InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > Wat zijn de daderkenmerken van brandstichters?

Wat zijn de daderkenmerken van brandstichters?

Wat zijn de daderkenmerken van brandstichters? Het opsporen van daders van brandstichting vraagt om een speciale aanpak. Wetenschappelijke onderzoek naar daderkenmerken van brandstichters geeft praktische inzichten en is onmisbaar bij een strafrechtelijk onderzoek. Uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar daders van brandstichting heeft geleid tot duidelijke profielen met individuele kenmerken. Zij leggen vast wat de afzonderlijke achtergronden van de daders zijn en hun onderscheidende motieven. Alle daders in deze categorie stichten weliswaar brand, maar daar houdt vaak iedere onderlinge overeenkomst op. Een overzicht van de hoofdkenmerken per type dader geeft duidelijk de verschillen aan, die de onmisbare handvatten vormen bij een politie-onderzoek naar brandstichting.

Onderzoek naar daderkenmerken van brandstichters

Het opsporen van daders van brandstichting is - alleen al vanwege de maatschappelijke onrust die zij veroorzaken - een topprioriteit bij de opsporingsinstanties te noemen. Vanwege de gevaarzetting voor derden is het snel vinden van de dader bittere noodzaak. Het idee dat een brandstichter in de buurt rond sluipt, bemoeilijkt op zijn minst het vatten van de slaap bij velen en houdt de gemoederen flink bezig. De politie maakt bij brandstichting veelvuldig gebruik van profilingexperts en hun opgedane kennis uit (inter)nationale wetenschappelijke onderzoeken. Wetenschappelijk onderzoek laat zien, dat er diverse categorieën daders bestaan. Op basis van de correcte interpretatie van de feiten rondom de zaak, kan een expert onderscheidende kenmerken dan wel eigenschappen van een dader vaststellen. Op deze wijze kan het oplossen van een zaak worden versneld, omdat een expert een categorie nauwkeurig kan aanwijzen, waar binnen gezocht moet worden.

Daders van brandstichting verdeeld in categorieën naar type

Onderzoeken in binnen- en buitenland naar de dadertypes (profielen) hebben geleid tot het bepalen van verschillende dadertypes. De meest voorkomende zijn:
  • de vandalistische type;
  • de gestoorde type;
  • de type met een vertroebelde relatie;
  • de opportunistische (opwelling) type;
  • de zucht (verlangen) naar brandstichting type.

Subcategorieën naar type

De categorieën zijn in studies geanalyseerd en onderling met elkaar vergeleken waardoor subtiele, onderscheidende verschillen zijn blootgelegd. Een pyromaan bijvoorbeeld heeft een ziekelijke drangstoornis. Deze brandstichter heeft een geheel andere motief dan de opportunist, die verzekeringspenningen onterecht wil innen of een andere motief dan de vandaal die uit verveling toeslaat, dan wel een andere motief van de persoon die een psychose heeft en stemmen hoort.

Als subcategorie zijn belangrijk om te vermelden:
  • de held type;
  • de terroristische type.

De held type en obsessie met vuur

De mare zingt in het rond, dat brandweerpersoneel een obsessie heeft met vuur. Zoals bij ieder andere groep in de samenleving kan brandweerpersoneel zich schuldig maken aan strafbare feiten. Een vergelijking kan getrokken worden naar de kantonrechter die een zware alcoholovertreding begaat, de sjoemelende notaris, of de mediator die een ernstige mishandeling pleegt. Het wordt niet van "zo iemand" verwacht, de samenleving is verbolgen over de handelwijze, omdat vooral die dader beter had moeten weten. Het brandstichten door een lid van de brandweer kan om allerlei redenen plaatsvinden, zoals uit verveling of uit wraak op een voormalige partner. Het handelen om welke reden dan ook heeft uiteraard een heftige, negatieve impact op het imago van de brandweer. De held type is een aparte (sub)categorie. De dader zoekt erkenning in de brandweersetting en wil er als eerste bij zijn. Het is een vorm van ijdelheid en drang om erbij te horen. Amerikaans onderzoek wijst uit dat personeel die in de maatschappij een beschermende functie vervullen ook een held type dader kunnen zijn bij brandstichting, zoals (afgewezen) aspirant opsporingsambtenaren of beveiligers.

Daderprofiel van het vandalistische type

De vandalistische brandstichter is impulsief en steekt willekeurige objecten in brand, die makkelijk onder handbereik zijn. Ze gaan voor de kick en het kat-en-muisspel tussen hen en de opsporingsautoriteiten. Een algemene prototype kan de volgende kenmerken bezitten:
  • het is (meestal) een schoolgaande, thuiswonende Nederlandse jongen met een lage IQ;
  • hoe jonger hij is (kind), hoe dichter bij huis (in huis) hij brand sticht;
  • hij heeft goede sociale vaardigheden en vrienden;
  • hij steekt graag straatmeubilair, vuilcontainers, Dixie-toiletten en voertuigen enzovoorts in brand;
  • hij woont in de buurt van zijn gekozen doelwit en gebruikt vaak brandversnellers;
  • hij neemt brandversnellers mee naar het plaats delict;
  • hij gaat 's nachts te werk, op donderdag of zondag, met pieken in augustus t/m oktober;
  • hij is niet onder de invloed van drank of drugs tijdens het brandstichten;
  • er kan sprake zijn van gedragsproblemen en gedragsstoornissen (ADHD) of een verstoorde thuissituatie.

