InfoNu.nl > Wetenschap > Weer > IJzel en extreme ijzel in het noorden van Nederland in 2016

IJzel en extreme ijzel in het noorden van Nederland in 2016

IJzel en extreme ijzel in het noorden van Nederland in 2016 Extreme ijzel geeft een dik laagje ijs op alles. Op straten, stoepen, grassen, huizen, bovenleidingen en rails voor treinen. Het openbare leven ligt volledig stil door het ijslaagje op alles. Scholen gaan dicht en werkplekken zijn niet te bereiken. Automobilisten, fietsers, voetgangers en vrachtwagens worden aangeraden niet de weg op te gaan. Er geldt code rood, de hoogste alarmfase qua weer en het is alleen is het mogelijk om je al schaatsend te verplaatsen. Dit was in Groningen, Drenthe en Friesland de situatie van 3 t/m 7 januari 2016.

Wanneer krijg je ijzel

IJzel ontstaat wanneer er vorst in de grond zit en het gaat regenen. De regen koelt af in de lucht, tot onder het vriespunt, en als het op de koude grond komt bevriest het tot een laagje ijs. Want zodra de druppel iets tastbaars tegenkomt, zoals de grond, bevriest het. Een regendruppel heeft een vrieskern, iets tastbaar, nodig om te bevriezen. Niet alleen de grond maar alle voorwerpen die buiten te bedenken zijn. Op bomen bijvoorbeeld, bloemen, autoís, ramen en deuren. Meestal ijzelt het na een vorstperiode en de dooi invalt, maar soms is er geen sprake van dooi en kan het dagenlang regenen, wat verandert in ijzel. De meteoroloog spreekt van een ijzeldriehoek. Hoog in de atmosfeer is het dan koud en valt er bij neerslag sneeuw uit de wolken.

Hoe vormt ijzel zich?

In de winter zijn fronten vooral op grotere hoogte in de atmosfeer van belang. Sneeuw bestaat uit bevroren waterdruppels en ijskristallen. Onder de laag koude lucht, die sneeuw geeft bij neerslag, bevindt zich een laag met warmere lucht die zelfs boven het vriespunt kan uit komen. Zachtere lucht die de atmosfeer in Europa binnenkomt vanuit het zuidwesten. Koude lucht is zwaarder dan warme lucht en probeert zich onder de warmere lucht te schuiven. Valt er nu sneeuw uit de wolken, dan is de vraag hoe het aan het oppervlak komt. Aan het oppervlak waar als het ware een denkbeeldige driehoek ligt. Hoe is de temperatuur in de driehoek en hoe dik is de driehoek? Komt de driehoek tot aan de grond en heeft het niet gevroren aan de grond, dan zal het regenen. Raakt de driehoek nét niet de grond en vriest het (de regen raakt dan onderkoeld) en zit er vorst in de grond, dan zullen de regendruppels op de grond bevriezen en hebben we ijzel. Is de driehoek dun maar nog niet op zín smalst, dan bevriezen de regendruppels tot bolletjes ijs. De regen bevriest dan boven het aardoppervlak en dat noemen we ijsregen. IJsregen is relatief ruw en minder extreem glad dan ijzel. Valt de sneeuw bij de denkbeeldige driehoek aan de top of buiten de driehoek, dan sneeuwt het.

Bron: Skeeze, PixabayBron: Skeeze, Pixabay

Extreme ijzel

Het regent soms dagenlang wat verandert in ijzel. De ijslaag op alles kan wel centimeters dik worden, extreme ijzel noemen we dat. Of wanneer het vriest blijft de dikke ijsafzetting in stand tot het weer echt gaat regenen. Het voelt dan aan als warme regen. In Nederland kan ijzel voortkomen van november tot en met half maart. Gemiddeld een enkele bui of twee tot vijf dagen per jaar. Dit gebeurde in:
  • januari 1979;
  • maart 1987;
  • rond de jaarwisseling van 1995/1996;
  • januari 2016.

Extreme ijzel en ijzelramp

Wanneer het lange tijd regent, de temperatuur onder nul ligt en de regen bevriest zodat alles onder een dikke laag ijs ligt, spreken we van een ijzelramp. Een beetje wind erbij en de ellende is niet te overzien.

Ellende

Wegen worden dan onbegaanbaar, scholen gaan dicht, de economie ligt stil, mensen die zich toch op straat wagen, lopen risico op botbreuken en de stroomvoorziening valt weg door draadbreuken in de hoogspanningsmasten. De ravage onder het bomenbestand door geknakte takken was enorm en dieren veranderden in ijsklompen en anders konden ze geen voedsel vinden.

