InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > De opiumwetgeving, hoe steekt het in elkaar?

De opiumwetgeving, hoe steekt het in elkaar?

De opiumwetgeving, hoe steekt het in elkaar? Het antwoord ligt niet zo snel voor de hand. De term opiumwet is namelijk verzamelnaam geworden van alle wettelijke regels die over drugsdelicten gaan. De term opiumwetgeving is in de loop der tijd een bonte verzameling wetten, regelingen en richtlijnen geworden. Hoog tijd om dat te ontwarren. Misvattingen en verkeerde interpretaties van wetsteksten kunnen ontzenuwd worden. De richtlijnen van het OM wat softdrugs en harddrugs betreft, zijn een gedegen bestrijdingsinstrument in de ondermijning van drugs en verdienen daarom meer aandacht.

Inhoud


Opiumwetgeving als bestrijdingsinstrument tegen de ondermijning

Drugsdelicten zijn een veel voorkomend verschijnsel. Berichten over afrekeningen in het criminele milieu, ripdeals, foto’s van stapels in beslag genomen bankbiljetten en strafzaken van kopstukken beheersen dagelijks de media. Drugsactiviteiten op kleine schaal zijn wellicht minder zichtbaar voor het grote publiek, maar niet minder schadelijk met veel lokaal leed en onrust tot gevolg. Dealen in het openbaar, rondslingerende injectiespuiten, inbraken en diefstallen om de verslaving te kunnen betalen. Dit alles bezorgt de burger overlast en voedt onbehaaglijke gevoelens van onveiligheid binnen een gemeenschap. De overheid probeert met zoveel mogelijk middelen de ondermijnende werking van drugs te bestrijden. Een van de instrumenten die de overheid daarbij inzet, is de opiumwetgeving.  

Opiumwetgeving, hoe steekt het in elkaar?

De opiumwetgeving bestaat uit de volgende regelgeving: 
  • De opiumwet (strafbaarstelling en straffen) 
  • Het opiumwetbesluit (o.a. administratieve plichten medici) 
  • De uitvoeringsregeling opiumwet (ontheffingen)

De wetgever heeft ervoor gekozen om de opiumwetgeving in de vorm van bijzondere wetgeving te gieten. De keus daarvoor is niet zo verwonderlijk. Het onderwerp 'drugs' is zo breed en zo specifiek, dat het als geheel niet goed verwerkt kan worden in algemene strafbepalingen, zoals die voorkomen in het wetboek van strafrecht. De opdeling in soft -en harddrugs categorieën maakt het daarbij extra ingewikkeld. Wetgeving rondom drugs vraagt daarom om een eigen wet, die op onderdelen heel gedetailleerd kan worden ingericht. Het is maatwerk. 

Daarnaast wil de wetgever wat drugs betreft vooral regulerend optreden. Het opleggen van straffen ondersteunt die regulerende overheidstaak. Lijst I en II van de opiumwet (verder OW), de aanwijzing opiumwet van het Openbaar Ministerie (verder OM) en de diverse andere regelingen zijn - in onderling verband - onmisbare, gedetailleerde uitwerkingen geworden van de OW om de regulerende taak te helpen vervullen. 

Door het karakter van de opiumwetgeving is het nauw verweven met de overige strafrechtwetgeving. Opiumdelicten kunnen namelijk een reeks criminele handelingen in gang zetten die op hun beurt weer, zelfstandige strafbare feiten zijn. Het vormen van een criminele organisatie, witwassen van drugsgelden en omkoping zijn voor de hand liggende voorbeelden. Daarnaast heeft de overheid wettelijke verplichtingen, die voortkomen uit het opsporen en vervolgen van drugsfeiten. De overheid heeft ook verplichtingen op internationaal niveau. Denk aan de inbeslagneming van verdovende middelen, het ontnemen van drugsgelden, het vervolgen van het witwassen van drugsgelden of het ontmantelen van een XTC lab. 

De opiumwet (OW)

Binnen de opiumwetgeving zijn de opiumwet (verder OW) en zijn twee bijlagen (lijst I en II) het meest bekend. De 35 wetsartikelen van de OW zijn de basis en het middelpunt van de opiumregelgeving.  De OW wijst aan welke handelingen als overtreding worden gezien en welke als misdrijf. Dat is van belang voor de strafoplegging en bij het prioriteiten stellen in de opsporing en vervolging.