Daderprofiel van het gestoorde type

Bij deze categorie valt te denken aan personen met een psychische stoornis, die branden stichten om de aandacht te krijgen, die zij op geen andere manier weten te trekken. Een ander voorbeeld van het gestoorde type is de persoon met een asociale persoonlijkheidsstoornis of een psychotische stoornis. De brandstichtingen kunnen het gevolg zijn van waanbeelden, zoals het horen van stemmen of het hebben van hallucinaties. Drank, drugs en zwakbegaafdheid kunnen de grens tussen goed en kwaad doen vervagen en helpen tot het aanzetten van de daad.

Een algemene prototype kan de volgende kenmerken hebben:
  • de dader is ziek van geest, die uit aandachtsbehoefte handelt;
  • het is bijna altijd een man (vrijgezel) in de 30;
  • hij heeft een gemiddelde IQ, zijn opleiding is vaak uitsluitend basisschool;
  • hij heeft geringe sociale vaardigheden en weinig tot geen vrienden (of is afgewezen door vrienden), het is een solist;
  • hij heeft vaak een psychiatrisch verleden en gebruikt overmatig genotsmiddelen (drank en drugs);
  • zijn psychische aandoening(en) gaan samen met het verminderd toerekeningsvatbaar zijn voor zijn handelen;
  • de kans op herhaling (recidive) is groot;
  • de brandstichting kan tegen hemzelf gericht zijn en in de eigen woning (psychose of om zelfmoord te plegen)plaats vinden;
  • de dader wil uit de anonimiteit treden en in het middelpunt staan;
  • soms blijft hij op de plaats delict, belt met de hulpdiensten of helpt bij het blussen.

De pyromaan en zijn handtekening

Niet elke (gestoorde) brandstichter is een pyromaan. Pyromanie is zeldzaam. De pyromaan valt wel binnen de categorie "gestoorde". Letterlijk betekent pyromaan: gek van vuur. Pyromanie is de ziekelijke neiging tot brandstichten. Zij hebben een zogeheten “handtekening”. Zij kiezen dezelfde objecten uit (auto’s of winkelpanden bijvoorbeeld). Zij slaan op dezelfde tijdstippen toe en gaan op dezelfde wijze te werk (modus operandi).

Daderprofiel van het type met een vertroebelde relatie

Brandstichting als relatiedelict wordt ingegeven door gevoelens van wraak of vergelding om iemand persoonlijk te willen kwetsen. Deze personen kunnen familieleden zijn zoals een (ex) partner of iemand uit de familie of vrienden- of werkkring. Het kan ook een organisatie zijn die de vermeende geschoffeerde dader wil raken met zijn actie. Zij stichten brand omdat zij boos zijn of woede voelen of omdat zij erkenning willen.

Een algemene prototype kan de volgende kenmerken hebben:
  • de leeftijd van de dader ligt gemiddeld rondom de 30 jaar. Hij heeft meestal een vast woonadres;
  • het is bijna altijd een man met de Nederlandse nationaliteit;
  • hij heeft gebrek aan sociale vaardigheden en weinig inlevingsvermogen;
  • hij is bijzonder impulsief en kan slecht met problemen omgaan;
  • er is geen alcoholprobleem aanwezig of sprake van grootverbruik van softdrugs;
  • hij gaat impulsief en werkt solistisch. Soms maakt hij gebruik van “hulpjes”;
  • hij heeft een gemiddeld of beneden gemiddelde IQ;
  • zijn jeugd kende problemen zoals mishandeling en verwaarlozing.
  • op zijn werk functioneert hij naar behoren;
  • hij reist soms ver en sticht dan meestal brand in de woonwijk van zijn doelwit;
  • hij pleegt zijn daden met name in het najaar en in de wintermaanden.

De terroristische of sociaal protest type

Dit is een subcategorie bij dit type. Deze types komen graag in de media. Zij werken in groepen en nemen publiekelijk de verantwoordelijkheid voor hun daden. Te denken valt aan extreme dierenactivist groeperingen of terroristen die gebedsgebouwen in brand steken van anders gelovigen.

Dat het niet altijd jonge mannen betreft, blijkt uit de strafzaak tegen de 70 jarige brandstichter Lambert D. Saillant detail in deze zaak is het gebruik van het Openbaar Ministerie van een peilbaken, dat aan de scootmobiel van de verdachte was aangebracht.

