Forensische Antropologie

Forensische Antropologie

Forensische antropologie is een wetenschappelijk specialisme waarbij men op basis van de botten van een skelet informatie weet te vergaren over een overleden persoon. Dit is vooral van belang voor politieonderzoek, maar ook archeologen hebben er baat bij. Dankzij t.v.-series als 'Bones' en 'CSI' heeft deze tak van wetenschap meer bekendheid gekregen.Toch zullen de meeste mensen niet precies weten hoe de forensisch antropoloog werkt. Hieronder volgt een beschrijving.
Artikelindeling (interne links)

De forensisch antropoloog

Botten worden soms bij toeval gevonden, bijvoorbeeld op een bouwplaats, maar kunnen ook doelbewust worden opgegraven in het kader van een politieonderzoek of een archeologisch project. Normaal gesproken worden dergelijke beenderen aangeboden aan een forensisch antropoloog voor nader onderzoek.
In Nederland zijn forensisch antropologen eigenlijk altijd verbonden aan een universiteit, waar vandaan ze fungeren als consultant voor lijkschouwers, gerechtshoven, archeologen en soms ook voor identificatieteams van massagraven.

Als eerste bepaalt de antropoloog of de botten inderdaad menselijk zijn of toch dierlijk. Vaak is dat snel duidelijk, maar niet altijd. Sommige dieren hebben botten die sterk lijken op bepaalde botten uit het menselijk lichaam.

Weet men het zeker dan zal de forensisch antropoloog door onderzoek, meting en vergelijking proberen om leeftijd, geslacht, lengte en ras van de menselijke resten te bepalen. Vaak lukt het ook om een doodsoorzaak of medische geschiedenis vast te stellen.

In het geval van een politieonderzoek kunnen deze gegevens helpen bij het identificeren van het slachtoffer en kan men hopelijk bepalen of er al dan niet een misdrijf is gepleegd en zo ja hoe. Bij archeologisch onderzoek kan men meer te weten komen over de mensen die in een bepaalde tijd op een bepaalde plaats leefden. In beide gevallen worden echter grofweg dezelfde, hieronder beschreven onderzoeken gedaan.

Leeftijd bij overlijden bepalen

Het eerste dat de forensisch antropoloog onderzoekt is de leeftijd die de eigenaar van de botten ongeveer had bij overlijden. Dat kan door enerzijds groeikenmerken en anderzijds slijtage van de beenderen te bekijken.

Groeikenmerken
Zolang kinderen of jongeren nog in de groei zijn, is dat terug te zien aan hun botten. De staat van een (melk)gebit kan bijvoorbeeld veel zeggen over de leeftijd van een kinderskelet.

De belangrijkste aanwijzingen worden echter geleverd door kraakbeen. Jonge kinderen hebben nog veel kraakbeen in hun lichaam. Vanaf de tienerjaren worden de botten echter dichter en groter en groeien ze naar elkaar toe, waardoor het kraakbeen verdwijnt. Dit proces heet ossificatie. Het doet zich op 800 punten in het lichaam voor en gaat nog vrij lang door; het sleutelbeen is vaak pas rond het 28ste jaar volgroeid. Dankzij deze punten van ossificatie kan men de leeftijd van een jong skelet behoorlijk goed benaderen.

Slijtage
Bij een ouder skelet zijn het juist sporen van slijtage en achteruitgang die een leeftijd weggeven. Daarbij kan men kijken naar botsplintertjes die bij de randen van wervels verschijnen, de staat van het gebit en eventueel artritis bij de gewrichten.
Oudere vrouwen hebben vaak last van osteoporose dat kapotte wervels veroorzaakt. Hoe meer bovengenoemde zaken zich voordoen, hoe ouder de persoon in kwestie was.

Het geslacht van een skelet bepalen

Het verschil tussen mannen en vrouwen is het beste terug te vinden bij de schedel en de heupen.
  • Vrouwenheupen zijn gebouwd om baby's in te dragen en zijn dus breder dan die van mannen. Ook de holte in het bekken is bij vrouwen beduidend ruimer. Je hoeft helemaal geen specialist te zijn om het verschil te zien.
  • De schedel daarentegen is juist bij mannen op drie plekken geprononceerder dan bij vrouwen. Dit zijn de rand boven de ogen, een bot onder de oren en de zogeheten occiput (het bot onder aan de achterkant van de schedel). Bij de laatste twee plaatsen komt dat omdat daar spieren hechten.