Een aantal belangrijke wetsartikelen uit de OW zijn: 
Bron: Mwooten / PixabayBron: Mwooten / Pixabay
  • Art. 2 OW (Lijst I). Dit artikel is gericht op het verbieden van harddrugs. 
  • Art. 3 OW (Lijst II). Dit artikel is gericht op het verbieden van softdrugs (hennepproducten, qat en paddo’s).
  • Artikel 10 OW (strafbepalingen voor drugsfeiten).
  • Art. 10a OW (strafbepaling voorbereidingshandelingen en bevorderen drugsfeiten). 
  • Artikel 11 OW (strafbepaling voor drugsfeiten). 
  • Art. 11a OW (hand -en spandiensten, growshops etc.)

Op Lijst I staat de benaming/formule van verboden harddrugs. Op Lijst II staat de benaming/formule van verboden softdrugs. 

De artikelen 2 en 3 OW zijn verbodsbepalingen. “Het is verboden…enz….” Verderop in de wet staan de artikelen 10 en 11 OW. Dat zijn de strafbepalingen. De artikelen 10 en 11 OW verwijzen telkens terug naar de betrokken verbodsartikelen om de bijbehorende strafmaat aan te geven. Het is soms wat lastig om de juiste combinatie te vinden. Artikel 10a OW is een nadere uitwerking van artikel 10 OW wat het verboden voorbereiden dan wel bevorderen betreft. 

Art. 10a OW is ook als zelfstandig delict strafbaar: de rechter heeft namelijk in een vonnis bepaald, dat toepassing van artikel 10a OW niet afhankelijk is van een al dan niet geslaagde invoer. Het al of niet bewijzen van een strafbaar feit (in dit geval invoer) gebaseerd op artikel 2 Opiumwet, staat een zelfstandige veroordeling voor artikel 10a Opiumwet niet in de weg, stelde de rechter. 

Growshop verbod

 Artikel 11a OW staat ook bekend als het growshopverbod. Per 1 maart 2015 zijn op grond van dit artikel de voorbereidingen voor de illegale hennepteelt strafbaar gesteld. Met deze aanpassing worden alle handelingen die de illegale hennepteelt voorbereiden en bevorderen strafbaar gesteld. Personen en bedrijven die geld verdienen met het leveren van goederen of diensten en de illegale hennepteelt financieren, vallen onder de strafbepaling. Dit kan bijvoorbeeld een growshop of transportbedrijven zijn. 

De legal highs

 Tot slot: artikel 3a OW geeft de overheid de basis om de lijsten aan te vullen bij algemene maatregel van bestuur (amvb). Verder is een spoedprocedure mogelijk om de lijsten aan te vullen via artikel 10 lid 5 OW. Dit is met name van belang in de strijd tegen de 'legal highs' ook wel bekend onder de noemer 'designer drugs'. Het gaat per slot van rekening om de volksgezondheid.  Helaas zijn jaarlijks doden te betreuren rondom het fenomeen legal highs.

Er zijn mannelijke en vrouwelijke hennepplanten. De opiumwetgeving stelt alle delen van de hennepplant strafbaar, irrelevant dus of het mannelijke of vrouwelijke planten zijn. 

De volgende twee regelingen reguleren het legaal gebruik van opiaten binnen de medische wereld en wel volgens het bestuursrecht. 

Het opiumwetbesluit (opwb)

Artikel 4 lid 1 OW is de springplank naar het bij amvb geregelde opiumwetbesluit. Het besluit beschrijft gedetailleerd hoe de medische wereld dient te handelen rondom de verboden middelen op lijst I en II.(bestellen, wat mag op recept enz.). Medici hebben op grond van hun werk hier dagelijks mee te maken. Het opwb houdt de beroepsgroep buiten het strafrechtelijke speelveld. Het opiumwetbesluit zal daarom verder niet meer worden besproken.

