InfoNu.nl > Wetenschap > Weer > Hoge bewolking of cirrusbewolking en halo's

Hoge bewolking of cirrusbewolking en halo's

Hoge bewolking of cirrusbewolking en halo's Cirrus betekent in het Latijn: haarlok, pluim of toefje. Er zijn soms vele krullen, toefjes, draden, haakjes en golfjes in de lucht. Wolken die hoog in de lucht staan en stil lijken te staan. In werkelijkheid gaan ze soms wel meer dan 100 kilometer per uur, cirrusbewolking of sluierbewolking. Cirruswolken die het licht van de zon doorlaten en zo dun zijn dat de zon een halo of een bijzon laat zien is, cirrostratus nebulus. Hoge wolken bestaan uit ijskristallen.

Hoge wolken

Wolken worden ingedeeld in de lucht, naar hoogte. Gezien vanaf het aardoppervlak waar iemand staat. Hoge wolken komen voor op 6 tot 13 kilometer hoog in de lucht en bestaan vrijwel geheel uit ijskristallen. Ze zijn bijna het hoogste van alle wolken (op de lichtende nachtwolken en parelmoerwolken na). Verder zijn er:
  • middelbare wolken. Wolken van 2 tot 6 kilometer, gezien vanaf het aardoppervlak, de lucht in. De wolken bestaan veelal uit onderkoelde waterdruppels. En
  • lage wolken. Wolken van 0 tot ongeveer 2 kilometer, vanaf het aardoppervlak de lucht in. De lage wolken bestaan vooral uit waterdruppels.

Dit artikel gaat over de hoge bewolking. Hoge bewolking, cirrusbewolking of sluierbewolking genoemd. Het zijn wolken die zoals eerder aangegeven voorkomen op een hoogte (vanaf het aardoppervlak) van 6 tot 13 kilometer. Cirrus bewolking is een belangrijke voorspeller van het weer. Dit wolkentype is vaak te zien zijn als het nog mooi weer is, maar vaak volgt er binnen 6 tot 24 uur een weersverslechtering.

Cirrusbewolking bestaat uit drie geslachten

  • Cirrus (Ci). Cirrus zijn fijne en dunne wolken, door de wind gemaakt. Wolken met een structuur die zeer rafelig is. Ze kunnen lijken op een windveer vandaar dat ze de naam ‘windveren’ kunnen hebben. Cirruswolken geven de windrichting aan op grote hoogte en geven mooi weer.
  • Cirrocumulus (Cc). Cirrocumulusbewolking of de schapenwolkjes, zijn veel kleine wolkjes die lijken op schaapjes maar ook in ribbels kunnen voorkomen De ribbels lijken veel op de zandribbels van het strand. Wanneer er cirrocumulus wolken zijn duidt dit erop dat er ander weer aan komt.
  • Cirrostratus (Cs). Een vrij dun wolkendek dat vaak de gehele hemel bedekt. De zon en maan zijn meestal nog te zien en vaak is bij dit wolkendek een optische waarneming mogelijk door een halo (gevormd door de breking en weerkaatsing van licht door ijskristallen). Het is nog droog weer maar neerslag uit deze wolk is goed mogelijk. De cirrostratusbewolking kan verdichten en overgaan naar een ander soort bewolking (altostratus) waarna er neerslag kan gaan vallen. Het spreekwoord zegt dan ook: een halo om de zon, geeft regen in de ton.

Cirrus fibratusCirrus fibratus
Cirrus als een wokkelCirrus als een wokkel
Cirrocumulus floccusCirrocumulus floccus

Cirruswolken worden onderverdeeld in vijf soorten:

  • Cirrus fibratus (Ci fib). Vezelachtig en dun draderig.
  • Cirrus uncinus (Ci unc). Vergelijkbaar met een langgerekte komma.
  • Cirrus spissatus (Ci spi). Een dichtere wolk.
  • Cirrus castellanus (Ci cas). Wolken als torentjes.
  • Cirrus floccus (Ci flo). Lijken op wattenvlokjes.