Als er geen schedel of heupbeenderen zijn gevonden, wordt het bepalen van het geslacht een stuk lastiger, maar niet onmogelijk. Het hangt dan af van de spierontwikkeling. Daar waar sterke spieren waren gehecht zijn botten vaak meer ontwikkeld. Mannenbeenderen zijn daaraan te herkennen, al moge het duidelijk zijn dat er een schemerzone is waar zowel sterke vrouwen als minder sterke mannen in vallen.

De lengte van een skelet schatten

Bij een compleet skelet kan men op twee manieren de lengte schatten. Om te beginnen kan men het geraamte reconstrueren en dan de lengte opmeten. Men kan echter ook de lengte van de relevante botten bij elkaar optellen. Bij volwassenen komt daar dan nog zo'n 10 tot 11 centimeter bij voor het ontbrekende bindweefsel. Bij kinderen is dat iets meer, afhankelijk van de leeftijd.

Bij een onvolledig skelet kan men bepaalde botten gebruiken om een schatting te maken van de lengte. Met name het dijbeen kan een goede indicatie geven, want afhankelijk van ras en geslacht zijn de meeste mensen ongeveer 2 ¾ keer zo lang als hun dijbeen.

Raskenmerken bepalen

Men kan het ras van de overledene bepalen met behulp van de schedel, omdat vooral daar sterke onderlinge verschillen zijn. Hoewel er natuurlijk ook de nodige tussenvormen mogelijk zijn. In het algemeen gelden echter de volgende kenmerken:
  • Aziaten: lange schedels, brede en opvallend platte gezichten, vooruitstekende jukbeenderen.
  • Afro-Caribische mensen: lange en smalle schedels, brede neusopening, vooruitstekende kaak, grote tanden, vlakke jukbeenderen.
  • Kaukasische en Europese mensen: hoge en brede schedels, vlakke jukbeenderen, de kaak valt zelfs iets achter de verticale lijn die vanaf het voorhoofd naar beneden kan worden getrokken.

Sporen van ziekte en letsel op beenderen

Bepaalde chronische ziekten kunnen de botten blijvend aantasten. Tevens kunnen ze tijdelijk beschadigd worden door geboorteaandoeningen, sommige infectieziekten en verschillende soorten kanker.
Beroepsziekten zijn soms ook terug te zien aan een geraamte. Dat is vooral het geval bij zware beroepen, waarbij veelvuldig druk wordt uitgeoefend op bepaalde gewrichten. Dat kan bijvoorbeeld artritis veroorzaken

Belangrijker nog voor het forensisch onderzoek is eventuele letselschade, zoals gebroken botten. Dat laat altijd zichtbare sporen na en is vaak een grote hulp bij het identificeren van een lichaam.

De doodsoorzaak vaststellen

Geweld laat haast altijd sporen na op het skelet. Kogels gaan ook door botten heen en snij- of hakwapens laten markeringen achter in het bot. Algemeen bekend is de schade die stompe voorwerpen veroorzaken in schedels. Bij dit laatste zal de forensisch antropoloog moeten bepalen of de klap daadwerkelijk dodelijk was of niet.

Gewone breuken in het skelet kunnen ook op geweld wijzen, maar kunnen evengoed na de dood zijn ontstaan. In dat geval moet de forensisch antropoloog proberen uit te zoeken om welk van de twee mogelijkheden het gaat. Dat is niet gemakkelijk maar er zijn mogelijkheden, want droge botten breken anders dan levende.

Natuurlijk hoeft geweld niet de doodsoorzaak te zijn. Eventueel kunnen de hierboven genoemde sporen van ziekte en/of letsel een alternatieve oorzaak aanwijzen. Als die er echter ook niet zijn wordt het moeilijk. In het geval van een politieonderzoek is het dan natuurlijk de vraag waarom de betreffende botten begraven waren. Maar dat is aan de recherche om uit te zoeken, niet aan de forensisch antropoloog.

