InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > De raadsman en verhoorbijstand tussen 01-03-16 en 01-03-17

De raadsman en verhoorbijstand tussen 01-03-16 en 01-03-17

De raadsman en verhoorbijstand tussen 01-03-16 en 01-03-17 Vanaf de uitspraak (Salduz) over verhoorbijstand in 2008 van het Europese Hof Rechten van de Mens (EHRM) tot op vandaag, richten de juridische schijnwerpers in binnen -en buitenland zich op het recht van de verdachte op verhoorbijstand. Op grond van Salduz komt vanuit de EU een verplichtende richtlijn om verhoorbijstandwetgeving uiterlijk november 2016 in de eigen nationale wet op te nemen. Intussen vindt de Hoge Raad de consultatiebijstand van de verdachte vooralsnog Salduz-bestendig. Eind 2015 verandert de Hoge Raad evenwel van gedachte (ECLI: NL: HR:2015:3608). Stel op sprong is de uitvoering van de rechtsbijstand in strafprocedures onder de loep genomen. Wat is de praktijk tussen 1 maart 2016 en 1 maart 2017?

EU richtlijn in de Nederlandse wet geformaliseerd

Op 1 maart 2017 is de EU richtlijn over consultatie- en verhoorbijstand geformaliseerd. Dit heeft tot gevolg dat het tijdelijke beleid van 1 maart 2016 is vervallen. Er zijn nieuwe categorieën verdachten ingevoerd (kwetsbaren). Verder is de tijd van ophouden van zes uur naar negen uur gegaan. Dit geeft de raadsman de ruimte om naar de plaats van verhoor te komen en consultatiebijstand te verlenen. Verder is de tijd vóór de voorgeleiding aan de rechter-commissaris verlengd. In de praktijk verandert er niet veel. NB: het recht op consultatie- of verhoorbijstand betekent niet dat dit altijd ten koste is van de Staat.

Verhoorbijstand: het beleid en de praktijk tussen 1 maart 2016 en 1 maart 2017

Eind februari 2016 is nieuw beleid ten aanzien de raadsman en de verhoorbijstand samen met twee bijlagen gepubliceerd in de Staatscourant: beleid OM Raadsman bij verhoor per 1 maart 2016. In deze publicatie schetst de overheid hoe het (volwassen) verhoorbijstand in de praktijk met ingang van 1 maart 2016 verloopt. Dit beleid vindt zijn basis in het arrest van de Hoge Raad, het wetsvoorstel tot implementatie van de EU richtlijn en het bijbehorende ontwerpbesluit. De gang van zaken bij het verhoor van de verdachte is al verankerd in de aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor (hierna: aanwijzing). De overheid heeft logischerwijs deze aanwijzing gebruikt om zijn aangepast beleid op verhoorbijstand uit te stippelen. Wat brengt dat alles met zich mee? Om het nieuwe beleid te kunnen volgen, is het voor het begrip eerst noodzakelijk om een aantal specifieke termen uit de aanwijzing door te nemen.

Wat betekenen politieverhoor, verhoorbijstand en consultatiebijstand?

De overheid maakt in de aanwijzing een onderscheid tussen verhoorbijstand en consultatiebijstand in strafprocedures. Dit heeft uiteenlopende redenen, zoals het zijn van een aangehouden verdachte of niet of bijvoorbeeld tot welke categorie zaken een verdachte behoort: A, B of C zaken

De Hoge Raad gebruikt de combinatie politie en verhoor. In de beleidspublicatie staat uitdrukkelijk dat het beleid niet alleen het verhoren door de politie betreft. Alle opsporingsinstanties vallen onder het nieuwe beleid.

  • Wat betekent verhoorbijstand in de zin van de aanwijzing? Het recht op verhoorbijstand geeft een verdachte de optie om zich tijdens een verhoor te laten bijstaan door een raadsman;
  • Wat is consultatiebijstand in de zin van de aanwijzing? Het recht op consultatiebijstand geeft een verdachte de optie om vóór het eerste verhoor een raadsman te raadplegen (consult).

De twee types volwassen verdachte

Niet elke verdachte wordt op heterdaad betrapt en aangehouden. Het gebeurt regelmatig, dat een persoon pas later in een onderzoek als verdachte naar voren komt. Niet elke strafbaar feit rechtvaardigt een aanhouding. Hierdoor ontstaan - onder meer - verschillende types verdachte. De aanwijzing maakt een onderscheid tussen twee types verdachte. Die types zijn:
  • de aangehouden verdachte;
  • de opgeroepen verdachte.

