InfoNu.nl > Wetenschap > Recht en wet > EU-rechtshandelingen zonder verplichting voor de lidstaten

EU-rechtshandelingen zonder verplichting voor de lidstaten

EU-rechtshandelingen zonder verplichting voor de lidstaten De Europese Unie heeft diverse instrumenten (rechtshandelingen) tot zijn beschikking om de wet- en regelgeving in de lidstaten te coördineren en harmoniseren. Die uniformiteit is onontbeerlijk om goed te kunnen functioneren als gemeenschap. Sommige rechtshandelingen zijn niet verplichtend, maar vervullen eerder een adviserende, aanjagende of informatieve rol. Welke rechtsinstrumenten heeft de EU tot zijn beschikking zonder verplichtend karakter voor de lidstaten?

Wetgeving van de Europese Unie

Een land kan door de grensoverschrijdende samenwerkingsopties veel baat hebben bij een lidmaatschap van de Europese Unie (EU). De EU-organisatie heeft veel macht. Zo vertegenwoordigt het Europees Parlement bijvoorbeeld alle inwoners van de aangesloten staten en heeft het op wetgevingsgebied – op geheel democratische wijze uiteraard – veel invloed op al die landen. Een ander voorbeeld is het Europese Hof van Justitie. De hoofdtaak van het Hof is het uitleggen en toepassen van EU-wetgeving. EU-wetgeving omvat alle verdragen, die betrekking hebben op de oprichting en werking van de Europese Unie (EU). Daarnaast vallen alle verordeningen, richtlijnen en besluiten die van toepassing zijn in de lidstaten van de EU ook onder EU-wetgeving.

De Europese Unie kent naast bindende wetgevingsmaatregelen (zoals verordening, richtlijn en besluit) ook niet bindende rechtshandelingen (juridische instrumenten). Het onderscheid tussen de twee is het hebben van een of verplichtende of vrijblijvende (facultatief) karakter.

Instellingen en organen van de EU

Om de taken van de EU goed te kunnen uitvoeren, zijn specifieke instellingen en organen opgericht. De lijst met belangrijke gremia van de Europese Unie is omvangrijk. De volgende instellingen en organen vervullen EU-taken:
  • het Europees Parlement of Europarlement (EP), in het Engels: European Parliament;
  • de Europese Raad, in het Engels: European Council;
  • de Raad van de Europese Unie, in het Engels: Council of the European Union ('Council');
  • de Europese Commissie (EC), in het Engels: European Commission (EC);
  • het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJEU), in het Engels: European Court of Justice (ECJ);
  • de Europese Centrale Bank (ECB), in het Engels: European Central Bank (ECB)
  • de Europese Rekenkamer, in het Engels: European Court of Auditors (ECA);
  • Europese dienst voor extern optreden (EDEO), in het Engels: European External Action Service (EEAS);
  • Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC), in het Engels: European Economic and Social Committee (EESC);
  • Comité van de Regio’s (CvdR), in het Engels: European Committee of the Regions (CoR);
  • Europese Investeringsbank (EIB), in het Engels: European Investment Bank;
  • Europese Ombudsman, in het Engels: European Ombudsman;
  • Europese Toezichthouder voor Gegevensbescherming (EDPS), in het Engels:European Data Protection Supervisor;
  • EU-agentschappen en andere instanties

Voor de uitvoering van hun taken kunnen deze instellingen uit een wisselende 'verzameling' rechtsinstrumenten kiezen. Elke verzameling verschilt per instelling of orgaan. Een groep rechtshandelingen is namelijk speciaal afgestemd op het bijbehorend takenpakket en de doelstelling van de instelling of het orgaan. Soms moeten taken via een bepaald rechtsinstrument worden uitgevoerd om een bepaald doel te bereiken. Wanneer het Europees Parlement bijvoorbeeld dringende wetgeving wil invoering met onmiddellijke ingang dan moet het als rechtshandeling de verordening gebruiken. Een ander type rechtshandeling heeft die eigenschap niet. De groep waaruit de Europese Ombudsman kan kiezen zijn besluiten, aanbevelingen of verslagen. Het opstellen van een groenboek of richtsnoer vallen bijvoorbeeld niet binnen zijn taakgebied en behoren niet tot zijn keuzemogelijkheden. Soms hebben instellingen en organen wel de vrije keus, maar dan altijd binnen de verzameling aan rechtsinstrumenten die tot hun beschikking staan.

Wat zijn de EU-rechtshandelingen zonder verplichting?

Niet bindende (facultatieve) EU-rechtshandelingen kunnen alle soorten besluiten betreffen. Niet bindende rechtsinstrumenten hebben geen juridische gevolgen voor de lidstaten. Met andere woorden: zij kunnen niet worden overtreden en worden daarom ook niet afzonderlijk gehandhaafd door de individuele lidstaten. Wel kunnen ze door de EU gebruikt worden om lidstaten een bepaalde richting op te sturen bijvoorbeeld (‘nudging’).