Dr. Temperence Brennan, beter bekend als 'Bones' uit de gelijknamige serie is een creatie van schrijfster Kathy Reichs. Zij is zelf ook forensisch antropologe, zodat haar boeken dus gebaseerd zijn op haar eigen praktijkervaring. Deze boeken zijn zeker aan te raden voor mensen die meer willen weten over het werk van een forensisch antropoloog.

Opleidng tot forensisch antropoloog

Forensisch antropoloog wordt je niet zomaar. Je moet er een lange universitaire loopbaan voor afleggen, waar ook een promotie bij komt kijken.
Het begint met het afronden van een geschikte basisstudie. Daarvoor zijn meerdere mogelijkheden zoals medicijnen (met als specialisatie bijvoorbeeld anatomie of fysiologie), biomedische wetenschappen, biologie, archeologie of misschien antropologie of scheikunde. Daarna heb je een vervolgstudie nodig, bijvoorbeeld een masteropleiding in archeologie antropologie of de biologie van de mens. Hierna kun je dan promoveren met een doctoraalscriptie in de forensische antropologie.
Daarna pas kun je aan het werk als forensisch antropoloog.

Het werk is met name geschikt voor mensen die een interesse voor biologie, geschiedenis, antropologie en archeologie combineren.

Lees verder

© 2010 - 2012 Varenna, gepubliceerd in Diversen (Wetenschap) op . Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Varenna is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer informatie…

Gerelateerde artikelen
Het menselijk skelet Het skelet geeft jou lichaam stevigheid en de mogelijkheid om rechtop te staan. Ze ondersteunen de b…
Sociale en culturele antropologie Sociale en culturele antropologie: wat houdt deze tak van de sociale wetenschappen in?…
De botten van het menselijk lichaam Altijd al willen weten hoe dat ene botje nu heet of wil je weten hoe je bijvoorbeeld…
De anatomie van de voet De voet, een gewricht dat bij mensen veel te doorstaan heeft. Met zijn tweeën moeten ze een heel…
Het beenderstelsel of skelet Hoewel veel mensen bij het woord skelet direct aan ernstige misdaden en enge horrorfilms den…

Reageer op het artikel "Forensische Antropologie"

Jill, 19-02-2012 14:47
Hallo,
Ik ben Jill en ik ben 17 jaar en ik woon in België, volgend jaar moet ik kiezen wat ik ga studeren. Ik wil heel graag forensisch onderzoeker worden. Onlangs hoorde ik op het nieuws dat de studierichting biomedische laboratoriumtechnologie een goede studierichting is om als sporenonderzoeker bij de politie aan de slag te gaan. Ik heb op verschillende site gezocht welke afstudeerrichting ik moet nemen want er zijn er twee: farmaceutische laboratoriumtechnologie en medische laboratoriumtechnologie. Nu vroeg ik me af dit echt wel de goede studierichting is en welke van de twee afstudeerrichtingen ik dan moet kiezen?

Weet iemand raad? alvast bedankt! Reactie infoteur, 19-02-2012
Beste Jill,

Persoonlijk heb ik niet genoeg kijk op de zaak om een antwoord te kunnen geven op je vraag. Ik zou jou echter ook willen verwijzen naar de volgende website: www.karvadi.be. Dat is een site van een Belgische forensisch onderzoekster die er meer vanaf weet. Zo te zien kun je je vraag ook aan haar stellen.

Succes,
Varenna

Tineke, 31-08-2011 15:58
Hallo,

Ik studeer momenteel biomedische wetenschappen aan de VUB in België. Ik zou over een paar jaar echter naar Nederland gaan om de master Forensic science te volgen in Amsterdam. Mijn vraag is nu omdat ik op deze site heb gelezen dat een goede basisopleiding noodzakelijk is, welke procedure ik nu precies moet volgen.
Ik heb al verscheidene maal contact opgenomen met universisteiten maar niemand kan mij duidelijk zeggen wat ik moet doen om forensische antropoloog te worden.