Het onderscheid naar categorie in de aanwijzing: A, B of C categorie zaken

De aanwijzing maakt daarnaast ook een onderscheid naar zaaktype en de bijbehorende categorie. De aanwijzing kent een drietal types.
  • categorie A zaken;
  • categorie B zaken;
  • categorie C zaken.

Afbeelding A: welk type verdachte?Afbeelding A: welk type verdachte?
Verdachten van categorie A zaken
Wat is een categorie A zaak volgens de aanwijzing? Categorie A zaken zijn zeer ernstige of maatschappelijk gevoelige misdrijven. Zeer ernstige of maatschappelijk gevoelige zaken zijn misdrijven, waarop een minimale strafbaarstelling van 12 jaar gevangenisstraf of meer staat. Het kunnen ook heftige delicten zijn, die veel ophef veroorzaken in de maatschappij, zoals zedenzaken met een minimale strafbaarstelling van 8 jaar gevangenisstraf of meer. Verdachten van categorie A zaken kunnen alleen afstand van het recht op verhoorbijstand doen, wanneer zij voor het verhoor gebruik hebben gemaakt van consultatiebijstand en daadwerkelijk bezocht zijn door een raadsman. De raadsman bevestigt na het consult aan de relevante opsporingsambtenaar, dat de verdachte geen verhoorbijstand wil.

Verdachten van categorie B zaken

Categorie B zaken zijn misdrijven waarbij voorlopige hechtenis wel is toegestaan, maar zaken die niet tot categorie A zaken behoren.

Verdachten van categorie C zaken

Sommige misdrijven en alle overtredingen, valt onder de zogeheten categorie C zaken. Dit zijn zaken waarvoor geen bevel tot inverzekeringstelling kan worden afgegeven, omdat het opleggen van voorlopige hechtenis bij dit type niet mogelijk is. De categorie C verdachte heeft het recht zich bij zijn verhoor te laten bijstaan door een raadsman. Deze verhoorbijstand dient hij zelf te regelen. De kosten zijn voor rekening van de persoon zelf.

Conclusie

De type volwassen verdachte en de categorie zaak vormen samen de kaders waartussen het beleid en de praktijk rondom de verhoorbijstand zich begeven. Het gepubliceerde beleid geeft daar verdere invulling aan op detailniveau. Het recht op consultatiebijstand is ongemoeid gebleven (minderjarige en meerderjarige verdachten allebei).

Afbeelding B: verhoorbijstand bij aanhouding / Bron: Eigen verzamelingAfbeelding B: verhoorbijstand bij aanhouding / Bron: Eigen verzameling

De aangehouden verdachte en verhoorbijstand

Elke aangehouden verdachte hoort van de opsporingsambtenaar vóór het eerste verhoor en bij een inverzekeringstelling (wanneer daar sprake van is), dat hij het recht heeft op verhoorbijstand. Tijdens de voorgeleiding na aanhouding wordt de optie rondom het wel of niet gebruiken van het recht op verhoorbijstand besproken. Dat deze mededeling is gedaan, wordt schriftelijk opgenomen in een proces-verbaal. Wanneer de verdachte afstand doet van zijn recht, dan legt de hulpofficier van justitie dat schriftelijk vast in een proces-verbaal. De A en B categorie verdachten kunnen aanspraak maken op vergoeding van de kosten verhoorbijstand.

De ontboden verdachte en verhoorbijstand

De "ontboden" verdachte (schriftelijk uitgenodigde verdachte) ontvangt een brief - een oproep - van de betrokken opsporingsinstantie om naar een verhoorplaats te komen om te worden gehoord. De verhoorplaats is in de regel een politiebureau. De brief wijst de opgeroepene op zijn recht zich bij zijn verhoor te laten bijstaan door een raadsman. Deze verhoorbijstand dient hij wel zelf te regelen. De kosten zijn ook voor rekening van de persoon zelf.

