InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > Profiling van brandstichters en de opsporing daarbij

Profiling van brandstichters en de opsporing daarbij

Profiling van brandstichters en de opsporing daarbij Wetenschappelijke onderzoeken hebben aangetoond, dat het delict brandstichting uiteenlopende daders kent met ieder hun eigen kenmerken, zoals motief en keuze plaats delict. Een brandstichter valt qua dadertype namelijk niet in een eenheidsworst te persen. Onderzoeksbevindingen kunnen helpen om effectiever daders op te sporen en vermeende daders te verhoren. Niet alle brandstichting types hebben een psychische stoornis zoals vaak gedacht. Verveling of het koesteren van wrok met een fikse dosis drank, kan iemand doen toeslaan. De jurisprudentie onderstreept deze bevindingen, maar laat evenwel zien, dat sommige kenmerken niet alles 'vangen'. De profiling van brandstichters vraagt om maatwerk. Hoe gaat dat in zijn werk?

Inhoud


Vuur

Het (actief) maken van vuur is een belangrijke gebeurtenis in de menselijke ontwikkeling geweest. De rondtrekkende, nomadische jager kreeg daarmee een opstap naar het verbouwen van het land en het wonen in grotere leefgemeenschappen. Als allereerste energiebron ter wereld heeft vuur de mens verwarmd. De (oer)mens kon met behulp van vuur allerlei voorwerpen uit metaal smeden, zoals gereedschap of wapens. In ovens kan hij klei bakken tot potten en bakstenen. Het maakte het koken van voedsel en het bouwen van huizen mogelijk.

Vuur is onlosmakelijk verbonden met ons bestaan en onze sociale ontwikkeling. Het is een aangename bron van welbevinden en geeft ons tezamen dat prettige 'wij-gevoel', getuige de talrijke knapperende haardvuren thuis, zomerse vuurkorven op terrassen en goed bezochte buurtbarbecues. Vuur in een gecontroleerde omgeving is een bron van nut en weldaad. Vuur ligt zelfs aan de basis van de hedendaagse 'cuisine', zo beweert celebrity chef Michael Pollan in zijn culinaire docu-serie 'Cooked'.

Opsporingsprioriteit van brandstichters

Hoe anders is een opzettelijk aangestoken, ongecontroleerde brandhaard. Het zorgt voor angst en maakt gevoelens van onveiligheid in mensen los. Een actieve brandstichter kan de gemoederen in de directe omgeving, in de wijk of stad van de brand flink bezighouden en zijn inwoners bang maken. De onberekenbare vlammen van zulke branden kunnen namelijk onverhoeds overslaan (brandoverslag) met schade of zelfs lichamelijk letsel of dood van onschuldige burgers tot gevolg. Aangezien brandstichting vanwege zijn gevaarzetting (denk ook aan losgekomen asbestdeeltjes) veel schade en sociale onrust veroorzaakt, heeft de opsporing van de dader een hoge prioriteit. Al snel komt een opsporingsteam uit op mogelijke profielschetsen van een dader of daders.

Profiling in de opsporing: de kenmerken van een dader

Het opsporen van daders van ernstige feiten kan niet op basis van 'onderbuikgevoelens' van een willekeurige opsporingsambtenaar. Het idee, dat een brand zomaar gesticht kan worden in de omgeving waar al branden voorgevallen zijn, maakt zoveel los, dat daar adequaat en snel op gereageerd dient te worden. Daar komt een bepaalde expertise bij kijken. Een beetje kennis over de diverse types kan - al zijn de bedoelingen nog zo goed - tot de verkeerde conclusies leiden. De inzet van een team experts - profilers - is geen overbodige luxe. Zij houden een onderzoek zuiver en voorkomen, dat een onderzoek naar een bepaalde dader toewerkt op basis van vooringenomen feiten (zoals kenmerken uit een wetenschappelijk artikel). Het is juist bij profiling noodzakelijk om een open vizier te houden.

Profiling van de daders van brandstichting

profiling van brandstichtersprofiling van brandstichters
Op basis van onderzoek heeft de wetenschap - nationaal en internationaal - een aantal daderprofielen van brandstichters kunnen vaststellen. Het steunt de autoriteiten in de opsporing van dit moeilijk fenomeen. Met behulp van onder meer literatuuronderzoek, analyse van strafdossiers en gerichte input van relevante deskundigen zijn daderkenmerken vast te leggen. Vooral in het buitenland is veel onderzoek naar brandstichters gedaan. Die onderzoeken richten zich daarbij heel specifiek op bepaalde doelgroepen zoals vrouwen, jeugdigen of personen met een psychische stoornis.

Caveat

Een caveat dat in onderzoeken wordt meegegeven, is dat men niet al te veel moet generaliseren of een vooringenomen standpunt kan hanteren. Het type en aantal deelnemers aan een onderzoek kan namelijk de uitslag beïnvloeden. Zo blijkt uit onderzoek, dat bijna uitsluitend mannen met een laag IQ brandstichten. Daarmee is niet gezegd dat vrouwen geen brand stichten of intellectuele hoogvliegers. Het is zaak om in de opsporing daarop alert te blijven, het kan zomaar anders zijn dan in algemene zin in de wetenschap is vastgesteld.

