InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > De EU-rechtshandelingen: verordening, richtlijn of besluit

De EU-rechtshandelingen: verordening, richtlijn of besluit

De EU-rechtshandelingen: verordening, richtlijn of besluit De Nederlandse wetgeving moet in verband met bepaalde verdragsverplichtingen die ontstaan zijn door lidmaatschap van de Europese Unie (EU) rekening houden met opgelegde regelingen en andere rechtshandelingen. De EU heeft daartoe diverse rechtsinstrumenten tot zijn beschikking op wetgevingsgebied. Ze dragen EU-specifieke titels zoals verordening, richtlijn of besluit. Elke rechtshandeling heeft zijn eigen specifieke karakteristieken. Een eigenschap kan het verplichtende karakter zijn van een rechtshandeling of het moment van inwerkingtreding. Wat zijn de EU-verordening, -richtlijn of -besluit precies en wat houden zij in?

De twee verdragen als basis van de Europese Unie

Nederlandse wetgeving wordt niet alleen nationaal bepaald. Er worden bijvoorbeeld verdragen gesloten met daarin afspraken tussen de ondertekenaars. In dat opzicht zijn er twee belangrijke verdragen voor Nederland. Zij vormen de basis voor de Europese Unie (EU), te weten: het vernieuwde verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU of het Werkingsverdrag), Het eerdere VEU is aangepast (vernieuwd), vanwege het verdrag van Lissabon uit 2007.

Veel Europese landen zijn bij de EU aangesloten. Die aangesloten landen heten de lidstaten. Sommige landen zijn nog geen lid. Zij hebben belangstelling getoond voor aansluiting, maar dienen eerst intern nog een of ander op orde te hebben. Hun aanvraag om lid te mogen worden, is wel officieel aanvaard door de EU. Dit zijn de zogeheten kandidaat-lidstaten. Daarnaast zijn er potentiële kandidaat-lidstaten. Hun aanvraag is nog niet officieel bekrachtigd. Een andere naam voor deze groep is aspirant kandidaat-lidstaat. De lidstaten die nog in de kandidaatfase verkeren, vergelijken vaak hun nationale wetgeving met afgegeven EU-rechtshandelingen. Zij passen hun nationale wetgeving alvast daarop aan om de transitie naar een volwaardige lidmaatschap gemakkelijker te maken.

Taken van de Europese Unie en bijbehorende rechtshandelingen

Eén van de taken van de EU is om de nationale wetgeving van de lidstaten waar nodig te harmoniseren en daarin te adviseren. Harmoniseren hier betekent het meer op één lijn brengen van individuele, nationale wetgevingen (uniformiteit). Wetgeving die onderling op belangrijke punten uiteenloopt, kan namelijk een groot knelpunt vormen in de samenwerking. Een handeling kan bijvoorbeeld in één land toegestaan zijn, maar in de omringende landen verboden zijn. Dat is onhandig en leidt uiteraard tot problemen in de opsporing en vervolging. Wanneer de lidstaten één front willen vormen (zoals economisch of strafrechtelijk) dan is uniformiteit op wetgevingsgebied onontbeerlijk. De EU heeft daarom tot taak het beleid van de lidstaten te coördineren, zodat nationaal beleid en wetgeving onderling niet van elkaar op relevante punten afwijken. Dit alles uiteraard volgens het democratisch proces, waar elke lidstaat volwaardige deelnemer aan is (EU-parlement).

Om de taken op de Europese wet- en regelgeving uit te voeren, heeft de EU diverse rechtsinstrumenten ter beschikking. Deze rechtsinstrumenten hebben ofwel een bindend of een niet-bindend karakter. Het is natuurlijk niet zo dat elke instelling kan putten uit alle beschikbare instrumenten. Een wisselende groep instrumenten is telkens verbonden aan de taak of taken van de instelling of orgaan. Zij bepalen in principe zelf welk rechtsinstrument het beste past bij een bepaalde taak uit hun rechtsinstrumenten.

Wat zijn bindende rechtshandelingen?