Afstand van het recht op verhoorbijstand

Verhoorbijstand is een optie - dat wil zeggen - het is niet verplicht. Een verdachte kan en mag afstand doen van zijn recht op verhoorbijstand. Wanneer de verdachte te kennen geeft geen gebruik van dit recht te willen maken, moet de opsporingsambtenaar hem wel wijzen op de gevolgen van zijn beslissing. Ook zal de opsporingsambtenaar hem voorhouden, dat hij altijd de optie nog kan laten herleven. Zijn besluit kan dus worden ingetrokken en alsnog verhoorbijstand weer worden ingeroepen. Het is wel zo dat het de opsporingsambtenaar zonneklaar dient te zijn, dat de verdachte vrijwillig en expliciet afstand doet van zijn recht. Dit alles dient ook schriftelijk vermeld te worden in een proces-verbaal.

Is verhoor zonder raadsman niet meer mogelijk?

Het verhoren van een verdachte zonder een raadsman is mogelijk in twee gevallen:
  • de verdachte heeft rechtmatig afstand van zijn recht op verhoorbijstand gedaan;
  • een dringende noodzaak gebiedt het verhoren om "ernstige, negatieve gevolgen voor het leven, de vrijheid of de fysieke integriteit van een persoon te voorkomen of om te voorkomen dat aanzienlijke schade aan het onderzoek wordt toegebracht."

Uiteraard is dit laatste gebonden aan diverse voorwaarden. Het verhoor kan pas beginnen na toestemming van een officier van justitie. tenzij "het noodzakelijk is om de verdachte terstond na zijn aanhouding ter plaatse te verhoren. Ook hier weer dienen alle stappen in een proces-verbaal te worden opgenomen. Zodra de raadsman op de plaats van verhoor is aangekomen, sluit hij aan bij het verhoor.

De bijlagen 1 en 2 van de publicatie beleid OM raadsman bij verhoor

In bijlage 1 staat welke woorden of passages in de aanwijzing vervallen of anders luiden tussen 1 maart 2016 en 1 maart 2017. In bijlage 2 staan een zestal belangrijke spelregels: de regels over inrichting en orde politieverhoor meerderjarige verdachten tussen 1 maart 2016 en 1 maart 2017.

Eindconclusie

De ontwikkelingen rondom het beleid inzake verhoorbijstand krijgt in de praktijk zijn invulling. Vaststaat dat verhoorbijstand centraal in de schijnwerpers van juridisch Nederland blijft staan als nieuw verworven grondrecht.

Lees verder

© 2016 - 2017 Meus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Consultatie- en verhoorbijstand op 1 maart 2017 wet gewordenConsultatie- en verhoorbijstand op 1 maart 2017 wet gewordenConsultatie- en verhoorbijstand is op 1 maart 2017 wettelijk een feit geworden. Wanneer heeft een verdachte recht hierop…
Verhoorbijstand en gang van EU-richtlijn naar nationale wetVerhoorbijstand en gang van EU-richtlijn naar nationale wetDe Nederlandse wet is voortdurend in beweging. Daarbij behoren ook invloeden van buiten onze landsgrenzen. Deze invloede…
Wat doet een AdvocaatWat doet een AdvocaatEen korte uitleg over het werk van een advocaat en hoe alles in zijn werk gaat. Ook zal er aandacht worden besteed aan w…
Procedure bij strafrechtEen strafrechtelijke procedure is een rechtszaak in het strafrecht. De rechter beoordeelt of de verdachte een misdrijf o…
Het OM: wat doet het OM en wanneer ben je verdachte?Het OM: wat doet het OM en wanneer ben je verdachte?Veel mensen horen wel eens praten over het Openbaar Ministerie of O.M. Maar wat doet dat Openbaar Ministerie precies? En…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: 193584 / Pixabay
  • https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2016-8884.html, laatst bezocht op 1 maart 2016;
  • http://www.judex.nl/rechtsgebied/strafrecht/de-strafrechtadvocaat/artikelen/256/vanaf-welk-moment-heb-ik-recht-op-een-advocaat_.htm, laatst bezocht op 1 maart 2016;
  • https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/02/11/tk-toepassing-recht-op-verhoorbijstand-per-1-maart-2016, laatst bezocht op 1 maart 2016;
  • https://www.advocatenorde.nl/11688/advocaten/verhoorbijstand-per-1-maart-2016.html?thema=salduz&themaID=3236, laatst bezocht op 1 maart 2016.
  • De gebruikte afbeeldingen in het artikel komen uit de persoonlijke verzameling van de auteur.
  • Afbeelding bron 1: Eigen verzameling

Reageer op het artikel "De raadsman en verhoorbijstand tussen 01-03-16 en 01-03-17"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Meus
Laatste update: 26-04-2017
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!