InfoNu.nl > Wetenschap > Natuurverschijnselen > De gevolgen van platentektoniek voor het landschap

De gevolgen van platentektoniek voor het landschap

De gevolgen van platentektoniek voor het landschap Platentektoniek is de beweging van de aardkorst. Onze aardkorst bestaat uit vele stukken (platen of schollen). Platen die bewegen en aardbevingen, landverschuivingen, vulkaanuitbarstingen en tsunamiís kunnen veroorzaken. In Nederland zijn af en toe lichte aardbevingen hier het gevolg van. Maar het meest zichtbare gevolg is toch wel een aantal prachtige gevolgen voor ons landschap. Gevolgen die het Nederlandse landschap kenmerkend makend.

Het Limburgse landschap

Daar waar aardplaten (stukken van de aardkorst) dicht bij elkaar liggen geven geeft het breuklijnen. Grote actieve, bewegende breuklijnen kunnen veel ellende geven. In Nederland waar enkele breuklijnen actief zijn, geeft het hoofdzakelijk een landschapsverandering. De aardkorst komt omhoog (de horsten) of juist omlaag (de slenken). De slenken vormen vaak de bedding voor onze rivieren. De horsten en slenken geven het landschap wat zo treffend is voor Limburg. Het heuvelige landschap van zuid Limburg met hoogteverschillen, meanderende beekjes, wegen met echte haarspeldbochten, kalksteengroeves, kilometerslange steenkoolmijngangen en schitterende vergezichten. Het heuvellandschap varieert van 60 tot 321 meter boven NAP. Met als hoogste punt, de 322,5 meter Vaalserberg.

Zouthuisjes in Overijssel

Door de bewegingen van de aardkorst worden ook grote hoeveelheden lagen grond verplaatst of verschoven. Het ene deel komt hoger te liggen dan het andere deel. Bijvoorbeeld het steenzout wat op een grote diepte ligt. Door druk van de bewegende platen verandert de zoutlaag in een vloeibare massa en wordt de breuken in geperst. Dit gebeurde onder ander in Hengelo (OV.), waardoor er ondergrondse koepels zout ontstonden. Het zout kwam alleen niet genoeg omhoog om te gebruiken. In 1886 stuitte men bij toeval op deze zoutlagen. En in 1919 begon in Boekelo (OV.) de productie van zout. Vandaag de dag (2014) zijn er in Twente op veel plekken de karakteristieke groen gekleurde zouthuisjes te zien in het landschap. Gebouwd in Saksische stijl met zelfs een gevelteken. In de zouthuisjes gaan kilometers lange buizen de grond in. Door de buizen wordt warm water geloosd in de zoutlaag diep in de grond. Het vaste zout verandert in een vloeibare massa, in pekelzout. Met andere buizen wordt het pekelwater dan omhoog gepompt en naar de zoutfabrieken vervoerd, waar het verder verwerkt wordt.

Wijstgronden

Wijstgronden zijn een ander kenmerk in het landschap door tektonische invloeden. Grondwater stroomt normaal van een hoger gelegen gebied naar een gebied wat lager ligt. Langs de Peelrandbreuk in Limburg wordt de doorstroming bemoeilijkt door moeilijk tot geen waterdoorlatende lagen. Lagen van klei of ijzer-oerbanken belemmeren dan de grondwaterstroom. Tegen alle logica in gaat het water zijn weg naar boven zoeken en komt als kwelwater aan het oppervlak. Deze bijzondere vorm van kwel wordt wijst genoemd. De hoger gelegen gronden worden zo een nat en moerassig gebied (wijsgronden) en de lager gelegen gronden blijven droger dan te verwachten valt. Wijstwater bevat veel ijzer en geeft het water een prachtige roestrode kleur. Het ijzer gaat oxideren wanneer het in contact komt met zuurstof en kleurt dan roodbruin. Veel stroompjes in de streek van de Peelhorst kleuren dan ook rood-bruinachtig. Wijst is een bijzonder zeldzaam verschijnsel en een wijstgebied tussen Uden en Vorstenbosch is in 2004 dan ook door de provincie Noord-Brabant uitgeroepen tot aardkundig monument.

