Is (ondergronds) leven op Mars mogelijk?

Is (ondergronds) leven op Mars mogelijk? Mensen zijn al lange tijd gefascineerd door het mogelijke bestaan van buitenaards leven. Onze buurplaneet Mars is de primaire focus voor het onderzoek hiernaar. Mars is relatief dichtbij gelegen in ons zonnestelsel en elke 26 maanden bereikbaar vanaf aarde, gebaseerd op de banen van beide planeten rond de zon. Mars en Aarde zijn de enige planeten van ons zonnestelsel die binnen de zogenaamde bewoonbare zone vallen. Hierbinnen zou leven vergelijkbaar met dat op Aarde mogelijk zijn doordat er een geschikte temperatuur heerst, waarbij vloeibaar water aanwezig kan zijn.

Huidige omstandigheden op Mars

De huidige omstandigheden aan het oppervlakte van de “rode planeet” worden, echter, als ongeschikt beschouwd voor leven zoals wij dit kennen (op Aarde). Mars heeft namelijk een dunne atmosfeer die grotendeels bestaat uit CO2, evenals een niet te detecteren magnetisch veld. Zonnestraling en kosmische straling hebben hierdoor vrij spel. Deze zijn schadelijk voor leven en andere organische moleculen (verbindingen van koolstof en waterstof). Waarschijnlijk is er door deze overvloed aan straling een sterk oxiderend milieu ontstaan, waarin onder andere perchloraat (ClO4-) aanwezig is. Ook is het oppervlakte van Mars extreem droog en koud met een gemiddelde temperatuur van ongeveer -60°C.

Vroegere omstandigheden op Mars

Er wordt van uitgegaan dat de vroegere omstandigheden op de planeet Mars heel anders waren dan tegenwoordig en gelijkenissen vertoonden met de jonge Aarde. De atmosfeer zou toentertijd nog aanzienlijk dikker zijn geweest en er zou een magnetisch veld aanwezig zijn geweest. Ook was de gemiddelde temperatuur een stuk hoger en vermoedelijk was er zelfs vloeibaar water aan het oppervlakte aanwezig. Door de invloed van vulkanisme was het milieu waarschijnlijk eerder reducerend, dan oxiderend zoals nu. Onder dit soort omstandigheden zou leven kunnen zijn ontstaan uit organische moleculen. Er wordt namelijk ook van uitgegaan dat dit op Aarde op deze manier heeft plaats gevonden. Organische moleculen zoals aminozuren (de bouwstenen van eiwitten) en koolwaterstoffen kunnen ook op een niet-biologische manier ontstaan onder de juiste omstandigheden. De aanwezigheid van (niet-biologische) aminozuren is bijvoorbeeld aangetoond op meerdere uit de ruimte afkomstige meteorieten.

Leven onder de grond?

Het is een mogelijkheid dat leven op Mars zich onder het oppervlak heeft gehuisvest toen de omstandigheden veranderden en ongunstiger werden voor het in stand houden van deze levensvormen. De ondergrond biedt namelijk bescherming tegen gevaarlijke stralingen bij enkele meters diepte. Op Aarde zijn ook microbiële organismen bekend die in de bodem leven en geen zonlicht nodig hebben om voort te bestaan. Dit biedt perspectief voor Mars. Het zou kunnen dat levensvormen tot op heden voortbestaan onder het oppervlak. Een andere mogelijkheid is dat ondergronds de resten van uitgestorven organismen liggen opgeslagen. Aan de hand hiervan zouden wij ook kunnen bewijzen dat er ooit leven op Mars aanwezig was.