De volgende niet-bindende rechtshandelingen behoren – afhankelijk van hun taak en doelstelling – tot het arsenaal van de vermelde EU-instellingen:
  • aanbeveling;
  • advies;
  • richtsnoer;
  • mededeling;
  • verklaring;
  • groenboek;
  • verslag;
  • werkdocument.

Een toelichting op deze rechtsinstrumenten biedt meer inzicht en laat het onderscheid tussen deze rechtshandelingen zien. Het laat ook zien waarom een instelling of orgaan bij vrije keus één bepaald rechtsinstrument boven de ander verkiest.

Aanbeveling (‘recommendation’)

Aanbevelingen vinden hun oorsprong hebben in artikel 288 VWEU en het Verdrag van Rome. Een aanbeveling heeft geen bindende kracht, maar het kan vaak de opmaat betekenen naar verplichtende regelgeving. Een afgegeven aanbeveling kan het beleid raken van alle aangesloten lidstaten of uitsluitend gericht zijn tot een individuele lidstaat (of een aantal landen). Een aanbeveling heeft vaak een politieke en/of economische achtergrond.

Voorbeeld van een aanbeveling

Een voorbeeld van een aanbeveling is aanbeveling nr 9207/18 - COM(2018) 418 final uit 2018. Daarin staan economische aanbevelingen telkens per land opgesomd. Het is gericht op verbeteringen van de economie in alle lidstaten. Daarin wordt wat Nederland betreft onder meer aanbevolen om de ontwikkeling van de particuliere huursector te bevorderen en om prikkels te gebruiken die de inzet van tijdelijke contracten en zelfstandigen zonder personeel verminderen.

Advies (‘opinion’)

Adviezen geven een oordeel over een bepaalde situatie, maar verplichten de lidstaten of de persoon tot wie het gericht is juridisch tot niets. In artikel 288 VWEU staat uitdrukkelijk dat aanbevelingen en adviezen niet bindend zijn.

Voorbeeld van een advies

Wie brengen adviezen uit namens de EU? De raadgevende organen, te weten het Comité van de Regio’s of het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) adviseren bijvoorbeeld tijdens de wetgevingsprocedure over regionale of sociaaleconomische aspecten van een wetsvoorstel. Zij zijn soms verplicht te adviseren, maar soms is het adviseren facultatief. Ook kunnen zij zelf het initiatief nemen om een advies af te geven. Een advies kan verder gericht zijn tot één lidstaat of over een specifiek onderwerp gaan. Het kunnen standpunten of gedragslijnen zijn. In een advies worden aan het einde van het document conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan. Een voorbeeld van een initiatiefadvies is het advies over elektromagnetische straling, waarin de EESC bepleit dat de lidstaten blootstelling minimaliseren in het kader van de geplande herziening van de richtlijn over elektromagnetische velden.

Dient een land tot wie een beleidsadvies is gericht stel op sprong actie te ondernemen? Neen. Het is meer aannemelijk dat 'in de geest van het advies' een lidstaat vrijwillig een gegeven beleidsadvies opvolgt. Wanneer de voorkeur uitgaat naar een meer krachtig middel, dan is een aanbeveling een sterkere optie.

Richtsnoer (‘guideline’)

Richtsnoeren bakenen rondom een specifiek beleidsterrein in grote lijnen een bepaald gebied af, zoals bijvoorbeeld op het gebied van de financiële markten. Zij zijn niet verplichtend van karakter. Richtsnoeren worden afgegeven om te verzekeren dat relevante wetgeving consequent wordt ingevuld en wordt nageleefd (harmonisatie). Lidstaten dienen daarom zoveel mogelijk hun best te doen om zich aan een afgegeven richtsnoer te houden. Richtsnoeren zijn zelf niet bindend, maar: ze markeren vaak het speelveld waarop later wel bindende besluiten worden genomen. De EU maakt richtsnoeren, die vooral inzoomen op veiligheid, financiën of werkgelegenheid. Richtsnoeren komen de rust op zulke markten ten goede.

Mededeling (‘communication’)

Mededelingen worden afgegeven door de Europese Commissie. Soms worden zij samen met een andere instelling afgegeven. Zij bevatten geen concrete voorstellen voor nieuw beleid, het zijn eerder instrumenten om beleid in grote lijnen te evalueren of om als discussiestuk te dienen. Zij blikken terug op gevoerd beleid en kijken waar nog voetangels en klemmen zijn. Daarnaast kunnen mededelingen EU-actieprogramma’s toelichten.

Verklaring (‘statement’ of ‘declaration’)

Met een verklaring geven instellingen van de Europese Unie hun mening over een bepaald onderwerp. Een verklaring leidt niet tot regelgeving. Verklaringen maken ook geen concrete EU-programma's bekend. De EU maakt eigenlijk maar zelden gebruik van verklaringen.

