Een brinicle, een dodelijke ijsvinger

Een brinicle, een dodelijke ijsvinger De natuur zit vol uitdagingen en verrassingen. Sommige van die verrassingen worden met blijdschap begroet, bij andere wil je zo ver mogelijk uit de buurt blijven. Zo bestaat er een ijskoude onderwater-tornado, met een angstwekkend effect: alles waar die mee in aanraking komt bevriest. We hebben het over een ijsvinger, een brinicle.

Tornado

Een tornado kan een vreeswekkend natuurverschijnsel zijn. Door een combinatie van luchtdruk, vochtige lucht en temperatuurverschillen kunnen er zware depressies ontstaan waarbij enorme windsnelheden worden bereikt. Raakt zo’n depressie de aardbodem, dan worden de voorwerpen op zijn pad, soms zelfs mensen, auto’s en huizen, speelballen die door de wind worden opgepakt en met verwoestend effect weer neergegooid. Een krachtige tornado laat een pad van totale vernieling achter. Meestal blijven de effecten van een tornado beperkt tot sporen op het land, soms op zee. Maar er bestaat ook een ijskoude onderwater-variant die dodelijke effecten heeft.

De vorming van ijs

Als de temperatuur van water beneden de 0 graden Celsius komt, dan bevriest het en wordt het ijs. Tenminste, zo werkt het met zuiver water in de vrieskast. Op de sloten, plassen en meren buiten kan in de winter de ijsvorming door de verontreiniging van het water ook een beetje onder het vriespunt beginnen. In de winter kennen we het effect van zout op wegen die bedekt zijn met een dun laagje ijs. Het zout doet het ijs weer smelten, het verlaagt het vriespunt van water. Hoeveel het vriespunt wordt verlaagd is afhankelijk van de hoeveelheid zout, maar zal vaak rond de vier tot zes graden liggen. Het vriespunt van zout water ligt dus een stukje lager dan het vriespunt van gewoon water. Dat verklaart ook waarom je in de winter als het streng vriest niet meteen bevroren golven in de zee aan het strand ziet. Zeewater bevriest nog niet bij 0 graden Celsius, maar pas als het nog een aantal graden kouder is. Een andere factor die bevriezing van het water tegenhoudt is beweging. Water dat sterk in beweging is krijgt minder de kans om tot ijs te kristalliseren.

De brinicle is gevormd / Bron: BBCDe brinicle is gevormd / Bron: BBC

Een dodelijke ijsvinger, de brinicle

In koude streken kan de luchttemperatuur boven het zeewater zakken tot beneden de 20 graden onder het vriespunt. Het zeewater zelf is dan misschien één à twee graden onder 0. Omdat het zeewater zout is, zal het bij die temperatuur niet bevriezen. Door het relatief warmere zeewater komt er een luchtstroom op gang, waarbij warmte-uitwisseling plaatsvindt. Aan de onderkant van deze luchtstroom is het erg koud en hier ontstaat een laag ijs. Dit ijs bevat een hoge concentratie aan zout. Het zoute ijs zakt terug in het water. Omdat het proces boven water doorgaat, kan de ijskolom van bovenaf doorgroeien. Het ijs, dat sterk geconcentreerd is, wordt naar beneden geduwd en veroorzaakt onder water een kolom sponzig, zout ijs. Met een Engelse term wordt dit brinicle genoemd. Brine is het Engels woord voor pekel, icle geeft het ijzige aan. Ofwel: een zoute kolom van ijs, vandaar de wat populair klinkende Nederlandse aanduiding ijsvinger.

De brinicle heeft de bodem geraakt en laat een bevroren spoor na / Bron: BBCDe brinicle heeft de bodem geraakt en laat een bevroren spoor na / Bron: BBC

Dodelijke effecten van de ijskolom

Als het proces waarbij de brinicle wordt gevormd langer doorgaat en de zee hier ter plekke niet zo diep is, kan de ijskolom de bodem raken. Bedenk dat de ijskolom temperaturen kan bereiken die overeenkomen met de temperatuur boven water. Zodra de ijsvinger de bodem raakt kan ook deze bevroren raken. Dat heeft onmiddellijk consequenties voor het leven op de zeebodem op deze plek. Vissen kunnen wegzwemmen, voor zeesterren of zeekrabben kan de brinicle de dood door bevriezing betekenen.

Waar komen ze voor?

Een brinicle ontstaat niet zomaar. Het water moet er tamelijk stil voor staan, golfstromingen kunnen het ontstaansproces van de brinicle verstoren en verbreken. Bovendien moet de temperatuur van het zeewater zelf ook onder het vriespunt van water komen. Dat betekent dat meteen de Noordzee afvalt, hier zal geen brinicle ontstaan. Voor een brinicle moet je dus echt naar extreem koude zeeën, zoals het gebied rond Antarctica of rond de Noordelijke IJszee rond het Noordpoolgebied.

Frozen Planet

In 2011 maakte de BBC opnamen voor de serie Frozen Planet. Het team dat hiervoor opnames maakte was zo gelukkig het ontstaan van zo’n brinicle te observeren en te filmen in het gebied rond Antarctica. Dit fragment is uiteraard in Frozen Planet te zien, maar op YouTube is hiervan een filmpje verschenen.
© 2015 - 2020 Hansvg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Waar op aarde komen tornado´s voor?Waar op aarde komen tornado´s voor?Een tornado kan overal op aarde voorkomen, vooral daar waar enorme onweersbuien ontstaan. In Noord-Amerika, in de Tornad…
Tornado's in AmerikaTornado's in AmerikaDe Verenigde Staten heeft jaarlijks de meeste tornado's ter wereld. Tornado’s komen vooral voor in het centrale deel van…
Een hittegolf geeft veranderingen rond de NoordpoolEen hittegolf geeft veranderingen rond de NoordpoolEen hittegolf in Nederland is wanneer het vijf dagen of meer 25 graden is, waarvan drie dagen 30 graden zijn of meer. Ne…
Wat is een tornado?Wat is een tornado?Wat is een tornado? Wat is een kenmerk van een tornado? Hoe kan het dat wij een tornado kunnen zien? Wat zijn de windsne…

Boomschuim, een bijzonder natuurverschijnselBoomschuim, een bijzonder natuurverschijnselBoomschuim bestaat uit klodders schuim onderaan de stam van een boom. Het schuim ontstaat doordat sappen uit de boom gaa…
Maansverduistering, bloedrode maan, supermaan en blauwe maanMaansverduistering, bloedrode maan, supermaan en blauwe maanDe maan kan verschillende kleuren hebben of met verschillende kleuren benoemd worden. Elke maand is er een volle maan en…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • http://www.ad.nl/ad/nl/5596/Planet/article/detail/3047520/2011/11/23/IJsvinger-des-doods-voor-het-eerst-gefilmd.dhtml
  • http://www.bbc.co.uk/nature/15835017
  • Foto's: BBC, documentaire Frozen Planet
  • Afbeelding bron 1: BBC
  • Afbeelding bron 2: BBC

Reageer op het artikel "Een brinicle, een dodelijke ijsvinger"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Hansvg
Laatste update: Maart 2020
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Natuurverschijnselen
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!