InfoNu.nl > Wetenschap > Techniek > Corneliszoon: Uitvinder van de Zaagmolen

Corneliszoon: Uitvinder van de Zaagmolen

Er had geen gouden eeuw geweest zonder zaagmolen. Boven Amsterdam lag het eerste industriegebied in de wereld. Krelis Lootjes uit Uitgeest heeft een belangrijke rol gespeeld in de vaderlandse geschiedenis. In dit artikel lees je meer over zaagmolens. Wist je dat de Amerikanen de Zaanstreek het eerste industriële gebied ter wereld noemen? Dat komt omdat de zaagmolens er in grote hoeveelheden stonden.

Inhoud:


Molens, geen Nederlandse uitvinding

Molens zijn er al heel lang. Minimaal 2500 jaar terug kende men molens. Chinezen, Grieken en Perzen hebben twee millennia geleden al molens gebouwd. De zaagmolen is een belangrijke uitvinding die ongeveer 400 jaar terug is gedaan. Door windkracht kon men het zagen versnellen waardoor er meer gebouwd kon worden. Een handzager uit Uitgeest die zich Krelis Lootjes liet noemen kwam op het idee om een krukas te bevestigen aan een molen. Officieel heette hij Corneliszoon.

Zaanstreek, het eerste industriegebied ter wereld

In 1594 heeft Cornelis Corneliszoon in Uitgeest een zaagmolen gebouwd. Hij had een jaar eerder patent erop aangevraagd. De zaagmolen was al bekend van tekeningen. Maar Corneliszoon bedacht de krukas waardoor hij geoptimaliseerd werd voor gebruik. Historici zeggen dat de Zaanstreek het eerste industriegebied ter wereld was door de uitvinding van de zaagmolen. Er was in de 17e eeuw vooral een scheepsbouwindustrie in de Zaanstreek. Er stonden 900 zaagmolens. Mede door deze scheepsbouw kon de VOC zijn plannen realiseren om geld te verdienen in de scheepvaart. Dus de uitvinding van Corneliszoon is zeer belangrijk geweest voor de Nederlandse geschiedenis.

Gouden eeuw gebouwd op windenergie

De molens werden in de 17e eeuw steeds belangrijker. Ze kregen een steeds uitgebreidere toepassing. In de 17e eeuw waren er: zaagmolens, oliemolens, meelmolens, pompmolens, hennep kloppende molens (om zeilen te maken), papiermolens, kleurstofmolens en pelmolens. De gouden eeuw is door windenergie voort gedreven.

Europa omarmt de zaagmolen

De zaagmolens werden snel algemeen gebruik in Europa. In bergachtige gebieden werd de krukas van Corneliszoon door een watermolen aangedreven. Alleen in Engeland, waar later de industrialisatie begon, duurde het iets langer voordat de handwerkslieden de intrede van een mechanisch apparaat accepteerden.

Engelands rebellie tegen de zaagmolen

In 1663 is in Engeland door een Nederlander de eerste zaagmolen van Engeland gebouwd. De molen werd direct door vijandigheid van de conventionele timmermannen verlaten. De volgende zaagmolen kwam pas 104 jaar later van de grond. De bouwer James Stansfield had in Nederland kennis over de molen opgedaan. Deze molen werd door een menigte handzagende timmermannen vernield. Daarna is de molen weer herbouwd zonder verdere vernielingen.

Bronnen

Bij de bronnen en referenties staat een link naar een Engels boek waarin te lezen is dat in 1767 de eerste Zaagmolen in Engeland is opgericht. Dit meld ik speciaal omdat sommige skepitici in de reacties hadden aangegeven dat ze het niet konden geloven dat de Engelsen 104 jaar na de Nederlanders een zaagmolen maakten. Het feit dat de Engelsen ruim een eeuw achter liepen op de Nederlanders was een belangrijke oorzaak dat ons kleine landje het zo goed deed in de 17e eeuw met de scheepsbouw en het veel gebieden in de wereld heeft ontdekt.