De uitvoeringsregeling opiumwet Uow

(Tand)artsen, dierenartsen en andere medische beroepen moeten in verband met hun werk opiaten legaal kunnen inkopen en voorhanden hebben in hun praktijk. De uitvoeringsregeling opiumwet is niet meer dan een korte uiteenzetting over de vergunningaanvraag daarvoor(ontheffingen). De regeling houdt de beroepsgroep buiten het strafrechtelijke speelveld en vindt zijn basis in artikel 6 t/m 8k OW. De uitvoeringsregeling zal verder ook niet meer worden besproken.

Opiumregelgeving en de invloed van relevante partijen

Naast de wetgever zijn er andere belanghebbenden, die in het kader van het strafrecht hun regelingen of afspraken moeten afstemmen op de drugsproblematiek. Dat zijn het OM de rechterlijke macht (strafoplegging) en de Gemeente (lokaal beleid).

Het OM wil landelijk - als vervolgende instantie - bij dezelfde type delicten, gelijke straffen eisen (uniform werken). Daarom heeft het OM richtlijnen opgesteld om de strafeisen in drugsdelicten vast te leggen om de werkwijze uniform te maken.   
Richtlijnen (beleidsregels) zijn uitgangspunten van het OM en niet bindend voor de rechter. Aangezien rechters ook op een gelijke manier strafzaken willen afhandelen, kunnen de OM richtlijnen goede aanknopingspunten zijn voor de rechter. Het is namelijk ook in het belang van de rechtspraak dat uniform wordt gehandeld. Rechters maken bij het bepalen van de strafmaat gebruik van zelfontwikkelde oriëntatiepunten. De oriëntatiepunten zijn landelijke afspraken van de rechterlijke macht om het straftoemetingsbeleid in Nederland te stroomlijnen, zo ook bij drugsfeiten. 

Bij de opiumregelgeving in dit kader zijn van belang: 
  • de aanwijzing opiumwet met bijlage 1; 
  • OM richtlijn voor strafvordering opiumwet, harddrugs ,2015RO18; 
  • OM richtlijn voor strafvordering opiumwet, softdrugs, 2016ROO7; 
  • algemene politie verordening;
  • de rechtspraak.

De OM aanwijzing opiumwet met bijlage, m.i.v. 1 maart 2015, 2015A003.I

De aanwijzing opiumwet is regelgeving, dat afkomstig is van het hoogste orgaan binnen het OM: het college van procureurs generaal. Het is uitgebreid, actueel en goed toegankelijk. 

De aanwijzing opiumwet bespreekt onder meer: 
  • achtergrond van het drugsbeleid en recente toevoegingen; 
  • onderscheid tussen hard (OW lijst I) -en softdrugs (OW lijst II); 
  • uitgangspunten van het opsporingsbeleid; 
  • coffeeshopbeleid; 
  • gedoogbeleid; 
  • definities van gebruikte termen enz.; 
  • strafeis.

De aanwijzing is een goed vertrekpunt om op een eenvoudige manier de weg te vinden binnen de regelgeving. Door de opzet van de aanwijzing loopt de lezer als het ware stap voor stap door de opiumwetgeving heen. De toepassing van de regelgeving wordt daardoor heel inzichtelijk gemaakt. Bij de aanwijzing hoort een bijlage 1. 

Het belang van bijlage 1 van de OM aanwijzing opiumwet

Bijlage 1 van de aanwijzing geeft aan hoe bepaald kan worden of het handelen van een teler beroeps -of bedrijfsmatig is (klassificeren). De grenzen worden bepaald door de factoren professionaliteit af te wegen. In bijlage 1 staan als factoren - indicatoren - opgesomd: 
  • belichting;
  • voeding; 
  • ruimte;
  • afscherming; 
  • ventilatie; 
  • verwarming; 
  • bodem; 
  • ziektebestrijding; 
  • verwerking; 
  • plantmateriaal;
  • CO2 suppletie.

De opsomming is niet limitatief. Dit betekent dat ook de niet in de bijlage gemelde factoren in het voor of nadeel meegewogen kunnen worden.

