InfoNu.nl > Wetenschap > Sterrenkunde > Waar komen kometen vandaan?

Waar komen kometen vandaan?

Waar komen kometen vandaan? Een komeet kan een doorsnede van wel 50 kilometer hebben en bestaat uit ijs, gas, stof en gruis. Eenmaal dicht bij de zon sublimeert een deel van de materie en vormt een langgerekte staart van miljoenen kilometers lang. In ellipsbanen doorkruisen deze kosmische 'projectielen' het zonnestelsel. Soms staan ze garant voor een indrukwekkend schouwspel aan het firmament. Waar komen de kometen vandaan? De vermeende Oortwolk bevat wellicht triljoenen komeetkernen, waarvan vele door botsingen en baanstoringen als gevolg van passerende sterren naar het centrum van het zonnestelsel of verder de ruimte in worden geslingerd. Elk jaar worden er wel honderd nieuwe kometen ontdekt. Zonder telescoop zijn ze echter niet of amper waarneembaar.

Inhoud


Het zonnestelsel – oorspronkelijk een wolk van gas en stof

'In den beginne was er slechts gas en stof...' Dit zou zomaar een passage uit de Bijbel kunnen zijn over het ontstaan – ongeveer 5 miljard jaar geleden – van het zonnestelsel, gevormd uit een wolk van gas, stof en gruis. De kosmische kraamkamer van een G2V-ster (de zon), acht planeten en talloze kleinere hemellichamen, waaronder de dwergplaneet Pluto. Ruim een miljard jaar na het ontstaan van het zonnestelsel werden de planeten nog steeds bestookt door talrijke asteroïden, kometen en ander puin die bij de vorming ervan zijn overgebleven.

Komeet Hale-Bopp, Japan, 1997 / Bron: Nagoya Taro, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Komeet Hale-Bopp, Japan, 1997 / Bron: Nagoya Taro, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
'Vallende sterren'
Inmiddels is de ontwikkeling van het zonnestelsel in een 'rustiger' vaarwater gekomen. Tegenwoordig vormt een komeet – of een vallende ster – dan ook een opvallende verschijning aan de sterrenhemel. Het staat in schril contrast met wat er in de voorbije aeonen te zien was aan het zéér dynamische firmament van de aarde.

Kometen – overblijfselen uit de begintijd

In vervlogen tijden werd een komeet als een slecht omen beschouwd. Een teken dat het einde der tijden nabij was. Kometen worden ook wel 'vuile sneeuwballen' genoemd. Ze bestaan uit ijs, gas, stof en gruis. Doorgaans cirkelen ze in een elliptische baan om de zon en ze kunnen een diameter van meer dan 50 kilometer hebben.

IJsachtige kern

Zodra een komeet het zonnestelsel binnendringt, verdampt een gedeelte van de ijsachtige kern (vaste deel van de komeet) waarbij een nevelig, gasvormig omhulsel de komeetkern omvat (coma). De zonnewind blaast deze gassen weg van de kern. De ontstane staart kan miljoenen kilometers lang worden en is altijd van de zon afgewend. De stralingsdruk is er bovendien de oorzaak van dat er naast de plasmastaart ook een stofstaart ontstaat. Kometen zijn afkomstig uit de Kuipergordel of mogelijk de Oortwolk, die beide restanten zouden bevatten uit de tijd dat ons zonnestelsel gevormd werd.

Uit de krochten van het zonnestelsel

Sinds 2006 wordt Pluto door de Internationale Astronomische Unie (IAU) niet meer als een volwaardige planeet maar als een dwergplaneet beschouwd. Waarschijnlijk is dit 'planeetje' een van de grootste uit de Kuipergordel, een ring van vele miljarden komeetkernen met een korte omlooptijd van hoogstens 200 jaar. Deze gordel strekt zich uit over een afstand van 35 tot 50 AE, tot ver achter Pluto (die er deel van uitmaakt), en bevat talloze komeetachtige objecten.

Zwaartekracht

De banen van de kometen die uit deze gordel afkomstig zijn, komen ook dicht bij de baanvlakken van de planeten. Ze hebben steevast een elliptische baan, waarbij de zwaartekracht van de grotere planeten sommige kometen in een kleinere baan dwingen. Hierdoor hebben veel van deze kometen een omlooptijd van slechts enkele jaren. Veel andere kometen komen mogelijk tevoorschijn uit de inktzwarte krochten van het zonnestelsel... ofwel de Oortwolk.

