspraken en maatregelen.

Indeling van de basiswetboeken van de strafwetgeving

De wetboeken zijn onderverdeeld in zogeheten boeken (hoofdstukken). Het zijn commune wetboeken, omdat zij algemene regelgeving bevatten, die in beginsel van toepassing zijn op de gehele strafwetgeving. Met andere woorden: Het zijn algemene wetboeken, die zich richten op feiten of omstandigheden die heel breed 'te vangen' zijn. In talrijke artikelen uit beide wetboeken staat te lezen, dat in aanvulling op een bepaald artikel zogeheten besluiten nadere regelgeving worden afgegeven. Deze besluiten of anders gezegd algemene maatregelen van bestuur (amvb) worden in eerste instantie tegelijkertijd met het desbetreffende wetsartikel ingevoerd. Daarna worden die besluiten zelfstandig aangepast en gepubliceerd. Een amvb is een besluit of regeling waarin bepaalde uitvoeringsvoorschriften tot in detail zijn uitgeschreven. Er wordt voor deze vorm gekozen, omdat zo'n besluit (amvb) eenvoudiger en sneller aangepast kan worden dan een wetsartikel.

ernstige feiten / Bron: PeteLinforth / Pixabayernstige feiten / Bron: PeteLinforth / Pixabay

Overzicht van bijzondere strafwetgeving

De wetboeken van strafrecht en strafvordering kunnen soms juist door hun algemeenheid een bepaalde lading niet dekken. Dit euvel kan ook niet opgevangen worden door een onderliggend besluit. Niet elk delict is in algemene termen te vatten, het onderwerp is daarvoor te specifiek. Daarom heeft de wetgever de bijzondere wetten in het leven geroepen. Zij hebben bij toepassing voorrang op de algemene wetboeken van strafrecht en strafvordering of zijn een aanvulling daarop. Een duidelijk voorbeeld van een bijzondere wet is het wetboek van militair strafrecht (WMS). In het wetboek van strafrecht staan de straffen en bijkomende straffen opgesomd in artikel 9 Sr. Daar mag de rechter absoluut niet van afwijken. In artikel 6 WMS staat dat in aanvulling op artikel 9 Sr een militaire detentie kan worden opgelegd. Op grond van deze bijzondere wetgeving kan de rechter die militair strafrecht mag toepassen, rechtmatig een militaire detentie opleggen.

Belangrijke bijzondere wetten

Het zal duidelijk zijn, dat het commune strafrecht niet alle situaties kan dekken en niet bedacht kan zijn op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen. Bijzondere strafwetten en onderliggende besluiten vangen dit op. Het is ook een deel van de strafwetgeving dat regelmatig wordt aangepast. Denk aan het nieuwe wetsartikel (art.11a Ow) in de Opiumwet over growshops en de discussie over krachtige laserpennen en de wet wapens en munitie. Een aantal voorbeelden van zulke bijzondere wetgeving is:
  • Opiumwet;
  • Wet wapens en munitie;
  • Wet economische delicten;
  • Milieustrafrecht;
  • Wegenverkeerswet 1994;
  • Wet Mulder;
  • Wet militair tuchtrecht, enzovoort.

Besluiten - de amvb - en de bijzondere wetten

Ook voor deze categorie geldt, dat de wetgever ruim gebruik maakt van onderliggende besluiten.
Hierbij kan gedacht worden aan:
  • Opiumwet besluit;
  • Besluit Wet Wapens en Munitie;
  • Besluit alcoholonderzoeken, enzovoort.

Overzicht van het sanctierecht in Nederland

Strafrechtwetgeving bestaat uit meer dan opsporen en vervolgen. Om rechtmatig een straf of maatregel rechtmatig op te leggen zijn andere regels nodig, dat is het sanctierecht. Om de uitvoering van voorarrest, vrijheidsstraffen en vrijheid benemende maatregelen in goede banen leiden, heeft de wetgever een aantal beginselenwetten ingericht.
Deze beginselenwetten zijn:
  • Penitentiair beginselenwet;
  • Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden;
  • Beginselenwet justitiële inrichtingen jeugdinrichtingen.

De wetgever heeft gekozen om met drie beginselenwetten te werken, omdat elk specifiek onderdeel een eigen karakter en eigen doelstellingen heeft. Die lieten zich niet vatten in één algemene beginselenwet. De uitgangspunten rondom de sanctie zijn daarvoor te verschillend. Zo is de één meer op vergelding gericht of zorg, terwijl de ander een opvoedende karakter heeft. Ook in het sanctierecht wordt gebruik gemaakt van onderliggende besluiten.

Overige belangrijke componenten in het strafrecht

Daarnaast zijn van belang en van invloed:
  • de Grondwet (vanwege o.a. grondrechten burger en taken van de rechter);
  • De wet op de Rechterlijke Organisatie en reglement (inrichting, taken rechter en Openbaar Ministerie);
  • Verdragen;
  • De jurisprudentie (rechterlijke uitspraken);
  • Aanwijzingen en beleidsregels van het Openbaar Ministerie.

Vreemdelingen en het strafrecht

Vreemdelingen die geplaatst zijn in detentie- en uitzetcentra vallen niet onder het strafrecht, maar onder het vreemdelingenrecht. Het zijn illegalen of aan de grens geweigerde vreemdelingen. Er is geen verdenking of veroordeling geweest op basis van het strafrecht. Dat is de reden dat zij buiten het strafrecht vallen wat het penitentiair recht betreft.

Lees verder

© 2015 - 2017 Meus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het algemeen deel van het Wetboek van StrafrechtHet algemeen deel van het Wetboek van StrafrechtEen van de belangrijkste onderdelen van het Nederlandse rechtssysteem is het Strafrecht. Het strafrecht is vastgelegd in…
Soorten strafrechtSoorten strafrechtHet Nederlandse rechtssysteem kent vele soorten rechten en wetten die allemaal onder de noemer 'strafrecht' vallen. In d…
Strafrecht & Gerechtelijk VooronderzoekStrafrecht & Gerechtelijk VooronderzoekHet Strafrecht en het Gerechtelijk Vooronderzoek. Na opsporing van strafbare feiten (a.h.v. de strafwet- gevingen) c.q.…
Het recht: wetboekenHet recht: wetboekenBinnen het recht bestaan verschillende rechtsbronnen, waarvan de wet veruit de belangrijkste is. De wet is ingedeeld in…
Strafrecht & Politie 1 - Taken PolitieStrafrecht & Politie 1 - Taken PolitieStrafrecht en Politie. Wanneer was er Nederlands Strafrecht? Hoe is ons strafrecht gebaseerd op de Code Punal? Wie draag…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Succo / Pixabay
  • Tekst en commentaar strafrecht, C.P.M. Cleiren en m.J.M. Verpalen,negende druk.
  • http://wetten.overheid.nl/BWBR0001869/2017-01-01, laatst bezocht op 9 februari 2017;
  • http://juribus.eu/bespreking-artikel-11a-opiumwet/, laatst bezocht op 9 februari 2017;
  • https://www.dji.nl/locaties/penitentiaire-inrichtingen/index.aspx, laatst bezocht op 9 februari 2017.
  • Afbeelding bron 1: Vanna44 / Pixabay
  • Afbeelding bron 2: PeteLinforth / Pixabay

Reageer op het artikel "Een schets van alle Nederlandse strafwetten en hun rangorde"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Meus
Laatste update: 16-03-2017
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Special: Nederlandse strafwetten
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!