De steengroeve in Winterswijk

Onder invloed van tektonische krachten zijn in oost Nederland delen van de aardkorst langs breuklijnen in verticale richting verschoven. De jongere lagen zijn door erosie weggesleten zodat de diepe gelegen lagen aan de oppervlakte kwamen. De ondergrond rond Winterswijk (Achterhoek) heeft een grote verscheidenheid aan lagen uit verschillende tijdvakken (230 miljoen jaar geschiedenis). Lagen als:
  • bontzandzandsteen
  • steenzout
  • carboon en
  • muschelkalk (bevat veel fossielen).

De plek waar de meeste bijzondere overblijfselen te vinden zijn, is in de steengroeve van Winterswijk. Een paar kilometer ten oosten van Winterswijk, richting Duitse grens. Hier liggen een aantal kalksteengroeven waar door rustige sedimentatie het verleden bewaard is gebleven. In de verschillende lagen zijn onder ander voetafdrukken en loopsporen van sauriërs gevonden. Ook zijn er vondsten gedaan van verscheidene mineralen, zoals marcasiet, galeniet, calciet en pyriet (het Winterswijks 'goud'). In 1932 is de kalkgroeve van Winterswijk in gebruik genomen en anno 2014 wordt uit één groeve nog kalksteen gewonnen wat voornamelijk gebruikt wordt in de wegenbouw (asfaltbeton) en in de kunstmestindustrie. De andere twee groeven zijn beschermd natuurgebied. In 2005 is het gebied uitgeroepen door de Nederlandse overheid tot Nationaal Landschap Winterswijk. Al jaren broed er een oehoepaartje in de steengroeve en is de zeldzame rugstreeppad waar te nemen. De steengroeve is niet vrij toegankelijk maar wel zijn er elk jaar open dagen om zelf op zoek te gaan naar fossielen of Winterswijks 'goud'.

Lees verder

© 2014 - 2017 Rieja, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Wijstgronden aan de PeelrandAan de rand van het Peelgebied zijn op de hooggelegen Peelhorst enkele natte gebieden te vinden, de zogenaamde wijstgron…
De aardlagen bewegen ook in NederlandDe aardlagen bewegen ook in NederlandAardbevingen, aardverschuivingen, tsunamiís en vulkaanuitbarstingen lijken niet bij Nederland te horen. Vulkaanuitbarsti…
De Peelrandbreuk en de bijbehorende wijstverschijnselenDe Peelrandbreuk en de bijbehorende wijstverschijnselenDe Peelrandbreuk is een uniek verschijnsel in Nederland, behalve dat de Peelrandbreuk goed te zien is, zijn ook de versc…
De Bekkendelle in Winterswijk (het Woold)De Bekkendelle in Winterswijk (het Woold)De naam Bekendelle is afkomstig van Bek-en-Delle (Beek en Dal). In het Achterhoeks ook wel Bekkendelle genoemd. De Beken…
Zuid-Limburg (Nederland)Zuid-Limburg (Nederland)Zuid-Limburg is het zuidelijkste deel van Nederland. Zuid-Limburg bevat een prachtige, omvangrijke natuurlijke omgeving,…
Bronnen en referenties
  • http://www.geo.uu.nl/ngv/afdelingen/winterswijk/extra.php?afdeling=Winterswijk
  • http://www.geologievannederland.nl/landschap/landschapsvormen/wijstgronden
  • http://www.geologievannederland.nl/landschap/vormende-krachten/tektoniek-duwende-kracht

Reageer op het artikel "De gevolgen van platentektoniek voor het landschap"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Rieja
Laatste update: 31-05-2017
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Natuurverschijnselen
Special: Aardmagnetisch veld
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!