Organisch materiaal, methaanformatie en water op Mars

Verschillende organische verbindingen zijn gevonden op Mars, gemeten met het zogenaamde SAM (Sample Analysis at Mars) instrument van NASA’s Curiosity rover. Dit instrument kan door middel van massaspectrometrie verschillende chemische verbindingen identificeren. Voorbeelden van de gevonden verbindingen zijn ringvormige structuren, zoals aromatische verbindingen, en andere niet-aromatische koolwaterstoffen, ofwel alifatische verbindingen, die in 2018 werden gerapporteerd. Deze bevindingen wijzen erop dat organische materialen op Mars kunnen ontstaan en intact kunnen blijven ondanks de bovengenoemde ongunstige omstandigheden op de planeet. Een ander opmerkelijk gedetecteerd verschijnsel op de rode planeet is de formatie van methaan. Methaangas kan (op Aarde) onder andere door bacteriën geproduceerd worden. Mogelijk gebeurt dit op Mars ook door een relatief klein aantal bacteriën. Verder is er in 2018 een meer van vloeibaar water op Mars ontdekt door de MARSIS (Mars Advanced Radar for Subsurface and Ionosphere Sounding) radar van de Mars Express orbiter. Dit meer bevindt zich onder een laag ijs bij de zuidpool. De beschikbaarheid van vloeibaar water is van fundamenteel belang voor leven op Aarde.

NASA's Curiosity rover / Bron: Skeeze, PixabayNASA's Curiosity rover / Bron: Skeeze, Pixabay

Toekomstperspectief

Alhoewel Mars veelvuldig onderzocht wordt, zijn er anno 2020 nog geen directe bewijzen gevonden voor het bestaan van leven op de planeet. Tegenwoordig wordt Mars bestudeerd door de Curiosity rover, de lander InSight (die de ondergrond van Mars observeert) en zes verschillende satellieten, waaronder Mars Express en Mars Odyssey. Anno juni 2020 staan er vijf missies gepland voor de nabije toekomst met lanceringen in 2020 en 2021. De Mars 2020-missie van NASA is gericht op het vinden van buitenaards leven. ESA en Roscosmos focussen zich eveneens op het vinden van leven op Mars met hun ExoMars-programma, waarbij de Rosalind Franklin rover wordt ingezet. Andere initiatieven zijn afkomstig van China, India en de Verenigde Arabische Emiraten. Ook zijn er plannen om in de toekomst samples van Mars terug te brengen naar Aarde om ze hier beter te kunnen analyseren. Deze toekomstige missies bieden perspectief voor het mogelijk ontdekken van leven op de rode planeet.
© 2020 Nio2020, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Lichten op Mars ontdekt. Wat zijn het?nieuws uitgelichtLichten op Mars ontdekt. Wat zijn het?Planeet Mars blijft wetenschappers verbazen, en zo hoort het ook. Want sinds vanaf de aarde bestuurbare rovers de rode p…
Marslander InSight: reis, landing en doelMarslander InSight: reis, landing en doelIn november 2018, twee jaar na de crash van de Schiaparelli EMD-lander op Mars, is de InSight-lander van NASA succesvol…
Gevonden: er is water op MarsGevonden: er is water op MarsDe vraag of er leven mogelijk is op andere planeten dan de aarde, houdt mensen al langere tijd bezig. De planeet Mars, d…
NASA ontdekt aardachtige planeet: de Kepler-186fNASA ontdekt aardachtige planeet: de Kepler-186fDe Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft in april 2014 aangekondigd een planeet te hebben ontdekt dat overeenkom…