Cirrocumuluswolken worden ook onderverdeeld in vijf wolkensoorten:

  • Cirrocumulus stratiformis (Cc str). Een uitgebreide wolk in horizontale velden of lagen.
  • Cirrocumulus lenticularis (Cc len). Lenticulariswolken zijn amandelvormig of lensvormig.
  • Cumulus catellenanus. Een langgerekte wolk met torentjes en kantelen. Kasteelwolken die voorspellen dat er binnen 12 uur onweer komt.
  • Cirrocumulus floccus (Cc flo). Vezelachtige kleine wolachtige vlokjes hoog in de lucht.
  • Cirrocumulus undulatus (Ci un). Wolken met golfachtige vormen.

Cirrostratus wolken zijn dunne wolken

Net of er een waasje in de lucht zit waar de zon of de maan nog doorheen schijnt. Ze zijn onderverdeeld in:
  • Cirrostratus fibratus (Cs fib). Dunne draderige ijswolken die recht kunnen zijn of licht gebogen.
  • Cirrostratus nebulosus (Cs neb.) Nebulosus betekent nevelig.

Halo om de zon.Halo om de zon.
Halo om de maan.Halo om de maan.
Circumzenitale boogCircumzenitale boog

Cirrostratus nebulus (Cs neb.)

Halo is een verzamelnaam van lichtverschijnselen aan de hemel, in de buurt van de zon of de maan. Lichtverschijningen als een gekleurde plek, een gekleurde lijn, een halve cirkel of een hele cirkel. Het heeft als oorzaak dat het licht van de zon of de maan wordt gebroken door de zeshoekige ijskristallen (die als een prisma werken) van de cirrostratus nebulus. De nevel bestaat uit ijskristallen net als alle hoge bewolking. Mooie waarnemingen aan de hemel zijn het gevolg, zoals:

Kleine kring om maan of zon

De 22 graden halo of kleine kring is een ring rondom de zon of maan. Het is het meest voorkomende lichtverschijnsel aan de lucht en de oorsprong van de naam. Hij wordt dan ook meestal gewoon halo genoemd in plaats van kleine kring. De kring is de ene keer vaag zichtbaar en de andere keer duidelijk met de kleuren van de regenboog. Rood aan de binnenzijde, het dichtst bij de zon of maan, en naar buiten toe oranje, geel, groen, lichtblauw, donkerblauw en paars. Het licht van de zon/maan buigt door de ijskristallen van de hoge bewolking af, en geeft het verschijnsel van een kring met een straal van ongeveer 22 booggraden of graden. De naam kleine kring is ter onderscheiding van de veel zeldzamere grote kring die een straal van ongeveer 46 booggraden heeft.

BijzonBijzon
Bijzonnen en bijmanen
Heldere regenboogplekken aan beide kanten, op dezelfde hoogte, van de zon (parhelia en wanneer er één bijzon zichtbaar is, is spreken we van een parhelium). Soms zijn ze zelfs zo fel dat het lijkt of er drie zonnen zijn. De zon en de twee bijzonnen die aan beide kanten van de zon staan. Soms zijn de twee bijzonnen en de kleine kring (halo) geheel rond te zien. Wanneer de zon hoger boven de horizon komt wordt de afstand van de bijzonnen ten opzichte van de zon, groter. Ook is dit mogelijk bij de maan en dan spreken we van bijmanen. Wanneer bij de maan een bijmaan te zien is, dan is de wetenschappelijke naam paraselena en bij twee bijmanen paraselenae.

Circumzenitale boog

Een boog in de lucht die net een omgekeerde regenboog lijkt en boven de zon of de maan staat. Een boog met zuivere kleuren die aan de hemel staat. Het rode gedeelte staat naar beneden en het paarse gedeelte naar boven. Hoe hoger de zon of de maan aan de hemel staat hoe minder helder en hoe minder lang de circumzenitale boog zal zijn.

