InfoNu.nl > Wetenschap > Weer > Vulkaanstof in de atmosfeer geeft mooie verschijnselen

Vulkaanstof in de atmosfeer geeft mooie verschijnselen

Vulkaanstof in de atmosfeer geeft mooie verschijnselen Soms is de lucht aan de grond relatief zuiver terwijl op enkele kilometers hoogte de lucht vervuild is. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer de natuur viezigheid in de atmosfeer brengt. Vulkanen bijvoorbeeld. Tijdens uitbarstingen stoten vulkanen wereldwijd, grote hoeveelheden gas en stof uit wel tot 15 kilometer hoogte. Wanneer de wind hoog in de atmosfeer gunstig staat geeft dit natuur verschijnsel ongelooflijk mooie en kleurrijke zonsopkomsten en zonsondergangen, ook in Nederland. Zelfs overdag kan er een wazige roodbruine ring om de zon te zien zijn.

Tektonische platen en vulkanen

Op aarde komen vulkanen vooral voor in gebieden waar tektonische platen (stukken van de aardkorst, ook wel schol genoemd) aan elkaar grenzen en bewegen. Aan de randen van deze tektonische platen zijn dan breuken in de aardkorst te vinden zodat er vulkanen kunnen ontstaan. De gehele oppervlakte van de aarde heeft negen grote tektonische platen, en verschillende kleine. Nederland ligt niet echt op randen van tektonische platen en heeft geen actieve vulkaan. Zo’n twaalf miljoen jaar geleden nog wel. De zuidwalvulkaan die is teruggevonden in de Waddenzee, ten zuiden van Texel. Tot heden is daar de temperatuur van het water nog steeds hoger dan normaal.

De randen van tektonische platen

De meeste vulkanen zijn dan ook te vinden bij de randen van tektonische platen als:
  • Euraziatische plaat. Dit is één van de grootste platen en beslaat Aziatische en Europese continenten en delen van de Atlantische oceaan en noordelijke ijszee. Op de rand van deze plaat liggen bekende vulkanen in Europa, namelijk de Etna, Stromboli, Vulcano en de Vesuvius in Italië.
  • Afrikaanse plaat. Deze aardschol bestaat vooral uit land, inclusief de Syrische woestijn en het Arabische schiereiland. De grens tussen onder ander de Arabische- en de Afrikaanse plaat word gevormd door de Rode zee. Doordat deze twee aardschollen van elkaar zijn ‘gescheurd’ ontstond er een breuk die is volgelopen met water uit de Indische oceaan en zo is de Rode zee ontstaan. Het hoogste punt van de Afrikaanse plaat wordt gevormd door de vulkaan Kilimanjaro.
  • Noord Amerikaanse plaat. Op deze aardschol ligt Noord-Amerika en delen van de Atlantische oceaan. Dichtbij de grens van de Noord-Amerikaanse plaat loopt in de Euraziatische plaat, de mid-Atlantische rug. Beginnend net boven de Antartische plaat loopt dit grotendeels onder water liggende bergketen, dwars door IJsland. Vulkanen met namen als Krafla, Laki, Heklaen, Helgafell en de Eyjafjallajökull, die in 2010 nog uitbarstte, liggen in deze breuklijn.
  • Australische plaat. Ook één van de grootste tektonische platen op aarde. Ze bevat het Australische continent, Nieuw-Guinea, een deel van Nieuw-Zeeland en een deel van de Grote en de Indische Oceaan. Vaak wordt de Australische plaat, samen met de Indische Plaat als indo-Australische plaat aangeduid. De platen bewogen de afgelopen 50 miljoen jaar als een aaneengesloten geheel.
  • Fillipine plaat. De filippine plaat is ten oosten van de Filippijnen in de stille oceaan. Op de rand van deze plaat ligt de Marianetrog. Deze plaat grenst aan de Pacifische plaat.
  • Pascifische plaat. De pacifische plaat is één van de grootste aardschollen met wel 1000 vulkanen rond de pacifische plaat: de ring of fire (ring van vuur). In het gebied van de ring van vuur zijn er zo'n 128 vulkanen actief en gelden er 65 als gevaarlijk. Op de pacifische plaat ligt bijna de hele grote (stille) oceaan!
  • Antartische plaat. Op deze aardschol ligt Antarctische Oceaan en het continent Antarctica.
  • Zuid-Amerikaanse plaat. Deze aardschol bestaat uit Zuid-Amerika en een deel van de Atlantische oceaan. Aan de rand van deze aardschol bevindt zich één van de grootste breuklijnen, namelijk de San-Andreas breuk en die is maar liefst 970 KM lang!

Wat stoot een vulkaan uit

Bij een eruptie komen gassen, as, zand, waterdamp en gesteenten vrij. Vloeibaar gesteente wat we lava noemen. Wanneer de vloeibare magma van binnen in de vulkaan naar buiten wordt gestoten, noemen we het lava. Door verschillen in magmasamenstelling, de kracht van het uitstoten, de temperatuur en chemische, mineralogische samenstelling zijn er meerdere soorten lava. De temperatuur van lava ligt tussen de 650 °Celsius en 1200 °C. Door de verschillen in samenstelling van de lava is het mogelijk dat de lava een blauwe kleur krijgt.