Daderprofiel van het opportunistische type

De brandstichter die vanuit opportunisme te werk gaat, wil met de brand zijn voordeel halen of iets in zijn voordeel afdwingen. Het kan gaan om het oplichten van de verzekering of om een eerder gepleegde feit te maskeren of bewijs te vernietigen. Hij richt zich op een object. Een algemene prototype kan de volgende kenmerken bezitten:
  • Meestal een vrijgezel van gemiddeld 24 jaar oud met de Nederlandse nationaliteit;
  • Hij is vaak beneden gemiddeld intelligent en heeft een vast woonadres;
  • Hij heeft vrienden, die meer uit de asociale hoek komen;
  • Hij heeft weinig problemen met middelen zoals alcohol of drugs;
  • Vaak pleegt hij het delict in vereniging;
  • Hij is volledig toerekeningsvatbaar en neemt de verantwoordelijkheid voor zijn daden.

Afbeelding A. Zucht naar vuurAfbeelding A. Zucht naar vuur

Daderprofiel van "het zucht (verlangen) naar vuur" dader type

Daders die gefascineerd zijn door vuur of het blussen van vuur hebben wat men vuurzucht noemt. Zij hebben een verlangen naar het vuur. Zij beleven een kick aan vuur. Gezegd kan worden, dat deze dadertype verslingerd is aan het vuur. Vuurzuchtbranden vinden bijna altijd in het voorjaar plaats. Vuilniscontainers en bedrijfspanden zijn geliefde objecten.

Op basis van onderzoek kan een algemene prototype de volgende kenmerken bezitten:
  • Een man met de Nederlandse nationaliteit, gemiddeld 19 jaar oud en vrijgezel;
  • Hij heeft een lager dan gemiddelde intelligentie en is meestal nog thuiswonend;
  • Hij heeft moeite zijn impulsen onder controle te houden;
  • Zijn empathisch vermogen is gering evenals zijn sociale vaardigheden;
  • Hij kan heel vijandig overkomen;
  • Hij heeft geen problemen met drank of drugs;
  • De dader is vaak wel onder invloed tijdens het plegen van het delict.

Lees verder

© 2016 - 2017 Meus, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
DaderprofileringHoe kan een rustige jongen veranderen in een moordenaar? Zijn er kenmerken waardoor men iemand die in staat tot moord is…
De wetsartikelen over brandstichting en brand door schuldDe wetsartikelen over brandstichting en brand door schuldWat zeggen de wetsartikelen over brandstichting en brand door schuld uit het wetboek van strafrecht (sr)? Wat motiveert…
De seriebrandstichter: gevaarlijker dan de pyromaanDe seriebrandstichter: gevaarlijker dan de pyromaanIn de volksmond wordt bij een serie branden nog steeds als eerste aan een pyromaan gedacht. Dat blijkt in de praktijk ma…
Hoe onderzoek je brandstichting?Winschoten is sinds juli 2012 in de greep van een brandstichter. Die conclusie lijkt snel te trekken omdat veel branden…
Brandhond helpt brandstichter vindenIn het vinden van de oorzaak van branden zoals die sinds juli 2012 Winschoten teisteren heeft de politie een geheim wape…
Bronnen en referenties
  • http://www.dvhn.nl/drenthe/25-jaar-cel-voor-brandstichter-in-scootmobiel-21134398.html, laatst gelezen op 22 september 2016;
  • http://www.volkskrant.nl/leven/vlammen-om-een-beetje-aandacht~a533562/, 8 februari 2016;
  • http://www.nu.nl/binnenland/3529421/elf-jaar-cel-gooische pyromaan.html, 9 februari 2016;
  • http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/2169747/2008/05/02/Onblusbare-verlangen-van-pyromaan.dhtml; 7 februari 2016;
  • http://www.politieenwetenschap.nl/cache/files/56b5ace5b956aBrandstichters_onder_vuur.pdf; 7 februari 2016;
  • http://www.infopuntveiligheid.nl/Infopuntdocumenten/Koolen%209%20Brandstichting.pdf; 7 februari 2016;
  • Brand in eigen appartment: http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBGEL:2013:2917, 11 februari 2016;
  • http://law.jrank.org/pages/529/Arson-Behavioral-Economic-Aspects-Offender-types.html, 7 februari 2016;
  • http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBZWB:2015:7350 (vakantiechalet), 7 februari 2016;
  • http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBMNE:2014:7284 (Container en de winkel vlakbij), 7 februari 2016;
  • http://www.fireengineering.com/articles/print/volume-149/issue-3/features/profiling-arsonists-and-their-motivesan-upadate.html, 7 februari 2016;
  • http://www.nrc.nl/handelsblad/2008/12/22/activisten-voor-dieren-bestreden-met-team-11658450, 9 februari 2016;
  • http://nos.nl/artikel/352590-brandstichting-moskee-terrorisme.html, 9 februari 2016;
  • http://www.beke.nl/doc/2012/Seriebrandstichters_politiekunde_48.pdf, getiteld Serie brandstichters, 2012, laatst gelezen op 11 februari 2016;
  • De inleidingsafbeelding en afbeelding A in het artikel zijn afkomstig uit de persoonlijke verzameling van de auteur.

Reageer op het artikel "Wat zijn de daderkenmerken van brandstichters?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Meus
Gepubliceerd: 23-09-2016
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Special: Brandstichting
Bronnen en referenties: 15
Schrijf mee!