Parhelische kring of bijzonnenring

Een melkwitte kring die horizontaal door de zon loopt met de waarnemer in het midden. In tegenstelling tot de meeste andere halo’s loopt de bijzonnenring evenwijdig aan de horizon en wordt zo genoemd omdat ze behalve de zon de twee bijzonnen doorsnijdt. In zijn complete vorm omcirkelt de ring de gehele horizon. Net zoals alle haloverschijnselen, kan de parhelische kring ook bij de maan ontstaan. Dat noemen we dan bijmanenring of paraselenische kring.

Zonnezuil of lichtzuil

Lichtzuilen worden meestal veroorzaakt door reflectie van het licht tegen plaatvormige ijskristallen, die aldus als een spiegel fungeren. Vaak is dit de zon maar het kan ook de maan zijn of iets anders wat de reflectie veroorzaakt (kunstmatige lichtbronnen of water). Vooral bij de zonsopkomst of zonsondergang komt dit nog weleens voor, vandaar dat er in de volksmond wordt gesproken over een zonnezuil. Een vertikale reflectie naar boven of beneden de zon. Omdat bij opkomst en ondergang de zon een mooie rood-oranje kleur heeft is ook de zonnezuil rood-oranje.

IJskristallen

Hoge wolken bestaan uit ijskristallen. De volgende vormen van ijskristallen kunnen voorkomen zijn, plaatjes, naalden, zeshoekigen en staafjes. De vorm van de ijskristallen is afhankelijk van de luchtvochtigheid, temperatuur en luchtdruk. Zo zijn platliggende plaatjes onder meer verantwoordelijk voor bijzonnen, lichtzuilen, de circumzenitale boog en de parhelische kring. En de zesvormige kristallen onder meer voor de kleine kring. Meerdere soorten van kristallen kunnen tegelijk voorkomen, met allerlei mogelijke combinaties van halosoorten tot gevolg.
© 2015 - 2017 Rieja, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De maan en zijn andere kleuren en namenDe maan en zijn andere kleuren en namenDe maan draait om de aarde en wordt verlicht door de zon. Niet altijd zien we de maan omdat vanaf de aarde gezien de maa…
Middelbare bewolking geeft mooie kleuren en soms regenMiddelbare bewolking geeft mooie kleuren en soms regenDe zonsopgang en zonsondergang kunnen zo mooi zijn. De kleuren in de lucht kunnen dan spektaculair zijn. De mooiste kleu…
Kleuren in de lucht voorspellen het weerKleuren in de lucht voorspellen het weerDe lucht is niet alleen blauw of grijs. Er zijn momenten wanneer de lucht fel oranje is of verschillend kleuren roodtint…
De schapenwolk of cirrocumulusDe schapenwolk of cirrocumulusIedereen kijkt wel eens naar de wolken. Wolken vertellen vaak welk weer het wordt. De schapenwolkjes die we hoog aan de…
Wat zeggen de wolkenWat zeggen de wolkenDe vorm, de hoogte en kleur van wolken zeggen veel. Dreigende zwarte wolken of mooie witte wolken. Wolken tot op de gron…
Bronnen en referenties
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Cirrus_(wolken)
  • http://www.knmi.nl/cms/content/28659/hoge_cirruswolken
  • http://www.knmi.nl/klimatologie/achtergrondinformatie/H8Wolken.pdf
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Halo_(lichteffect)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/IJskristal

Reageer op het artikel "Hoge bewolking of cirrusbewolking en halo's"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

P. Bos, 13-09-2016 17:57 #1
Kan er wel een leuke Latijnse benaming voor bedenken met een mooi verhaaltje erbij, maar het blijft kunstmatig.

Voer weinig tot niets uit heel de dag en heb erdoor veel tijd over om buiten te zijn en te kijken, en je kan gewoon zien dat deze "wolken" gecreëerd worden! Reactie infoteur, 15-09-2016
Probeer een Nederlandse naam. De Latijnse zijn zo moeilijk voor al die mooie wolken. De echte wolken zeggen veel over het weer en ook de kunstmatige (vliegtuigstrepen). Blijf kijken!

Infoteur: Rieja
Laatste update: 26-09-2016
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Weer
Bronnen en referenties: 5
Reacties: 1
Schrijf mee!