Opsporing met behulp van profiling naar brandstichting types

De opsporing van brandstichtende daders is een grote uitdaging voor de autoriteiten. De bewijsmiddelen zijn veelal letterlijk in vlammen opgegaan. De pakkans is geringer, omdat brandstichtingen meestal tijdens de nachtelijke uren plaatsvinden. Wat zijn de afzonderlijke achtergronden van de daders en wat zijn hun onderscheidende motieven? Specifieke profiling biedt bij de beantwoording op deze vragen uitstekende handvatten.

Profiling en het verhoor

Het profiel van de dader kan naast het opsporen ook van pas komen bij de toepassing van verschillende verhoortechnieken. De verklaring van de verdachte kan met name bij brandstichting door het eventuele gebrek aan andere bewijsmiddelen van groot belang zijn voor de vervolging. Kennis van de dadertype bij de verhorende partij kan wat dat betreft een succesvolle vervolging maken of breken. Ook hier kan de inzet van en profiler bij een opsporingsteam goede diensten bewijzen.

Profiling bevordert maatwerk bij de rechter

Daarnaast biedt profiling de rechter steun om maatwerk in de strafoplegging te bewerkstelligen en de keuze aan op te leggen maatregelen te bereiken. Welke straf of maatregel past het beste bij deze type dader? De verdediging kan met behulp van profiling zoeken naar strafuitsluitingsgronden of in plaats van gevangenisstraf in overleg met zijn cliënt cursusmogelijkheden en voorwaardelijke veroordeling onderzoeken om recidivekansen terug te dringen.

Nader onderzoek en de toekomst

Behalve de sociologische en psychologische wetenschappen hebben ook biochemische onderzoeken naar brandstichters plaatsgevonden. Uit dergelijke onderzoeken is naar voren gekomen, dat de onderzochte brandstichters allemaal laag scoren op hun serotonine (hormoon) gehalte. Dit opent mogelijk deuren naar het behandelen van brandstichters met medicijnen uit het oogpunt van preventie of om recidive te voorkomen. De volgende te verwachten ontwikkeling om de brandstichter beter te begrijpen en op te sporen, zal internationale samenwerking zijn tussen de diverse wetenschappen onderling.

Lees verder

© 2016 - 2017 Meus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Profiling: research-technieken bij (serie)moordenaarsSinds de film 'The Silence of the Lambs' (1991) met Anthony Hopkins in de hoofdrol van Hannibal Lecter, de kannibaal, be…
De seriebrandstichter: gevaarlijker dan de pyromaanDe seriebrandstichter: gevaarlijker dan de pyromaanIn de volksmond wordt bij een serie branden nog steeds als eerste aan een pyromaan gedacht. Dat blijkt in de praktijk ma…
Een pyromaan, wat is dat eigenlijk?Een pyromaan, wat is dat eigenlijk?Stel iemand vraagt zich af hoe het zou zijn om een bepaald gebouw eens te zien branden. Bij een gezond persoon zal dit o…
DaderprofileringHoe kan een rustige jongen veranderen in een moordenaar? Zijn er kenmerken waardoor men iemand die in staat tot moord is…
De autopyromaan: wat bezielt een autopyromaan?Zo nu en dan worden wijken, dorpen of steden opgeschrikt door een autopyromaan. De ene na de andere auto gaat in vlammen…
Bronnen en referenties
  • (bron 1) http://www.volkskrant.nl/leven/vlammen-om-een-beetje-aandacht~a533562/, 8 februari 2016;
  • (bron 2)http://www.infopuntveiligheid.nl/Infopuntdocumenten/Koolen%209%20Brandstichting.pdf; 7 februari 2016;
  • (bron 3)brand in eigen appartment: http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBGEL:2013:2917, 11 februari 2016;
  • (bron 4) http://law.jrank.org/pages/529/Arson-Behavioral-Economic-Aspects-Offender-types.html, 7 februari 2016;
  • (bron 5) http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBZWB:2015:7350 (vakantiechalet), 7 februari 2016;
  • (bron 6) http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBMNE:2014:7284 (Container en de winkel vlakbij), 7 februari 2016;
  • (bron 7) http://www.fireengineering.com/articles/print/volume-149/issue-3/features/profiling-arsonists-and-their-motivesan-upadate.html, 7 februari 2016;
  • (bron 8) http://www.nrc.nl/handelsblad/2008/12/22/activisten-voor-dieren-bestreden-met-team-11658450, 9 februari 2016;
  • (bron 9) http://nos.nl/artikel/352590-brandstichting-moskee-terrorisme.html, 9 februari 2016;
  • (bron 10) http://www.beke.nl/doc/2012/Seriebrandstichters_politiekunde_48.pdf, 9 februari 2016.
  • (bron 11) De gebruikte inleidingsfoto en de afbeelding in het artikel zijn afkomstig uit de persoonlijke verzameling van de auteur.

Reageer op het artikel "Profiling van brandstichters en de opsporing daarbij"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Meus
Laatste update: 15-03-2017
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Special: Brandstichting
Bronnen en referenties: 11
Schrijf mee!