Kan iemand helpen? Reactie infoteur, 31-08-2011
Beste Tineke,

Laat me je om te beginnen aanraden om de andere reacties bij dit artikel ook te lezen. Wellicht wordt je daar ook al iets wijzer van.
In ieder geval is biomedische wetenschappen een goede basisstudie voor forensisch antropoloog, dus daar hoef je jezelf geen zorgen over te maken. Je hebt toch een goede medisch/biologische basis nodig.
Persoonlijk kan ik niet beoordelen of de forensische master in Amsterdam ook een goede vervolgstudie is voor forensisch antropoloog, want daarvoor heb ik te weinig verstand van zaken. Tot dusver heb ik ook geen goed idee gekregen hoe anderen daarover denken. Het is nog een betrekkelijk nieuwe master, dus misschien komt de onzekerheid daardoor.
Andere masters die in principe wel als geschikt worden gezien voor forensisch antroploloog staan in het artikel.
Het enige dat ik verder nog weet is dat er aan de universiteit van Tilburg forensisch antropologen verbonden zijn. Dus misschien kun je daar toch meer informatie krijgen.

Succes en vriendelijke groeten,
Varenna

Varenna, 12-03-2011 21:59
Bij deze moet ik terugkomen op dingen die ik bij eerdere reacties heb geschreven. Het blijkt dat er inmiddels wél een masteropleiding forensische wetenschappen wordt gegeven aan de UVA in Amsterdam. Kijk voor meer informatie op: www.studeren.uva.nl/ma-forensic-science.

Let wel: dit is een algemene studie forensische wetenschappen, waar het vak forensische antropologie vooralsnog niet onder valt. Het studietraject voor forensische antropologie zoals beschreven in het artikel blijft hetzelfde.

Mijn excuses voor de verkeerde informatie.
Varenna (infoteur)

Fien, 09-02-2011 14:29
Ik ben 17 jaar en zou doodgraag later forensische antropologie doen. Alleen weet ik helemaal niet welke opleiding ik hiervoor moet volgen en als er toekomst is in dit vak. Ik weet dat er in Nederland een masteropleiding voor bestaat maar het buitenland is geen optie ( ik woon in België). Nog een ander probleem is dat ik niet weet waarop de nadruk ligt in deze richting (wiskunde, chemie, fysica, biologie...). Ik ging oorspronkelijk geneeskunde studeren maar ik stootte plots op forensische antropologie. Kan iemand me helpen? Reactie infoteur, 09-02-2011
Hoi Fien,

De informatie over de opleiding tot forensisch antropoloog zoals die in het artikel hierboven staat, is ook op België van toepassing. Het is zelfs internationaal zo. Nergens bestaat er een aparte opleiding tot forensisch antropoloog, zelfs niet in de VS. Het is altijd een promotietraject dat pas gevolgd kan worden nadat er andere bachelors en masters zijn gehaald. Lees wat dat betreft ook de andere reacties bij het artikel en de antwoorden die ik daarop heb geschreven. Dan wordt je vanzelf al veel wijzer.

In ieder geval is het zo dat geneeskunde wel geldt als een geschikte basisopleiding, zeker als je een toepasselijke specialisatie kiest. Je kunt dat in principe dus nog steeds gaan doen en uiteindelijk forensisch antropoloog worden. En anders zijn biomedische wetenschappen misschien ook iets voor jou.

Wel denk ik dat je rekening moet houden met het idee dat de spoeling inderdaad dun is. Maar het is een lang traject, dus sowieso alleen geschikt voor volhouders.

Lien, 08-02-2011 11:19
Ik ben nu bezig met mijn bachelor biomedische wetenschappen in België. Forensische antropologie lijkt mij heel interessant. Ik vroeg me af of je met een master in de biomedische wetenschappen een goede basis hebt voor forensisch onderzoek of bestaan er andere opleidingen die hiervoor beter geschikt zijn? Ik dacht dat er in Nederland een specifieke opleiding forensisch onderzoek bestond, maar kan je vanuit biomedische wetenschappen ook forensische antropologie doen, want ik zou graag mijn studies afmaken? Reactie infoteur, 08-02-2011
Hoi Lien,

Voor forensische antropologie zijn biomedische wetenschappen in ieder geval prima (zie ook de reactie van Michael onder mijn artikel). Na een master hierin kun je het promotietraject tot forensisch antropoloog volgen.