Wat zou er veranderen op aarde als de maan vernietigd werd?Wat zou er veranderen op aarde als de maan vernietigd werd?Al bijna zijn hele bestaan wordt de aarde vergezeld door een natuurlijke satelliet, de maan. Met een diameter van 3.000…
Eris: dwergplaneet met veel impactEris: dwergplaneet met veel impactEris is de koning der dwergen. Qua massa is Eris de grootste dwergplaneet, en de diameter ervan is nauwelijks kleiner da…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Razielabulafia, Flickr (CC0)
  • Röling, W.F.M. et al., 2015. The Significance of Microbe-Mineral-Biomarker Interactions in the Detection of Life on Mars and Beyond. Astrobiology, 15(6), pp.492–507.
  • Aerts, J. et al., 2014. Biota and Biomolecules in Extreme Environments on Earth: Implications for Life Detection on Mars. Life, 4(4), pp.535–565.
  • Schulze-Makuch, D., Fairén, A.G. & Davila, A.F., 2008. The case for life on Mars. International Journal of Astrobiology, 7(2), pp.117–141.
  • Sholes, S.F. et al., 2017. Anoxic atmospheres on Mars driven by volcanism: Implications for past environments and life. Icarus, 290, pp.46–62.
  • Hecht, M.H. et al., 2009. Detection of perchlorate and the soluble chemistry of martian soil at the Phoenix lander site. Science (New York, N.Y.), 325(5936), pp.64–67.
  • Kounaves, S.P. et al., 2010. Wet Chemistry experiments on the 2007 Phoenix Mars Scout Lander mission: Data analysis and results. Journal of Geophysical Research E: Planets, 115(1), p.E00E10.
  • Catling, D.C. et al., 2010. Atmospheric origins of perchlorate on Mars and in the Atacama. Journal of Geophysical Research, 115(E1), p.E00E11.
  • Kerr, R.A., 2013. Lunar and planetary science conference. Pesky perchlorates all over Mars. Science (New York, N.Y.), 340(6129), p.138.
  • Ming, D.W. et al., 2014. Volatile and organic compositions of sedimentary rocks in Yellowknife Bay, Gale crater, Mars. Science (New York, N.Y.), 343(6169), p.1245267.
  • Clark, B.C. & Kounaves, S.P., 2016. Evidence for the distribution of perchlorates on Mars. International Journal of Astrobiology, 15(04), pp.311–318.
  • Ehrenfreund, P. et al., 2006. Experimentally Tracing the Key Steps in the Origin of Life: The Aromatic World. Astrobiology, 6(3), pp.490–520.
  • Follmann, H. & Brownson, C., 2009. Darwin’s warm little pond revisited: from molecules to the origin of life. Naturwissenschaften, 96(11), pp.1265–1292.
  • Lombard, J., López-García, P. & Moreira, D., 2012. The early evolution of lipid membranes and the three domains of life. Nature Reviews Microbiology, 10(7), p.507.
  • Itoh, Y.H. et al., 2001. The evolution of lipids. Advances in Space Research, 28(4), pp.719–724.
  • Hassler, D.M. et al., 2014. Mars’ Surface Radiation Environment Measured with the Mars Science Laboratory’s Curiosity Rover. Science, 343(6169).
  • Whitman, W.B., Coleman, D.C. & Wiebe, W.J., 1998. Perspective Prokaryotes: The unseen majority. Proceedings of the National Academy of Sciences, 95(12), pp.6578–6583.
  • Eigenbrode, J.L. et al., 2018. Organic matter preserved in 3-billion-year-old mudstones at Gale crater, Mars. Science (New York, N.Y.), 360(6393), pp.1096–1101.
  • Freissinet, C. et al., 2015. Organic molecules in the Sheepbed Mudstone, Gale Crater, Mars. Journal of Geophysical Research: Planets, 120(3), pp.495–514.
  • Webster, C.R. et al., 2018. Background levels of methane in Mars’ atmosphere show strong seasonal variations. Science (New York, N.Y.), 360(6393), pp.1093–1096.
  • Webster, C.R. et al., 2015. Mars methane detection and variability at Gale crater. Science, 347(6220), pp.415–417.
  • Hu, R. et al., 2016. Hypotheses for Near-Surface Exchange of Methane on Mars. Astrobiology, 16(7), pp.539–550.
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Mars
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Exploration_of_Mars
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Bewoonbare_zone
  • http://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Martian_rover_motors_ahead
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/InSight
  • Afbeelding bron 1: Skeeze, Pixabay

Reageer op het artikel "Is (ondergronds) leven op Mars mogelijk?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Nio2020
Gepubliceerd: 23-06-2020
Rubriek: Wetenschap
Subrubriek: Sterrenkunde
Bronnen en referenties: 28
Schrijf mee!