De structuur van de aarde: De oppervlakte

Ongeveer 71% van het aardoppervlak bestaat uit water, waarvan de helft wordt ingenomen door de Stille of Grote Oceaan. De met land en water bedekte gebieden op aarde zijn niet gelijkmatig verdeeld. Op het noordelijk halfrond (boven de evenaar) overheerst het land. Op het zuidelijk halfrond domineren de oceanen. Over samenstelling en dikte van de aardkorst, de aardmantel, de dampkring en de geringe hoeveelheid zoet water op aarde gaan we dieper in.

De samenstelling van de aardkorst

Bij een lichaam zo groot als een planeet gedraagt vaste materie zich vrijwel als een vloeistof. Door de zwaartekracht ontstaat nabij het middelpunt van de aarde een concentratie van zware metalen als nikkel en ijzer. Lichtere materialen, zoals gesteenten, 'drijven' als een korst aan het oppervlak. De aardkorst zelf bestaat uit lichtere en zwaardere delen, die ten opzichte van elkaar bewegen. Men moet zich de werelddelen voorstellen als vlotten van lichter materiaal die drijven op de zwaardere, er onder gelegen aardmantel. Deze verschillende lagen die samen de aardbol vormen, voeren onderling langzame bewegingen uit ten gevolge van drukverschillen.

De korst ligt boven de aardmantel en is het oppervlak waarop wij leven. In verhouding met de andere aardlagen is deze laag veel dunner. Zij drijft als het ware op de zachtere, dichtere mantel. De korst bestaat uit vast materiaal, maar dit materiaal is niet overal hetzelfde. Je hebt de oceanische en de continentale korst.

Oceanische korst
De naam zegt het al, deze korst ligt natuurlijk onder de oceanen. Hier is de korst zes tot elf km dik. De gesteenten van de oceaankorst zijn in verhouding met de continentale korst erg jong, niet ouder dan tweehonderd miljoen jaar. Het materiaal waaruit de oceanische korst bestaat is voor het grootste deel basalt. Basalt is een donker, fijnkorrelig vulkanisch gesteente. Het wordt gevormd uit zeer vloeibare lava die snel afkoelt. De korrels zijn zo fijn dat ze alleen onder een microscoop zichtbaar zijn.

Continentale korst
Als je de wereldbol bekijkt dan zie je dat het aardoppervlak uit heel veel water bestaat (voor 71%). De overige 29 % bestaat uit land. In grote lijnen kun je het land onderverdelen in zes grote stukken, ook wel continenten genoemd. De verschillende continenten - naar aflopende grootte gerangschikt - zijn: Eurazië (Europa en Azië samen), Afrika, Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Antarctica en Australië. In het verleden is de verdeling in continenten anders geweest . De aardkorst is onder de continenten het dikst, gemiddeld dertig tot veertig km met een maximum van zeventig km. Een grote bergketen als de Himalaja, die een hoogte bereikt van bijna negen km., strekt zich naar beneden uit tot op diepten van vijftig tot zestig km. De continentale korst is ouder dan de oceaankorst, sommige gesteenten zijn wel 3,8 miljard jaar oud. De continentale korst bestaat voornamelijk uit oergesteente en is te verdelen in twee lagen. De bovenste helft bestaat voornamelijk uit granietachtige gesteenten, terwijl de onderste helft uit basalt en dioriet bestaat. Graniet is lichtgekleurd, grofkorrelig magma. Dioriet ook, maar het is schaarser dan graniet en wordt waarschijnlijk gevormd door onzuiverheden in het granietmagma.

Samenstelling landoppervlak van de aarde

Het land bestond eens uit kaal gesteente. Weersinvloeden deden de bovenste lagen verpulveren en het gruis vormde samen met rottingsprodukten zachte grond. Nieuw gesteente wordt doorlopend gevormd. Zo ontstaat uitvloeiingsgesteente bij het afkoelen van gesmolten materiaal uit het binnenste van de aarde en sedimentsgesteente wordt gevormd door langzame opeenhoping en hevige samenpersing van grote bedden geërodeerd (afgesleten, verpulverd) materiaal.

Het water op aarde

Het zoute water van zeeën en oceanen bedekt 71% van het aardoppervlak. Zeker 97% van al dat water op aarde is zout. De resterende 3% is zoet en driekwart ervan wordt vastgehouden in de ijskappen van de polen. Nog eens een tiende deel van het zoete water bevindt zich te diep onder de grond om nuttig te kunnen worden gebruikt. Het restant, slechts drieduizendste deel, bevindt zich in de bodem alsmede in bronnen, rivieren en meren. Van deze fractie van het totaal is al het leven op het land afhankelijk.

De dampkring

De aarde is omgeven door haar dampkring, een gasvormige omhulling van honderden kilometers hoogte. Het merendeel van de gassen is geconcentreerd in de onderste laag van de dampkring. De lucht die wij inademen bestaat uit een vrijwel constant mengsel van stikstof (78%), zuurstof (21%) en sporen koolzuurgas, argon en andere edele gassen.

De dampkring bevat ook een grote maar variabele hoeveelheid waterdamp, die steeds opstijgt van de aarde. Zij blijft in de lucht totdat zij weer condenseert in de vorm van druppels en wolken. Wanneer de lucht voldoende afkoelt, kan zij niet alle waterdamp meer bevatten, zodat deze neerdaalt in de vorm van regen, sneeuw of hagel. Zodoende is er een voortdurende circulatie van water tussen aarde en dampkring. © 2008 - 2009 Staal, gepubliceerd in Natuurkunde (Wetenschap) op 07-04-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Samenvatting de Geo Systeem aarde, H1 havo examenstof: Hoe ziet onze aarde er van binnen uit? Welke processen vinden er plaats onder onze voeten? De aarde lijkt een rustige planeet, maar dit is slechts bedro…
• Over berg en dal: Doet het woord “bergen” jou ook dromen? Denk jij dan meteen aan vakantie, prachtige vergezichten, wandeltochten, skiën of bergbeklimmen? Dan weet ik bijna zeker dat je in een vlak land leef…
• Stollingsgesteenten: Stollingsgesteenten zijn kristallijnen of glasachtige die zijn ontstaan door afkoeling en stolling van vloeibaar gesteente. Dit stollingsproces kan diep in de aardkorst plaatsvinden, maa…
• De Aarde (aardbol): De aarde. Wanneer ontstond de aarde eigenlijk? Waarom is de aarde rond? Hoe groot is de aarde? Wat zit er binnenin de aarde? Hoeveel oppervlakte land is er in totaliteit op aarde? Wie maa…
• Het ontstaan van de aarde; het zonnestelsel: Een gedeelte van de brandende stoffen die bij de oerknal werden weggeslingerd, is samengeklonterd en heeft onze zon gevormd. De zon is een gigantische vuurbal van…