Hoe dat met forensisch onderzoek in het algemeen zit weet ik niet.
Ook in Nederland zijn er geen forensische masteropleidingen, alleen maar (tot dusver) een bachelor in Amsterdam. Voor een masteropleiding tot forensisch onderzoeker zul je naar Schotland of de VS moeten. Zie daarvoor ook het webadres dat ik bij de reactie van Sharon heb vermeld.

Succes!

Sharon, 20-01-2011 21:05
Hallo

Ik ben Sharon, ik ben 17 en woon in België. Ik ben momenteel druk bezig met het uitpluizen van welke studierichting ik volgend jaar wil gaan doen. Forensische antropologie lijkt me heel interessant en ik vraag me ook al een tijdje af hoe je tot dit beroep kan komen.
Ik heb een beetje opzoek werk gedaan en vroeg me af of je er bijvoorbeeld zou kunnen komen door een bachelor in de criminologische wetenschappen te doen met een master in criminologische wetenschappen of eventueel een master in sociale en culture antropologie.
Ik heb al ontdekt dat er geen specifieke opleiding in deze richting is in België dus ik zoek naar alternatieven.
Kunnen jullie mij vertellen of dit een mogelijkheid zou zijn?

Met vriendelijke groeten. Reactie infoteur, 21-01-2011
Hoi Sharon,

Voor zover ik heb begrepen geldt voor België hetzelfde traject als voor Nederland. Dus datgene dat in het artikel staat over de opleiding tot forensisch antropoloog en datgene dat in de reactie staat van Michael gaat ook op voor België.

Of criminologie ook als een goede basis kan tellen weet ik niet. Bachelors en masters in deze richting bestaan in Nederland nog maar heel kort en in België volgens mijn bronnen nog niet. Ik durf daar dan ook niks over te zeggen.
Misschien echter wordt je iets wijzer van de volgende website: www.karvadi.be.

Vriendelijke groeten,
Varenna

Michael, 08-12-2010 19:46
Graag wil ik hier nog aan toevoegen dat ook de studie archeologie (met name in Leiden door het minorenaanbod) een goede basis biedt voor een forensisch antropoloog. Ik zou zelfs zeggen dat archeologie, biomedische wetenschappen, biologie en geneeskunde nog de beste basis bieden voor een master en promotietraject in dit gebied. Reactie infoteur, 09-12-2010
Bedankt voor je reactie. Ik ben blij dit horen, want ik vroeg het me al af. Helaas echter lieten mijn bronnen maar weinig los over de archeologische kant van het vak . Maar ik kan me voorstellen dat het wel degelijk een grote rol speelt.

Chantal van der Straeten, 08-10-2010 09:11
Hallo,

ik ben chantal en ik ben 14 jaar ik wil graag forensisch antropoloog worden maar ik weet niet welke opleiding je daar voor nodig hebt kunnen jullie mij daar meer over vertellen?

mvg chantal Reactie infoteur, 08-10-2010
Hoi Chantal,

Goed dat je je vraag stelt. Als auteur van dit artikel heb ik gemerkt dat meer mensen met deze vraag zitten. Vandaar dat ik een tijdje bezig ben geweest om het antwoord te achterhalen, zodat ik dat aan het artikel kan toevoegen. Het punt met forensische antropologie is namelijk dat er geen directe opleiding voor is. Je moet een lange weg gaan en verschillende stappen ondernemen voordat je jezelf forensisch antropoloog kunt noemen. Daarom is het een beetje een verhaal en kan ik het niet zomaar zeggen. Op dit moment is het echter zo dat ik al wel weet waar ik de juiste informatie kan krijgen, maar dat ik deze nog niet in mijn bezit heb. Mijn verwachting is echter dat ik over een week of 3 het artikel heb aangepast. Als het zover is zal ik je wel even een persoonlijk mailtje sturen.

Groeten,
Varenna

Bronnen en referenties
  • Richard Platt - 'Crime scene. Handboek voor forensisch onderzoek'. Houten 2004
  • D.P. Lyle - 'Forensisch onderzoek voor dummies'. Amsterdam 2008
Infoteur: Varenna
Rubriek: Wetenschap / Diversen
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 8
Schrijf mee!