Bindende rechtsinstrumenten zijn alle wetten en regelingen die relevante personen verplichten om daaraan te gehoorzamen. Die personen mogen bindende rechtsinstrumenten niet naast zich neerleggen. Personen die bindende rechtsinstrumenten niet naleven, zijn in overtreding. Zulke rechtsinstrumenten dienen door de lidstaten te worden gehandhaafd.

Bindende rechtsinstrumenten zijn:
  • Richtlijnen;
  • Verordeningen;
  • Besluiten.

EU-verordeningen ('regulations')

Een verordening is een krachtig rechtsinstrument. Verordeningen bevatten namelijk regels die bij de inwerkingtreding meteen EU- breed ingang vinden en daardoor onmiddellijk versmelten met de rechtsorde van elke lidstaat. Verordeningen hebben zogeheten rechtstreekse werking. Verordeningen staan op gelijke lijn met de nationale wetten van de lidstaten. Wanneer een nationale wet en een relevante verordening met elkaar botsen, dan gaat die verordening boven een nationale wet. De verordening voor cosmetische producten 2011 is een goed voorbeeld daarvan. Deze verordening is destijds opgesteld om de volksgezondheid van alle inwoners van de EU zoveel mogelijk te beschermen. De lidstaten hebben niet een deadline meegekregen, waardoor de verordening op verschillende data in werking kon treden. Het trad voor alle lidstaten tegelijkertijd in werking op de datum vermeld in de verordening. Zo was op één en dezelfde datum duidelijk welke giftige stoffen vanaf dat moment in producten verboden waren en waar een etiket aan diende te voldoen.

EU-richtlijnen ('directive')

Richtlijnen bevatten voornemens die alle lidstaten dienen te omarmen. Een richtlijn werkt niet uit zichzelf, daar moet een lidstaat wat aan doen. De doelstellingen van een richtlijn worden vastgelegd in de richtlijn, maar in die richtlijn staat niet hoe een lidstaat dat moet uitwerken. Zo kunnen de lidstaten rekening houden met hun eigen omstandigheden (dat heet vrijheid van vorm en middelen). Al met al gaat het om het einddoel (de doelen) dat in de richtlijn staat geschreven.

Aan de verplichte implementatie van die doelstellingen is een tijdslimiet (deadline) gebonden. De lidstaten krijgen een bepaalde periode om de nationale wetgeving af te stemmen op de afgegeven richtlijn. Een goed voorbeeld om de rechtshandeling 'richtlijn' toe te lichten is de Europese vuurwapenrichtlijn. Deze vuurwapenrichtlijn uit 2008 was wat gedateerd. Tijdens diverse terreurdaden na 2008 zijn wapens gebruikt die ooit onklaar waren gemaakt, maar later toch weer gebruiksklaar konden worden gemaakt. Deze constatering bracht een al geplande herziening in een stroomversnelling. De EU-vuurwapenrichtlijn is ingrijpend herzien en er zijn een aantal belangrijke wijzigingen doorgevoerd. Zo wil de richtlijn de traceerbaarheid wapens verbeteren. Naar aanleiding hiervan is in Nederland het wetsvoorstel 34984 geschreven en in behandeling genomen om de nationale wet te wijzigen. Het wetsvoorstel houdt diverse wijzigingen in van de huidige Nederlandse wet wapens en munitie. De EU heeft het tijdslimiet voor nationale implementatie op 14 september 2018 gesteld. De korte deadline geeft de spoedeisendheid van deze wetswijziging aan. Sinds het verdrag van Lissabon vervangt de term 'richtlijn' het woord 'kaderbesluit'.

EU-besluiten ('decree')

Sinds het Verdrag van Lissabon vervangt de term 'besluit' het woord 'beschikking'. Besluiten zijn verbindend ofwel in al hun onderdelen en voor iedereen, ofwel voor specifieke personen of instanties. Specifieke personen of instanties worden daarbij adressaten genoemd. Dit geeft de volgende opsomming voor de Nederlandse situatie:
  • besluiten zonder vermelding van adressaten;
  • besluiten met vermelding van adressaten, voor zover (mede) tot Nederland gericht.