Lees verder

© 2007 - 2018 Tom008, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De Zaanse Schans in Noord-HollandDe Zaanse Schans, gelegen aan de Zaan in Zaanstad, is een openluchtattractie waar historisch erfgoed is bewaard. Het is…
De verbrandingsmotorEr zijn twee verschillende soorten verbrandingsmotoren te onderscheiden. Dit zijn de benzine ingespoten motoren en de di…
Antwerpen: Gouden Eeuw 1490-1530 eerste groeifaseDe ontwikkleing van de stad Antwerpen in de 16e Eeuw was grandioos. Na Parijs was Antwerpen de grootste stad ten noorden…
Antwerpen: Gouden Eeuw, 2de groeifase: 1535-1565De stad Antwerpen gaat rond 1535 voor de tweede keer groeien na de groeivertraging rond 1520 van de Gouden Eeuw van Antw…
Turbo's en superchargersTurbo’s en superchargers worden gebruikt lucht onder druk in de cilinders van een verbrandingsmotor te persen. Het voord…
Bronnen en referenties
  • http://books.google.co.uk/books?id=azEPjoGtU9gC&pg=PA208&lpg=PA208&dq=sawmill+1767+stansfield& source=web&ots=_Dsc9J5wc2&sig=XWKBdnWfDPa7MYwhziLUgou6KuA&hl=en&sa=X&oi=book_result& resnum=6&ct=result#PPA207,M1

Reageer op het artikel "Corneliszoon: Uitvinder van de Zaagmolen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Huub, 23-04-2008 14:36 #4
Zaagmolen die in Den Helder heeft gestaan op het Molenplein, ik kan geen naam van die molen vinden en ook niet wanneer die is gebouwd en door wie en wanneer hij gesloopt is.
Wie weet hier de antwoorden op?

Carina de Jong-Hoope, 07-04-2008 22:45 #3
Heren, een goede tip mijnerzijds. Kijk op de site van erfgoedpark De Hoop uit Uitgeest (www.dehoopuitgeest.nl) en leest daar meer over Cornelis. Ook is er een boek aan hem gewijd, ook dat is te vinden op genoemde site.
Daarnaast kan ik jullie nog vertellen dat er in Uitgeest een (lullig klein) straatje naar deze grote uitvinder is vernoemd en dat de plaatselijke toneelvereniging Genesius bezig is met een eenakter over Cornelis. Met even zoeken is er zeker meer over deze man te vinden.

Peter, 30-01-2008 16:09 #2
Mijn antwoord op de infoteur. Het is een geromatiseerd artikel en onderwerp. Dat mag zeker! Maar sommige feiten lijken aannemelijk, maar bronnen zie ik ervoor niet. Zoals bv. James Stransfield is niet te vinden en ik neem aan dat de Engelsen niet 104 jaar gaan wachten met het bouwen van een eigen zaagmolen als deze zaagmolen ook voor hun schepenproductie, laat staan economie, een wonder kan zijn!

Jan, 30-09-2007 16:27 #1
Geachte mijnheer/mevrouw,

Ik vind dit niet correct en aantrekkelijk :-( Ik zou veel meer willen weten over deze fantastische heer, die dit kleine kikkerlandje tot zo'n perfect land heeft gebract. Vooral in de economie. Dit vind ik een schande. Ik hoop dat dit zo spoedig mogelijk wordt verbeterd

Met vriendelijke groet,
Jan van Hagen Reactie infoteur, 30-10-2007
Jan,
Een artikel plaatsen over de uitvinder vd zaagmolen is dat een schande? Wat deze meneer nog meer heeft gedaan, daar mag je zelf een artikel over schrijven.

Infoteur: Tom008
Laatste update: 13-06-2015
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Techniek
Special: Uitvinders
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 4
Schrijf mee!