Wat is de 'regel' van 5 plantjes of minder? De overheid kijkt toch naar de hoeveelheid? In de aanwijzing zelf (onder 3.2.1.) staat te lezen, dat bij 5 planten of minder in principe wordt aangenomen, dat geen sprake is van beroeps -of bedrijfsmatig telen. Maar, wanneer (ongeacht de hoeveelheid planten) wordt voldaan aan twee of meer factoren professionaliteit zoals bijv. die op de lijst van indicatoren staan, dan wordt aangenomen dat er sprake is van beroeps- of bedrijfsmatig handelen. 

roken is schadelijk / Bron: Cea. / Flickrroken is schadelijk / Bron: Cea. / Flickr

Richtlijnen voor strafvordering opiumwet gericht op softdrugs en harddrugs

De twee OM richtlijnen harddrugs en softdrugs bestaan grotendeels uit tabellen. De officier van justitie kan daarin lezen welke straf bij welke hoeveelheid en handeling hoort die hij op zitting kan (het is sturend, maar niet verplichtend) eisen bij de rechter. In één rij staan gewicht en aantal aangetroffen drugs en in de opvolgende rijen staan de bijbehorende strafeisen voor first offender, 1 x recidive en meermalen recidive. Een first offender is een persoon, die voor het eerst met justitie in aanraking komt. Een recidivist is een persoon die vaker met justitie in aanraking is geweest. De richtlijnen zijn openbaar. Het is heel makkelijk om een strafeis in de tabellen te herleiden. De opzet van de richtlijn zorgt ervoor dat de strafeisen heel gedetailleerd kunnen worden uitgewerkt. De twee richtlijnen hebben dezelfde structuur/opbouw meegekregen.

In de richtlijnen staan bij ieder basisdelict onder bijzonderheden telkens extra opmerkingen die van toepassing kunnen zijn, zoals een strafverzwarende omstandigheid, of een opmerking over het ontnemen van drugsgelden, of iets over de rol van de verdachte. De richtlijnen gaat vergezeld van een lijst met afkortingen (legenda), wat de leesbaarheid van de tabellen zeker ten goede komt.  

Bron: Cocoparisienne / PixabayBron: Cocoparisienne / Pixabay
De richtlijn voor strafvordering opiumwet, harddrugs
De naam verraadt het al, de richtlijn gaat over verboden handelingen en de harddrugs00 van lijst I. De tabellen rekenen met bepaalde eenheden: 1 gemiddelde consumptie eenheid staat voor 0,5 gram. Dat vertaalt zich in de lijst naar 1 tablet dan wel 1 pil of 1 ampule oftewel 5 ml GHB.  Dit alles is na te lezen in de openbare richtlijn.

Deze richtlijn bestaat uit vier basisdelict variaties: 
  • Plegen of medeplegen van aanwezig hebben t/m 5 gram/10 pillen/eenheden.
  • Plegen of medeplegen van handel/vervoer etc. tot 100 kg.
  • Handel in de zin van dealen gedurende een periode op straat/ vanuit dealpanden. 
  • (Mede) plegen van invoer of uitvoer van harddrugs door first offender. 

Hoeveelheden die de tabellen overschrijden, zijn maatwerk zaken.

De richtlijn voor strafvordering opiumwet, softdrugs
Onder softdrugs verstaat de richtlijn hennepproducten, qat en paddo’s. De producten dienen vermeld te staan op lijst II van de Opiumwet. Ook hier weer een richtlijn met een opsomming van een aantal basisdelicten voor het OM op zitting, met de bijbehorende strafeisen en eventuele bijzonderheden. 

Deze richtlijn bestaat uit een aantal variaties op het basisdelict:
  • Plegen of medeplegen van bezit softdrugs tot 500 gram m.u.v. qat en paddo’s.
  • Plegen of medeplegen van handel/vervoer t/m 100 kg.
  • Plegen of medeplegen telen/kweken planten of stekken tot 10.000.
  • Voorbereidingshandelingen illegale hennepteelt.
  • In-en uitvoer softdrugs m.u.v. qat en paddo’s t/m 100 kg.
  • (Mede)plegen verboden handeling qat.
  • Plegen of medeplegen telen/handelen paddo’s.
Ook hier weer geldt: hoeveelheden die de tabellen overschrijden, zijn maatwerk zaken.

De algemeen plaatselijke politieverordening

De algemeen plaatselijke politieverordeningen (APV) hebben invloed op het coffeeshopbeleid, handhaving vergunningen enz. Zij kunnen daarom van invloed zijn op het opsporings- en vervolgingsbeleid van de andere partners. Op lokaal niveau heeft de Gemeente (burgemeester) veel invloed op het te voeren beleid. De Gemeente beschikt over diverse instrumenten om panden te ontnemen of vergunningen in te trekken. Veel instrumenten gaan via het bestuursrecht, behalve de bevoegdheid om te onteigenen van de burgemeester op grond van artikel 13b OW (bestuursdwang).