EU-instellingen kunnen bijvoorbeeld bij besluit eisen dat een lidstaat iets doet of nalaat, of de lidstaat rechten toekennen of verplichtingen opleggen. Een goed voorbeeld van een dergelijk besluit is besluit nr. '1622/2006/EG tot vaststelling van een communautaire actie voor het evenement 'Culturele Hoofdstad van Europa voor de periode 2007 tot 2019'. De actie staat bekend als de Melina Mercouri-prijs. In dat besluit staan bepaalde rechten (bijvoorbeeld dat steden in aanmerking kunnen komen voor een geldprijs) en plichten (de eisen die een gekozen stad moet vervullen tijdens het evenement) In 2018 is Leeuwarden benoemd tot culturele hoofdstad van Nederland. Besluiten hoeven niet in nationale wetgeving te worden omgezet.

Minder bekende instrumenten

Naast de verordening, richtlijn en besluit zijn er nog twee minder bekende rechtsinstrumenten. Dat zijn:
  • de internationale overeenkomst;
  • het institutioneel akkoord

Internationale overeenkomsten (international convention)

De EU kan op grond van het VWEU bindende afspraken maken voor Nederland met derde landen of andere internationale organisaties. Doelstellingen van dergelijke overeenkomsten zijn bijvoorbeeld gericht op de handel, onderzoek, expertise uitwisseling of technische ontwikkelingen. De douanesamenwerkingsovereenkomst tussen de EU en India is een voorbeeld van een internationale overeenkomst die gericht is op de handel. Nederland is door het bindende karakter van zulke internationale overeenkomsten ook gebonden aan de afspraken in deze overeenkomst. Een ander woord kan internationaal akkoord zijn.

Interinstitutioneel akkoord (interinstitutional agreement)

Een interinstitutioneel akkoord is niet altijd bindend. Zulke akkoorden stellen bestuurlijke kaders vast voor de EU. Doelstellingen zijn bijvoorbeeld gericht op het verhogen van de doelmatigheid of om conflicten te bestrijden (of juist het voorkomen van conflicten). Zo hebben een aantal EU-instellingen een interinstitutioneel akkoord in 2016 getekend om het wetgevingsproces te verbeteren (beter wetgeven). In het akkoord maken zij afspraken over welke instrumenten zij daarbij kunnen gebruiken en over de transparantie en coördinatie van het wetgevingsproces.

Lees verder

© 2018 Meus, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het Europese rechtDe landen in de Europese Unie hebben met het 'Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)' hun soevereini…
Werking van het Europees recht in de nationale rechtsordeHet Europees recht heeft tegenwoordig een enorme invloed op ons nationaal recht. Europa probeert ons recht te harmoniser…
Algemene Nederlandse en Europese voedingsmiddelenwetgevingElke dag hebben wij eten en drinken nodig om te kunnen overleven. Maar hoe zit het hele systeem, wat regelgeving betreft…
Europese economieEuropese economieDe economische samenwerking binnen de Europese Unie is in 1957 gestart met de ondertekening van het verdrag van Rome. Si…
Het recht: nationaal, internationaal en supranationaal rechtHet recht: nationaal, internationaal en supranationaal rechtBinnen het recht worden verschillende indelingen aan de rechtsrichtingen gegeven. Een indeling is het nationaal, interna…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipart-Vectors, Pixabay
  • http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/competences/faq?lg=nl https://www.prodemos.nl/wp-content/uploads/2015/12/Krachtenveld-Europese-Unie.pdf https://www.europa-nu.nl/id/vh75mdhkg4s0/rechtsinstrument https://nl.wikipedia.org/wiki/Europees_besluit https://www.rvo.nl/sites/default/files/EU%20Internationale%20samenwerking%20met%20derde%20landen.pdf
  • https://www.utwente.nl/en/bms/pa/research/wessel/wessel66.pdf
  • https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2016.123.01.0001.01.ENG
  • https://europadecentraal.nl/wp-content/uploads/2012/12/GeconsversieLisbonEGmei08.pdf

Reageer op het artikel "De EU-rechtshandelingen: verordening, richtlijn of besluit"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Meus
Gepubliceerd: 23-08-2018
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Special: Cosmetische producten en EU
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!