Sterrenstelsels met het blote oog herkennen

Een flonkerende sterrenhemel in een kristalheldere nacht. Er bestaat niks mooiers! Nog ontzagwekkender wordt het als je er door een verrekijker of telescoop naar kijkt! De Orionnevel en Lagunenevel zijn gigantische sterrenhopen, maar aan het nachtzwerk slechts wazige vlekjes tussen miljoenen lichtpuntjes. Weet waar je ze kunt vinden, richt er je verrekijker of telescoop op en geniet van het fenomenale schouwspel!

Hoe ontstaan sterrenstelsels

Als je op een heldere nacht naar boven kijkt, zie je een zwak oplichtende band van sterren. Dat is een arm van onze Melkweg, waarvan ons zonnestelsel deel uitmaakt. De Melkweg is een reusachtige discusvormige spiraal die bestaat uit gas, stof en meer dan 100 miljard sterren. Er zijn talloze andere sterrenstelsel- en nevels. Door het bestuderen van deze sterrenhopen heeft de wetenschap een beeld gekregen hoe de Melkweg zich ‘gedraagt’. In het centrum ervan bevindt zich een rode kern van ontelbaar veel sterren. Vanuit dat middelpunt waaieren spiraalvormige armen. De rotatiesnelheid neemt van binnen naar buiten razendsnel toe om daarna af te zwakken. De vorm en beweging ervan kun je vergelijken met een lagedrukgebied op de buienradar.

De oerknal

Volgens de wetenschap is het universum ontstaan door een enorme explosie die 15 miljard jaar geleden plaatsvond. Uit de gaswolken die van het middelpunt wegdreven, hebben de sterrenstelsels zich gevormd. Eigenlijk zijn het de geboorteplaatsen van de sterren, noem het een soort kraamkamer. De astronoom Edwin Hubble, naar wie de beroemde ruimtetelescoop is vernoemd, heeft ontdekt dat het heelal uitdijt. Aan de hand van de mate van die expansie kunnen wetenschappers het ‘allereerste begin’ uitrekenen. De oerknal-theorie wordt in de wetenschap breed geaccepteerd.

Hoe groot zijn sterrenstelsels?

Sterrenstelsels zijn onvoorstelbaar groot en staan verschrikkelijk ver weg. We zullen de Orionnevel als voorbeeld nemen. Deze enorme nevel van gassen en materie bevindt zich bijna 1300 lichtjaar van ons vandaan. Een lichtjaar is de afstand die het licht in een aards jaar aflegt. Als je bedenkt dat deze kosmische wolk pakweg 6 miljoen lichtjaar groot is, kun je je niet voorstellen dat wij die reus slechts als een wazig vlekje waarnemen. Kortom, als je ’s avonds naar boven kijkt, wemelt het er van de sterrenhopen. Alleen kun je ze niet of nauwelijks met het blote oog zien.

Sterren kijken

Als je ’s avonds naar de sterren wilt kijken, kleed je je eerst dik aan. Twee paar sokken, twee truien, eventueel handschoenen. En neem een ligstoel mee. Je zit stil, dus je krijgt het al snel koud, ook ’s zomers. Op een heldere avond zie je verspreid over de hemel ongeveer drieduizend sterren. Ze zijn onderverdeeld in 88 groepen, die we sterrenbeelden noemen. Als je lang blijft zitten, zie je de sterrenbeelden uiterst traag van oost naar west schuiven. Natuurlijk weet je dat niet de sterren bewegen, maar dat de aarde om haar as draait, waardoor het alleen maar lijkt of ze in beweging zijn. Neem ook een verrekijker mee. Liefst een die 7 x 50 vergroot. Daarmee kun je al heel veel waarnemen. Zoek in een naslagwerk foto's van de sterrenstelsels op. Dan zie je hoe ze door de ruimtetelescoop eruit zien.

Orionnevel
De Orionnevel vind je vlak onder de drie gordelsterren van het sterrenbeeld Orion, vernoemd naar de jager uit de Griekse mythologie. Deze wazige vlek is 20 lichtjaar groot en staat 1300 lichtjaar van ons vandaan. De Hubble-telescoop heeft er prachtige foto’s van gemaakt. Kijk nu met je verrekijker naar deze sterrennevel en geniet!

Zevengesternte (Pleiaden)
Deze sterrenhoop moet je zoeken in het sterrenbeeld Stier. Met het blote oog zie je een stuk of wat lichtpuntjes. Maar als je door je verrekijker kijkt, neemt het aantal spectaculair toe. Het Zevengesternte bestaat uit ongeveer 200 sterren die 100 miljoen jaar geleden werden gevormd. Alle vroege culturen kenden de Pleiaden. Er zijn dan ook veel mythen over die sterrencluster.

Praesepe (Kribbe)
Deze sterrenhoop in het sterrenbeeld Kreeft is 18 lichtjaar groot en 550 lichtjaar van ons verwijderd. De meeste sterren die je door je verrekijker ziet zijn 500 miljoen jaar oud. In deze sterrenhoop zie je geen nevel van gas en stof meer. Ook niet als je door een grote telescoop kijkt.

Lagunenevel
Deze nevel vind je in het sterrenbeeld Boogschutter en bestaat uit gigantische wolken waterstofgas. De Lagunenevel staat met 5200 lichtjaar ongelofelijk ver weg. De wazige vlek moet je zoeken met je verrekijker of telescoop. De ster die de wolk doet gloeien, zit diep verborgen in deze nevel.

Andromedanevel
Zoek dit sterrenstelsel in het sterrenbeeld Andromeda. Je ziet een wazige vlek. De Andromedanevel staat 2,2 miljoen lichtjaar van ons vandaan. Kijk nu door je verrekijker of telescoop. Je ziet dan dat het stelsel spiraalvormig is en op onze eigen Melkweg lijkt. Eind augustus kun je hem het beste zien.