De rechtspraak en drugsdelicten

Gezien de vele drugsstrafzaken, is het niet zo vreemd niet dat veel jurisprudentie bestaat over drugsfeiten. De rechterlijke uitspraken vullen de regelgeving aan, zorgen voor een verfijning of interpretatie. De opiumwetgeving is hierdoor ook steeds in beweging.

Samenvatting op hoofdlijnen

  • De opiumregelgeving is meer dan de opiumwet alleen.
  • De opiumwet en de lijsten I en II reguleren de strafrechtelijke kant van opiaten.
  • Het opiumwetbesluit reguleert via het bestuursrecht de legale opiumvraag voor de medische wereld.
  • De uitvoeringsregeling reguleert via het bestuursrecht de legale opiumvraag en de onderliggende vergunningen.
  • De aanwijzing opiumwet van het OM en de bijbehorende bijlage 1 beschrijft de uitgangspunten en de opsporing en vervolging van drugsfeiten.
  • Bijlage 1 helpt bepalen of iemand professionele teler is of niet.
  • Er zijn twee OM richtlijnen voor strafvordering opiumwet (harddrugs/softdrugs onderscheid).
  • De OM richtlijnen bestaan uit tabellen met strafeisen. Soms aangevuld met bijzonderheden.
  • Hoeveelheden boven de tabellen worden afgedaan volgens maatwerk.
  • APV’s hebben lokaal veel invloed op het drugsbeleid via vergunningen en het onteigenen van panden.
  • De rechtspraak is alsmaar bezig de opiumwetgeving te verfijnen.

Lees verder

© 2015 - 2017 Meus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De regels rondom softdrugsDe regels rondom softdrugsNederland heeft een in de wereld uniek beleid wat betreft softdrugs. Onder bepaalde voorwaarden is het toegestaan om dru…
Wat zijn softdrugs?Wat zijn softdrugs?In Nederland wordt er wettelijk een onderscheid gemaakt tussen softdrugs en harddrugs. Zo heerst er in ons land een gedo…
Wat zijn harddrugs?Wat zijn harddrugs?Er zijn twee vormen van drugs. Dit zijn harddrugs en softdrugs. Wat betreft het gebruik van softdrugs heerst er in Neder…
Drugsbeleid van NederlandNederland kent sinds 1919 de Opiumwet die de regelgeving voor het drugsbeleid weergeeft. Deze is meerdere malen aangepas…
Het Nederlandse drugsbeleid en regelgevingHoe zit het eigenlijk met het Nederlands drugsbeleid? En waarom is onze wet nou eigenlijk zo special? In dit artikel wor…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: 193584 / Pixabay
  • (bron 1) http://wetten.overheid.nl/BWBR0037984/2016-06-01, bezocht op 08-08-2016;
  • (bron 2) https://www.om.nl/onderwerpen/drugs/@88253/richtlijn-25/, bezocht op 08-08-2016.
  • (bton 3) https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2016-54031.html (publicatie van april 2016) bezocht op 08-08-2016.
  • (bron 4) https://www.flickr.com/photos/33255628@N00/4730992158/, Maggie Taylor, laatst bezocht op 23 september 2016;
  • (bron 5) http://wetten.overheid.nl/BWBR0036356/2015-03-01, laatst bezocht op 23 september 2016;
  • http://maxius.nl/opiumwet, laatst bezocht op 23 september 2016;
  • https://www.om.nl/onderwerpen/drugs/@88253/richtlijn-25/, laatst bezocht op 23 september 2016;
  • https://www.om.nl/onderwerpen/drugs/@94548/richtlijn-e/, laatst bezocht op 3 maart 2017.
  • Afbeelding bron 1: Mwooten / Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Cea. / Flickr
  • Afbeelding bron 3: Cocoparisienne / Pixabay

Reageer op het artikel "De opiumwetgeving, hoe steekt het in elkaar?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Meus
Laatste update: 04-03-2017
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Bronnen en referenties: 12
Schrijf mee!