Groenboek ('green paper')

Een groenboek (green paper) is een rechtsinstrument van de Europese Commissie. Het dienst als discussiestuk om het gesprek over te ontwikkelen beleid te prikkelen. Een groenboek kan gezien worden als de eerste stap in het (lange) wetgevingsproces naar vaste wetgeving. Groenboeken zijn namelijk vaak de voorlopers van concrete voorstellen op wetgevingsgebied. Er zijn bijvoorbeeld groenboeken verschenen over verbeteren van de auditmarkt en over aanpassingen in verband met klimaatveranderingen. In het kielzog van dat laatste heeft de Nederlandse overheid alvast maatregelen getroffen om het effect van broeikasgassen te verlagen, zoals in door het aanbieden van subsidies.

Witboek (‘white paper’)

Witboeken zijn ook rechtshandelingen van de Europese Commissie. Ze zijn de eventuele opvolgende stap na een groenboek. Zij nodigen de EU uit om specifieke maatregelen te treffen. Zij zijn ook bedoeld om de discussie aan te wakkeren, zodat de opvattingen EU breed kenbaar worden. Hoe denken de lidstaten over een bepaald onderwerp? Een belangrijk witboek uit 2017 bijvoorbeeld, gaat over de toekomst van de Europese Unie en belicht vijf mogelijke scenario's.

Verslag (report)

De Europese Commissie maakt diverse verslagen, zoals de verslagen die het huidig EU-beleid bestuderen (evaluatieverslag). Een dergelijk verslag kan de inleiding vormen voor verdere regelgeving. Evaluatieverslagen zijn er te kust en te keur over allerlei onderwerpen, zoals EU-actieprogramma's of een terugblik op ingevoerde regelgeving. Daaraan kunnen uiteraard weer conclusies worden verbonden, zoals wijzigingen in dat beleid. Er zijn ook verslagen met een financiële achtergrond zoals die voor de EU-begroting.

Werkdocument Europese Commissie

Werkdocumenten van de Europese Commissie zijn bedoeld om de lezer te informeren over beleid, voornemens en verder.
Ze kunnen ingedeeld worden in:
  • Een werkdocument dat bedoeld is om te dienen als discussiestuk voor in de Raad van Ministers. Het gaat dan niet over een concreet wetsvoorstel;
  • Een informatief werkdocument. Dit is een omvangrijke groep documenten. Te denken valt aan impactanalyses, evaluaties van beleid, voortgangrapportages, actieprogramma's enzovoorts.

Lees verder

© 2018 Meus, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
BestuurshandelingenBestuurshandelingenHet openbaar bestuur verricht verschillende soorten handelingen. Hieronder volgt een overzicht van de verschillende hand…
Vertegenwoordiging: de volmachtVertegenwoordiging: de volmachtWanneer een tussenpersoon voor een ander handelingen in diens naam uitvoert, spreken wij van vertegenwoordiging. We onde…
Het huwelijksvermogensrecht: art. 1:88 en 1:89 BwHet huwelijksvermogensrecht: art. 1:88 en 1:89 BwHet huwelijksvermogensrecht regelt de vermogensrechterlijke betrekking tussen echtgenoten die met elkaar zijn verbonden…
Rechtsfeit, rechtshandeling en feitelijke handelingRechtsfeit, rechtshandeling en feitelijke handelingHet recht zit lastig in elkaar, vooral de basisbeginselen zijn soms bijna onbegrijpelijk. Bepaalde begrippen in het civi…
Vennootschap in oprichting (i.o.)De vennootschap ontstaat op het moment dat de notariële akte wordt verleden. Desalniettemin komt het vaak voor dat al vo…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/competences/faq?lg=nl
  • https://www.prodemos.nl/wp-content/uploads/2015/12/Krachtenveld-Europese-Unie.pdf
  • https://www.europa-nu.nl/id/vh75mdhkg4s0/rechtsinstrument
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Europees_besluit
  • https://www.rvo.nl/sites/default/files/EU%20Internationale%20samenwerking%20met%20derde%20landen.pdf
  • https://europadecentraal.nl/wp-content/uploads/2012/12/GeconsversieLisbonEGmei08.pdf
  • https://www.kcwj.nl/sites/default/files/attachments/handleiding_wetgeving_en_europa_kcwj_def.pdf
  • https://www.europa-nu.nl/id/vhn9getukgtg/van_europees_wetsvoorstel_tot_nationale
  • http://www.europarl.europa.eu/factsheets/nl/sheet/15/het-europees-economisch-en-sociaal-comite
  • http://www.europarl.europa.eu/factsheets/nl/sheet/16/het-comite-van-de-regio-s
  • https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/witboek_over_de_toekomst_van_europa_nl.pdf
  • https://europa.eu/european-union/documents-publications/official-documents_nl
  • http://ec.europa.eu/eurostat/ramon/cybernews/abbreviations.htm
  • https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/maatregelen-tegen-uitstoot-broeikasgassen

Reageer op het artikel "EU-rechtshandelingen zonder verplichting voor de lidstaten"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Meus
Gepubliceerd: 23-08-2018
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Recht en wet
Special: Cosmetische producten en EU
Bronnen en referenties: 15
Schrijf mee!