Blauwe lava

De Indonesische vulkaan Kawah lien stootte neonblauwe lava uit door de pure zwavel die vrijkwam en bij verbranding een blauw-violette kleur krijgt. De as wordt door de eruptie metershoog de atmosfeer in geschoten. As is licht en komt vaak tot in de stratosfeer. Wanneer er nu een sterke luchtstroom staat verplaatst het zich over grote afstanden en ‘vervuild’ de atmosfeer. Bij een vulkaanuitbarsting komen ook vulkanische gassen vrij. Van vulkaan tot vulkaan is dit verschillend. Het grootste bestanddeel is waterdamp met gassen als CO2 (koolstofdioxide), zwaveldioxide(SO2) en methaangas

Welke invloed heeft een vulkaaneruptie voor Nederland

Het vulkaanstof van de vulkaan Eyjafjallajökull op IJsland die op 14 april 2010 tot een zware uitbarsting kwam, bestond uit uitzonderlijk hoge zwaveldioxide concentraties en vulkaanas. Dit vulkaanstof werd door sterke winden richting Europa gevoerd. Ook in Nederland was het zichtbaar. Vulkaanstof in de atmosfeer zorgt voor opmerkelijke schemeringsverschijnselen bij zonsopgang en zonsondergang. Van dieppaars, tot dieprood-oranje met heldergele banden of witte banden opgelicht vulkaanstof. Wanneer de vulkaanstof hoger in de atmosfeer zit, op enkele tientallen kilometers hoogte in de stratosfeer, is roodoranje de overheersende kleur.

Prachtige schemerkleurenPrachtige schemerkleuren
Ring van BishopRing van Bishop
Geen contrails in de lucht.Geen contrails in de lucht.

Ring van bishop

Ook midden op de dag is het vulkaanstof soms waarneembaar. Wanneer de zon zichtbaar is en er weinig vocht in de lucht zit, is er de mogelijkheid om een wazige roodbruine ring om de zon te zien: de ring van Bishop. De ring van Bishop is genoemd naar zijn ontdekker, Sereno Bisschop die in 1883 dit verschijnsel ontdekte. Het was na een zeer zware uitbarsting van de vulkaan Krakatau (is een actieve vulkaan in Indonesië). De stralen van de zon weerkaatsen dan in de zeer kleine stofdeeltjes die een vulkaan in de atmosfeer brengt.

Geen vliegverkeer

Vulkaanuitbarstingen onder de gletsjer Eyjafjallajökull op IJsland in maart en april 2010 hebben tot overstromingen (door het abrupte smelten van de gletsjer) en evacuaties op IJsland geleid, en een verstoring van het Europese vliegverkeer door een grote vulkanische aswolk tot meer dan op acht kilometer hoogte. Op 21 maart 2010 is de vulkaan na bijna 200 jaar opnieuw groots uitgebarsten. Omdat de vulkaan as bleef uitstoten en de aswolk zich verspreide boven het Europees continent werd het vliegverkeer totaal ontregeld. Dit heeft geleid tot een gehele ontregeling van het vliegverkeer in West-Europa en vliegvelden werden gesloten. De as kan namelijk vliegtuigmotoren doen uitvallen. Het bijzondere was dat er geen vliegverkeer mogelijk was en er geen contrails (vliegtuigstrepen) in de lucht te bespeuren waren. Heel bijzonder.
© 2014 - 2019 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Vulkanisme door endogene krachtenVan buiten heeft de aarde een dikke aardkorst met vele verschillende landschappen. Van binnen is de aarde echter een gro…
Werkstuk VulkanenEen vulkaan is een opening in de aardkorst, waar heet magma uit komt. Als de magma uit de vulkaan komt heet het lava. Al…
Vulkanen – wat is een vulkaan en wanneer barsten ze uit?Vulkanen – wat is een vulkaan en wanneer barsten ze uit?Op de aarde bevinden zich vele vulkanen. Een deel hiervan is rustig en barst niet uit, andere zijn actief en barsten wel…
Vulkaan informatieVulkaan informatieEen vulkaan is een berg, die is gevormd als gevolg van verschillende vulkaanuitbarstingen die in het verleden hebben pla…
Krakatau beroemdste vulkaanuitbarstingDe Indonesische stratovulkaan Krakatau is vooral bekend om zijn explosieve en allesvernietigende uitbarsting van 1883. D…
Bronnen en referenties
  • http://www.riemens.org/vulkanen/hoofdstuk_1.html
  • http://www.knmi.nl/cms/content/99805/uitstoot_van_koolstofdioxide_door_vulkanen
  • http://www.vulkanisme.nl/vulkaanuitbarsting.php
  • http://www.weer.nl/weer-in-het-nieuws/weernieuws-archief/ch/cd7e6bac428b5d7459fe6bfec599a8bb/article/luchtruim_nog_steeds_dicht_maar_waarom.html
  • http://www.weer.nl/weer-in-het-nieuws/weernieuws-archief/ch/2b36a4a944db1086a7a278cb15bcf0b2/article/ijslandse_vulkaan_blijft_actief.html

Reageer op het artikel "Vulkaanstof in de atmosfeer geeft mooie verschijnselen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 01-12-2019
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Weer
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!