Komeet Halley, Peru, 1910 / Bron: Harvard College Observatory, Wikimedia Commons (Publiek domein)Komeet Halley, Peru, 1910 / Bron: Harvard College Observatory, Wikimedia Commons (Publiek domein)

De Oortwolk

Kometen met een lange omlooptijd van meer dan 200 jaar doorkruisen op willekeurige, chaotische wijze de planeetbanen. Naar alle waarschijnlijkheid zijn ze afkomstig uit de vermeende Oortwolk, die het zonnestelsel omringt en zich uitstrekt over een afstand van meer dan 150.000 AE. Een AE, ofwel Astronomische Eenheid, is 149,6 miljoen kilometer, de gemiddelde afstand tussen de aarde en de zon. Deze bolschilvormige (metaforische) wolk of 'nevel' bevat mogelijk triljoenen komeetachtige objecten van steen, ijs en gassen.

Baanstoringen

De Oortwolk zou het restant zijn van de protoplanetaire schijf waaruit het zonnestelsel zich ongeveer 5 miljard geleden heeft gevormd. Deze kometen worden mede door baanstoringen, als gevolg van passerende sterren, uit het zonnestelsel geslingerd of juist naar het centrum (de zon) ervan gekatapulteerd om uiteindelijk terug te keren naar de kosmische wolk die het zonnestelsel omhult.

Kometen – een zeldzaam verschijnsel?

Zoals gezegd worden er elk jaar tientallen nieuwe kometen ontdekt. Zeldzaam zijn ze dus beslist niet. De meeste zijn echter alleen met een telescoop zichtbaar. Een zeer klein aantal is met het blote oog te zien en zorgt dan vaak voor een adembenemend schouwspel. Zoals de McNaught-komeet, die in 2007 boven Zuid-Afrika opdook.

De komeet van Halley

Het betreft een van de beroemdste en meest bekende kometen. Dit 'projectiel' nadert de zon elke 76 jaar. Rond 2061 zal de komeet van Halley opnieuw te zien zijn aan het nachtelijk zwerk. De komeet Hale-Bopp was in 1996 en 1997 gedurende 18 maanden met het blote oog zichtbaar. In 1994 kwam de komeet Shoemaker-Levy-9 zo dicht bij de reuzenplaneet Jupiter dat de kern van de komeet explodeerde, waarna de brokstukken gigantische inslagen veroorzaakten op Jupiter.

Lees verder

© 2014 - 2019 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Komeet: Sneeuwbal uit de hemelKomeet: Sneeuwbal uit de hemelAl vele honderden jaren zijn mensen gefascineerd door kometen die door de ruimte heen scheuren. In hele oude culturen ko…
De Oortwolk rond ons zonnestelselRecente astronomische ontdekkingen onthullen een fascinerende structuur binnen ons zonnestelsel. Het lijkt opgebouwd uit…
De Oortwolk, een hypothetische wolk rondom het zonnestelselDe Oortwolk, een hypothetische wolk rondom het zonnestelselDe Oortwolk is een hypothese die door de astronoom Jan Hendrik Oort bedacht is. Er zijn door de jaren heen steeds meer a…
Wat draait er allemaal rond de zon?Wat draait er allemaal rond de zon?Was het vroeger vrij eenvoudig met een paar planeten, wat manen en planetoïden, is het tegenwoordig met dwergplaneten, T…
Ons zonnestelsel: het ontstaan, de planeten en de zonOns zonnestelsel: het ontstaan, de planeten en de zonDe aarde bevindt zich in ons zonnestelsel. Dit omvat alle hemellichamen die behoren bij de zon. De zon is een ster waar…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Waar komen kometen vandaan?"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Oceanier, 26-02-2016 00:15 #1
Men vermoed dat er een oortwolk bestaat, maar de oortwolk is helaas nog niet wetenschappelijk bewezen en/of bevestigd. Dus dit zinnetje "Veel andere kometen komen tevoorschijn uit de inktzwarte krochten van ons zonnestelsel… de Oortwolk" is fictief geschreven, of u had moeten schrijven "men vermoedt dat veel… " en "de zogenaamde Oortwolk".

Infoteur: Orion
Laatste update: 24-04-2019
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Sterrenkunde
Special: Hemelverschijnselen
Bronnen en referenties: 4
Reacties: 1
Schrijf mee!