Door extreem veel ijzel bezweken hoogspanningsmast / Bron: Bogaerts, Rob / Anefo, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Door extreem veel ijzel bezweken hoogspanningsmast / Bron: Bogaerts, Rob / Anefo, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Januari 2016

Wanneer de ijzel dagen duurt en centimeters dik is, dan is het normale leven totaal ontwricht, dan spreken we van een ijzelramp. Zo ook in januari 2016. In het noorden van Nederland viel er toen in achttien uur tijd zo'n 25 tot 35 millimeter regen. Omdat de temperatuur onder nul lag, bevroor die regen. De kou hield tot halverwege maart aan. De wegen waren spiegelglad en alles was buiten bedekt met een laagje ijs. Het openbaar vervoer was ernstig ontregeld. Rijdt er wel of geen trein? Bussen reden niet en veel mensen konden niet op hun werk of op school komen. Zolang de regen veranderde in ijzel, was het onverantwoord om te rijden op spekgladde wegen voor chauffeurs, passagiers (van bussen, treinen en taxiís o.a.), ondanks het massaal strooien van zout. Post en pakketten werden niet bezorgd op plaatsen waar een onveilige situatie ontstond voor de bezorgers en de melk die bij melkveehouders de koeienmelk moesten ophalen in tankwagens, haalden de melk niet op. Ze adviseerden de agrariërs die het trof aan om de melk in de mestputten te laten lopen. In totaal ging het om 5 miljoen liter melk. De containers werden niet leeggemaakt en scholen sloten de deuren en afspraken werden verzet. Een afspraak met bijvoorbeeld:
  • het consultatiebureau;
  • de huisarts;
  • de specialist;
  • een eventuele nieuwe werkgever voor een sollicitatiegesprek.

Een geplande landelijke schaatsmarathon werd afgelast omdat de schaatsers, volgers en bezoekers de ijsbaan veilig moesten kunnen bereiken en dit door de spekgladde wegen niet mogelijk was.

Schaatsen op straat

Het komt in Nederland niet vaak voor maar wanneer het ijslaagje van ijzel dik genoeg is kan er op straat geschaatst worden. De straat als ijsbaan en van de nood een deugd maken.

Veel botbreuken

Wanneer er ijzel gevormd worden hebben de spoedeisende posten het druk. Mensen die vallen en botten breken of op het hoofd vallen. Op 6 januari 2016 overleed iemand nadat hij bij het uitlaten van de hond, was uitgegleden en op zijn hoofd gevallen was.

Weetjes

  • Gladheid door bevriezing of opvriezing kan gemakkelijk worden verward met ijzel.
  • Vogels kunnen Ďneerstortení van ijzel op de vleugels.
  • Wanneer het ijzelt en je móet echt de straat op, doe dan sokken over je schoenen of sneeuwstappers (schoenspikes). Sneeuwstappers zijn rubberen instappers voor over de schoenen en voorzien van 10 metalen puntjes (spikes) aan de onderkant.
© 2016 - 2019 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
IJzel en de onaangename verrassing van een gladde wegIJzel en de onaangename verrassing van een gladde wegElke winter komt het wel een keer voor en kunnen we van de schoonheid van de ijzel genieten. Het ijzige laagje om de tak…
IJzel en ijsregen is een reden voor code roodIJzel en ijsregen is een reden voor code roodOnderweg naar het noorden van ons land hoor je uit de autoradio dat er code rood is afgegeven voor het noorden van ons l…
Extreme weersomstandigheden tijdens IJzelramp van 1987Extreme weersomstandigheden tijdens IJzelramp van 1987Op 2 maart 1987 werd het noordoosten van ons land getroffen door een ijzelramp waarover nog lang nagepraat zou worden. I…
Het weer: verschillende vormen van neerslagHet weer: verschillende vormen van neerslagDe meest voorkomende vorm van neerslag is regen. Wanneer de druppels van de opgestegenwaterdamp te zwaar worden om in de…
De winter in Nederland: hoe komt deze tot stand?De winter in Nederland: hoe komt deze tot stand?De winter is in Nederland meestal op zijn koudst in de maanden januari en februari. Vergeleken met andere streken zoals…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Ferobanjo, Pixabay
  • http://www.weer.nl/nieuws/detail/2016-01-05-ijzeldriehoek/
  • https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/ijzel
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/IJzel
  • http://www.weerplaza.nl/weerinhetnieuws/IJzel%3A+zeer+gevaarlijk,+maar+waarom%3F/1371
  • http://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/grote-overlast-door-ijzel
  • Afbeelding bron 1: Skeeze, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Bogaerts, Rob / Anefo, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "IJzel en extreme ijzel in het noorden van Nederland in 2016"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 06-10-2019
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Weer
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!